ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ। କେଶାନ୍ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ସଂପ୍ରଧୃତ୍ଯାସିନା ଦ୍ରୁତଂ
ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପୁରୁଣା ବୃତ୍ର ବାସବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ହେଉଥିଲା। ସେ ବୃତ୍ରଙ୍କର କେଶ ଉପରେ ଲାଫି, ତଳୱାରରେ ତାହାକୁ ଧରିଲେ।
ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ମଘଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତତସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଦେଵାନାଂ ଚ ସମଂତତଃ
ମଘବାନ୍ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ବୃତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାରିପାଖରେ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲହୃଦଯା ଦେଵା ମଘଵଂତମପୂଜଯନ୍। ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଫୁଲିଉଠି, ମଘବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜିଲା ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵା ମୁନଯଃ ସ୍ତୁତିପାଠକାଃ। ଭୀତାଃ ପଲାଯିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତ୍ଯକ୍ତାଯୁଧା ଦିଶଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି ପାଠ କଲେ। ଭୟଭୀତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୋନାମ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ' ନାମକ ତିରାତିରିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରଥଂ ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଂ। ତ୍ରୈପୁରିଃ ସଂରୁରୋହାଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଗଣାଧିପଂ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ସଜିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତ୍ରୈପୁରୀ ଗଣନାୟକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—
ପିତା ମେ ନିହତଃ ପିତ୍ରା ତଵ ଯସ୍ମାଦ୍ଗଣାଧିପ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଵିଶିଖୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନଂ
“ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ତୁମ ବାପା ମାରିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।”
ତତସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୋ ଗଣେଶସ୍ତ୍ରିପୁରାତ୍ମଜଂ। ତଵ ତାତେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ସୁରାଣାମହିତଂ ପୁରା
ତାପରେ ଦେବତା ଗଣେଶ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ— “ତୋର ବାପା ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପକାର କରିଥିଲେ।
କୃତଂ କର୍ମମହତ୍ପାପଂ ଶ୍ରୁତଂ ନୋ ଜନକେନ ହି। ପାପକର୍ମରତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନବଲେନ ଚ
ତାଙ୍କର ଏହି ମହାପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଜ୍ଞାନବଳରେ ଜାଣିଲୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପାପ କାମରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଅଵଧୀତ୍ତଂ ଶରୈକେନ ପିତରଂ ତେ ବଲେନ ଚ। ପଂକାତ୍ପ୍ରତାରିତୋ ମୋହାତ୍ପ୍ରେଷିତୋ ଯମମଂଦିରଂ
ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ବଳପୂର୍ବକ ମାରାଗଲା ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ପଙ୍କରୁ ଟାଣି ଯମଲୋକକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା।
ତ୍ଵାଂ ଚାହଂ ତତ୍ପଥଂ ଦୈତ୍ଯ ପ୍ରେଷଯାମି କ୍ଷଣାଦିହ। ଉକ୍ତଵଂତଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ଗଣାଧିପଂ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥରେ ଏଠାରୁ ଏକକ୍ଷଣରେ ପଠାଇଦେବି,” ଏଭଳି ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଦେବତାଙ୍କ ଗଣନାୟକ ତାକୁ କହିଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କାଲାନଲସମପ୍ରଭୈଃ। ତତଃ ଶରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାହସାତ୍
ସେ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ, ଯେଉଁମାନେ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତାକୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ। ପୁଣି ହଜାର ହଜାର ବାଣରେ ଦୈତ୍ୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ।
ଯମଦଂଡସମୈର୍ବାଣୈଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ। କଂକପତ୍ରୈର୍ମହାତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵଜ୍ରାନଲସମପ୍ରଭୈଃ
ଯମଦଣ୍ଡ ସମାନ ବାଣ, କ୍ଷୁରପ୍ର, ଲୋହାର ମୁଣ୍ଡ ଓ କାଂକପତ୍ର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ବଜ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ—
ଵିଚକର୍ତ ଶରାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲଂବୋଦରଃ ସୁରାର୍ଚିତଃ। ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଶିଖୈଃ ସହସାଭି ଦୁରୋପମୈଃ
ଲମ୍ବୋଦର, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଦୁର୍ଲଭ ବାଣରେ ହଠାତ୍ ତାକୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ।
ଶରୈରର୍ଦିତସର୍ଵାଂଗୋ ମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ତ୍ଵପତଦ୍ଭୁଵି। ତତୋ ଭଦ୍ରଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରୋ ଭୀଷଣୋ ନିର୍ଜରାଂତକଃ
ସମଗ୍ର ଦେହ ବାଣରେ ବିଦ୍ରୁତ ହୋଇ, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ ଭଦ୍ର, ସୌଭଦ୍ର, ଭୀଷଣ ଏବଂ ନିର୍ଜରାନ୍ତକ—
ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଗଦାଂ ସମାଦାଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତଂ ଵିନାଯକମ୍। ଯୁଗପତ୍ତେ ଗଦାପାତୈର୍ନିଜଘ୍ନୁର୍ଗଣନାଯକମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗଦା ନେଇ ଭିନାୟକଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ଗଦା ଆଘାତରେ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଲାଘଵାତ୍ତୁ ଵୃଥା କୃତ୍ଵା ଗଦାସ୍ତେଷାଂ ମହାବଲଃ। ଭଦ୍ରକସ୍ଯ ତୁ ଶୀର୍ଷେ ଚାହନତ୍ପରଶୁନା ତଦା
ତାଙ୍କର ଚାଳାକିରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଦାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲେ। ଏବଂ ଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପରଶୁ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯୋତ୍ତମାଂଗଂ ଚ ଅସିନାଗ୍ରେ ନିପାତିତମ୍। ଭୀଷଣସ୍ଯ କୁଠାରେଣ ଖଡ୍ଗେନ ନିର୍ଜରାଂତକମ୍
ସେ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ତଳୱାରର ଧାରରେ କାଟିଦେଲେ, ଭୀଷଣଙ୍କୁ କୁଠାର ଦେଇ ଏବଂ ନିର୍ଜରାନ୍ତକଙ୍କୁ ତଳୱାରରେ ମାରିଦେଲେ।
ପାତଯିତ୍ଵା ଚ ହେରମ୍ବୋ ମହାଗିରିସମାଂସ୍ତଦା। ଚତୁରୋ ଗଣମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚାପାତଯଦ୍ଦ୍ଵିଷଃ
ତାପରେ ହେରମ୍ବ, ଯିଏ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରି, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ିଦେଲେ। ଚାରିଜଣ ମୁଖ୍ୟ ଗଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ସମାଲଭ୍ଯ ତ୍ରୈପୁରିଶ୍ଚାସୁରୋତ୍ତମଃ। ସମାରୁହ୍ଯ ରଥଂ ସ୍ଵଂ ଚ ଜଘାନ ସୁରସତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରି, ତ୍ରୈପୁରୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିଶିଖୈରର୍ଧଚଂଦ୍ରୈଶ୍ଚ କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ଭଲ୍ଲକୈସ୍ତଥା। ତାଂସ୍ତୁ ଚିଚ୍ଛେଦ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ଶରୈଃ
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ବାଣ, ଧାର ଧାର ତଳୱାର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନାୟକ ସେମାନଙ୍କୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପୁନି ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଃ ସୈଂଧଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଶରୈକେନ ଚ ସାରଥିମ୍। ଶରୈଃ ସଂପାତଯାମାସ ଧରଣ୍ଯାଂ ଗଣନାଯକାନ୍
ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ସିନ୍ଧୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଏବଂ ଏକ ବାଣରେ ସାରଥିକୁ ଘାତ କଲେ; ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ସେନାନାୟକମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ।
ଲାଘଵାତ୍ତୁ ରଥଂ ଚାନ୍ଯଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିପୁରନଂଦନଃ। ଵିଶିଖୈର୍ଵଜ୍ରସଂକାଶୈଃ ସଂବିଭେଦ ଗଣାଧିପମ୍
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତତା ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁରାର ଆନନ୍ଦ ସେ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ବଜ୍ରପ୍ରଭା ବାଣରେ ସେନାପତିଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ରୁଧିରେଣାଵସିକ୍ତାଂଗୋ ରୁଷା ଘୋର ଯମପ୍ରଭଃ। ଲଲାଟେ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈସ୍ସପ୍ତଭିଶ୍ଚ ସ୍ତନାଂତରେ
ତାଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, କ୍ରୋଧରେ ଯମଙ୍କ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେ ତିନିଟି ବାଣରେ ଲଳାଟ ଏବଂ ସାତଟି ବାଣରେ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କଲେ।
ଚତୁର୍ଭିର୍ନାଭିଦେଶେ ଚ ପଂଚଭିର୍ମୁଷ୍ଟିମସ୍ତକେ। ସଂବିଭେଦ ମହାକ୍ରୋଧୋ ବଲିନଂ ଶଂଭୁନଂଦନଃ
ଚାରିଟି ବାଣରେ ନାଭି ଅଞ୍ଚଳରେ, ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ମୁଠି ଓ ମୁଣ୍ଡରେ, ଶିବପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଶରୈରର୍ଦିତସର୍ଵାଂଗଃ ସ ଦୈତ୍ଯୋ ରଣମୂର୍ଧନି। କଶ୍ମଲଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ସଂପପାତ ରଥୋପରି
ସମସ୍ତ ଦେହ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ସେ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଅଚେତନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ରଥ ଉପରେ ଢେହ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ସୂତେନ ଧୀରେଣ ଅପନୀତୋ ରଣାଜିରାତ୍। ଵିମୁଖଂ ନାହନଚ୍ଛୂରୋ ଵିନାଯକଃ ସୁରାର୍ଚିତଃ
ତାପରେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ସାରଥି ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ହଟାଇଲେ; ଦେବମାନ୍ୟ ପୂଜିତ ବୀର ବିନାୟକ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ।
ଚିରାତ୍ସଂଜ୍ଞାଂ ସମାଲଭ୍ଯ ଯଂତାରଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଗଚ୍ଛ ସୂତ ରଣେ ଭୀରୁଂ ଵିନାଯକଂ ହରାତ୍ମଜମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ହୁସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସାରଥିକୁ କହିଲେ: 'ସାରଥି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲ, ଭୟ ଦେଇଥିବା ହରପୁତ୍ର ବିନାୟକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯା।'
ତତୋ ଯଂତାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପଥ୍ଯଂ ଚ କୋମଲମ୍। ହରାତ୍ମଜଶରାନ୍ସୋଢୁଂ କସ୍ସମର୍ଥୋ ରଣାଜିରେ
ତେବେ ସାରଥି ମୃଦୁ, ସତ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିଲେ: 'ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବାଣ ସହିପାରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ?'
ତସ୍ମାନ୍ମୋହଗତସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ମଯାନୀତଃ ପ୍ରଭାସୁତ। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଭୋ ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି, ଓ ପ୍ରଭାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏହା ଜାଣି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର।