ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାଜ୍ଞା ପ୍ରେରିତଃ କଵିସତ୍ତମଃ। ଔଷଧାଦିପ୍ରଯୋଗେଣ ଗଜଃ ସଂଜ୍ଞାମବୋଧଯତ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି ଔଷଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଗଜଙ୍କ ଚେତନା ଫେରାଇଲେ।
ଅକାରଯଚ୍ଛତଗୁଣ ପ୍ରାଣଂ ଚ ଜଯମାଦିଶତ୍। ପ୍ରାଗ୍ଜଲଂ ମଂତ୍ରିତଂ ଦତ୍ଵା ରୁରୋଧାସ୍ଯାଙ୍ଗକଵ୍ରଣାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ଶତଗୁଣ ବଢ଼ାଇଲେ ଏବଂ ଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ; ପୂଜିତ ଜଳ ଦେଇ, ମୁଖ ଓ ଦେହର ଘାଉ ଚିକିତ୍ସା କଲେ।
ସ ଗଜୋ ଦଶନୈରେଵ ସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଵୈ ଗିରିମ୍। ଏଵଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ସୈନ୍ଯାନି ସୈନ୍ଯପାଲକାନ୍
ସେ ଗଜ ନିଜ ଦାନ୍ତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏଭଳି ଶତଶହ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ସେନାପତିମାନେକୁ ସେ ପତିତ କଲେ।
ପାତଯାମାସ ସମିତୌ ଗଜଃ ପରମଦୁର୍ଜଯଃ। ସ ଦୈତ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠସ୍ଥଃ ଶରୈଃ କାଲାନଲପ୍ରଭୈଃ
ସେ ଅତି ଅଜୟ ଗଜ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ସେନା ଓ ସେନାନାୟକମାନେକୁ ପତିତ କଲେ; ତାଙ୍କ ପିଠିରେ ଥିବା ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ହତ୍ଵା ତ୍ଵପାତଯଚ୍ଚୋର୍ଵ୍ଯାଂ ମୁଖ୍ଯମୁଖ୍ଯାନ୍ସୁରାଧିପାନ୍। ଶରୈସ୍ତସ୍ଯ ତଦା ଦେଵା ଯମଦଂଡସମପ୍ରଭୈଃ
ସେ ଦେବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ; ତାପରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନିପତଂତି ମହାଵୀର୍ଯା ରୁଧିରୌଘପରିପ୍ଲୁତାଃ। ଯସ୍ମିନ୍ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ମାର୍ଗେ ତୁ ସ ଦୈତ୍ଯଃ ସଗଜୋ ଗତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଭିଜି, ବାଣ ଲାଗିଲେ ଭୂମିରେ ଢେହ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦାନବ ଓ ଗଜ ଯାଉଥିଲେ,
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚକାରାଶୁ ଭୀଷଣଂ ସଂଚିତଂ ଶରୈଃ। ଗଜେନ ପାତିତାଃ କେଚିଦ୍ଗଜାରୋହେଣ ଚାପରେ
ସେଠାଠାରେ ସେ ବେଗରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରି ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ; କିଛି ଲୋକ ଗଜ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟମାନେ ଗଜାରୋହୀ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହେଉଥିଲେ।
ଵେଗେନ ଭ୍ରମଣେନୈଵ ସୁରାଃ କେଚିତ୍ପ୍ରତାପିତାଃ। ଏଵଂ ସୁରଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷାଃ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ତମ୍
ତୀବ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦେବତା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ; ଏଭଳି, ଦେବସେନାର ନେତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସଗଜଂ ଯୁଦ୍ଧନିର୍ଭୀତା ନିଜଘ୍ନୁର୍ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ। ତଥାପି ତଦ୍ଗଜଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ମହାବଲାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟହୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଗଜକୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ତଥାପି, ସେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମିଳି ମଧ୍ୟ ଗଜକୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ତାଂସ୍ତୁ ଗଜୋ ଦଂତୈସ୍ତ୍ରୈପୁରୋଽପାତଯଚ୍ଛରୈଃ। ନ ଗତା ଯେ ଧରଣ୍ଯାଂ ଚ ଦେଵା ଜର୍ଜରଵିଗ୍ରହାଃ
ସେଇ ଗଜ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଦାନ୍ତ ଓ ବାଣରେ ଆଘାତ କରି ଭୂମିରେ ପତିତ କଲା; ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶରଣ୍ଯଂ ଗଣପଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଭୀତାସ୍ତେ ଵେଦନାତୁରାଃ। ଦେଵାନାଂ କଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଣାଧୀଶଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ବେଦନା ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଗଣପତିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଶ ଦେଖି, ଗଣାଧିଶ ମହାପ୍ରଭାବୀ ହେଲେ।
ସ ଗଜଂ ତାଡଯାମାସ ଵଜ୍ରାନଲସମୈଃ ଶରୈଃ। ସ ଗଜୋ ଵେଗସଂରୁଦ୍ଧଃ ଶରେଣ ଚ ସମୁତ୍ଥିତଃ
ସେ ଗଣାଧିଶ ଗଜକୁ ବଜ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଗଜଟି ବଳରେ ଅଟକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଣର ଆଘାତରୁ ପୁଣି ଉଠିଲା।
ଅଥୋତୌ ଦ୍ଵୌ ଶରୈରେଵ ବିଭିଦାତେ ପରସ୍ପରମ୍। ଉଭୌ ତୌ ନର୍ଦମାନୌ ଚ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଯମୈଚ୍ଛତାମ୍
ତାପରେ ଦୁଇଜଣେ ବାଣରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଉଭୟ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ ଓ ଏକାଉଁ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଶୋଣିତୈର୍ଲିପ୍ତସର୍ଵାଂଗୌ ଵୀରମୁଖ୍ଯୌ ସୁରାସୁରୌ। ଅଥାଖୁଂ ସ ଗଜୋ ମତ୍ତୋ ବିଭେଦ ଦଶନୈଃ ସ୍ଵକୈଃ
ଦେବ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରଙ୍କ ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଗଲା; ତାପରେ ମଦୋନ୍ମତ ଗଜଟି ନିଜ ଦାନ୍ତରେ ମୂଷିକକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଆଖୁନାଭିଦ୍ରୁତୋ ନାଗୋ ଘୋରଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋଃ ପରମ୍। ଅଧୋର୍ଧ୍ଵଂ ସଂଵିଭାଗେ ଚ ଚତୁର୍ଭିର୍ଯୁଦ୍ଧମଦ୍ଭୁତମ୍
ମୂଷିକ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଗଜ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା; ଉପରେ ଓ ତଳେ, ଚାରିଜଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା।
ସଶବ୍ଦଂ ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରମ୍। ଦଶନୈର୍ଦଶନୈରେଵ ଶରୈରେଵ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା; ଦାନ୍ତ ସହ ଦାନ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ସହ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
ତଦ୍ଘୋରମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନଵସଂଗରେ। ଆଖୁକୋ ଭେଦଯାଂଚକ୍ରେ ମହାନାଂଗଂ ମହାବଲମ୍
ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା; ମୂଷିକ ଏହି ମହାବଳୀ ଗଜକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ପର୍ଶୁନା ପୃଷ୍ଠଵଂଶାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତେନାହନତ୍ପୁନଃ। ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଦଶନଦ୍ଵାରେ ହୃଦିସ୍କଂଧେଥ ଲାଘଵାତ୍
ମୂଷିକ ନିଜ ପରଶୁ ନେଇ ଗଜର ପିଠି ତଳେ ଦଢ଼ି ଦେଇ ପୁଣି ଆଘାତ କଲା; ଦାନବର ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁତ ହେଇ ହୃଦୟ ଓ କନ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସଗଜଃ ସ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଗତାସୁର୍ଲୋହିତଂ ଵମନ୍। ଶଶଂସୁର୍ମୁନଯୋ ଦେଵାସ୍ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରୁଵତ୍
ଗଜଟି ଜୀବନ ବିହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରିଲା; ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଅତ୍ରାନ୍ଯେସ୍ତ୍ରୈରମୋଘୈଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଜଘ୍ନୁରାହଵେ। ଯାଵତ୍ତୁ ସେନଯୋର୍ନୈଵ ଜଯଯୁଦ୍ଧଂ ସମାପଯେତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଚୁକ ବାଣରେ ଦାନବମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ତ୍ରୈପୁରିଵିମର୍ଦୋନାମ ଚତୁସ୍ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ତ୍ରୈପୁର ନାଶ' ନାମକ ଚଉଠିଏଠିଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରାଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵାଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ। ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦୈତ୍ଯସଂଘାଂସ୍ତାନ୍ସର୍ଵେ ସର୍ଵାନ୍ସମଂତତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦାନବ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆଜଗାମ ମହାବାହୁଃ କୁଂଭୋ ନାମ ମହାସୁରଃ। ନୈର୍ଋତୋ ଯକ୍ଷରାଜାନଂ ଗଦଯା ଚାହନଦ୍ଭୃଶମ୍
ତାପରେ 'କୁମ୍ଭ' ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଆସିଲେ; ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗର ରାଜା ନିଜ ଗଦାରେ ଯକ୍ଷରାଜଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ।
ଗୁହ୍ଯକେଶୋ ଗଦାପାତୈର୍ଜଘାନ ଭୃଶମୁତ୍ତମମ୍। ତତୋନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଗଦାଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଭୀଷଣଂ ତଯୋଃ
ଗୁହ୍ୟକ ମଧ୍ୟ ଗଦା ଆଘାତରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାଡ଼ିଲେ; ଏହିପରି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଗଦାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଚକ୍ରବଂଧଂ ମହାବଂଧଂ ପୁରୋଵଧ୍ଯନିବଂଧନମ୍। ପ୍ରାଚୁରଂ ଭୀଷଣଂ ଯାନଂ ସ୍ଫୋଟତୈଲାଭିଵାସ୍ତିକମ୍
ଚକ୍ରାକାର ବ୍ୟୁହ, ମହାବ୍ୟୁହ, ପ୍ରାଗ୍ର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବନ୍ଧନ, ଘନ ଓ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟୁହ ଏବଂ ତେଲ ଲଗାଇଥିବା ବିସ୍ଫୋଟକ ଯାନ ରହିଥିଲା।
ତେନ କୃତ୍ଵା ମହାଯୁଦ୍ଧମଵସାନେ ଧନେଶ୍ଵରଃ। ପାତଯାମାସ ତଂ ସ୍ଫୋଟଂ ତସ୍ଯ କୁଂଭସ୍ଯ ଚୋରସି
ଏପରି ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଧନର ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷରେ ସେଇ ବିସ୍ଫୋଟକ ଯାନକୁ କୁମ୍ଭଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଭଗ୍ନଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତତଃ କୁଂଭୋ ନିପପାତ ମହୀତଲେ। ସ୍ଯଂଦନସ୍ଥୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଜଂଭୋ ହରିହଯଂ ତଦା
ତାପରେ କୁଁଭର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ ଚକ୍ରରେ ଦଢ଼ୀ ଜମ୍ଭ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବାବେଳେ ହରିହୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଜଘାନଶରସଂଘୈଶ୍ଚ ତଥୈଵୈରାଵଣଂ ଭୃଶମ୍। ଵାସଵୋ ଭିଦୁରେଣୈଵ ସଂବିଭେଦାସୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଏଭଳି ତୀରର ବଣ୍ଡଳରେ ଏଇରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ରରେ ଏହି ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ସ ପପାତ ଧରାପୃଷ୍ଠେ ଗତାସୁର୍ଲୋହିତୋକ୍ଷିତଃ। ତଥାରଣ୍ଯଂ ସୁଘୋରଂ ଚ ଅଘୋରଂ ଘୋରମେଵ ଚ
ସେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟ ଏକେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶାନ୍ତ, ତଥାପି ସତ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ଚତୁରୋ ଗଣମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶକ୍ତ୍ଯା ବିଭେଦ ସଂଯୁଗେ। ସେନାନ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପାତଯାମାସ ଲାଘଵାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚାରି ଜଣ ମୁଖ୍ୟ ନେତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ପଡ଼ାଇଦେଲେ।