ତତସ୍ତଯୋର୍ଗଦାଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ତଯୋଃ ପ୍ରହରତୋଃ ଶବ୍ଦୋ ଗଦାପାତୋଦ୍ଭଵୋ ଧ୍ରୁଵଂ
ତାପରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧ ବାରମ୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଆଘାତର ଶବ୍ଦ, ଗଦା ଲାଗିବାରେ ଉପଜିଥିବା ଧ୍ୱନି, ଅବିରତ ହେଉଥିଲା।
ଆଵର୍ତଂ ପରିଵର୍ତଂ ଚ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଅଧ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରହାରଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରତିଭୀଷଣଂ
ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥିଲେ, ଉପର, ତଳ ଓ ପାଶରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵୈଵଂ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକାଲୋକଭଯଂକରଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗଣାଃ ସିଦ୍ଧା ଦାନଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ଲୋକ—ଜୀବନ୍ତ ଓ ମୃତ—ମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହେଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦାନବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୌ ତୁ ତୌ ଵୀରୌ ମୃତ୍ଯୁସଂଶଯମାଗତୌ। ଦେଵଦାନଵଵୀରାଶ୍ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନୈଵ ତଦୀଶିରେ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବୀର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବ ବୀରମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଈଶବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ଖେ ତୁ ସ୍ଥିତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଦଦ୍ଭୁତଂ। ତଯୋର୍ହୁଂକାରଶବ୍ଦେନ ଗଦାପାତସ୍ଵନେନ ଚ
କିନ୍ତୁ ଈଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆକାଶରେ ରହି ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଓ ଗଦା ଲାଗିବାର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵମଗମଚ୍ଛବ୍ଦୋ ହ୍ଯଶନେଶ୍ଚୋପଜାଯତେ। ଭଗ୍ନେ ଗଦେ ଦ୍ଵଯୋରେଵ କରଃ ସଂପୁଟିତସ୍ତଯୋଃ
ସେଇ ଶବ୍ଦ ବର୍ଷା ଗରଜିବା ପରି ଉପରକୁ ଉଠୁଥିଲା। ଦୁହିଁଜଣଙ୍କର ଗଦା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ହାତ ମିଳାଇ ସଜାଗ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଚୈଵାର୍ଧଯାମେନ ତଯୋରସ୍ତ୍ରେ ନିପେତତୁଃ। ଏତସ୍ମିଂନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରୌ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଧରୌ ତଦା
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ଦୁଇ ବୀର ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ଧରିଲେ।
ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧୁଂ ମହାଘୋରମାହଵେ ସଂପ୍ରଚେରତୁଃ। ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୌ ଵିଦ୍ଯୁଦୁଲ୍କାଭୌ ତଯୋର୍ଗାତ୍ରେ ଚ ଚର୍ମଣୀ
ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଲେ। ତାଙ୍କର ତଳୱାର ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଢାଲ ଦେହକୁ ଢାକିଥିଲା।
ଦୃଶ୍ଯେତେ ସର୍ଵଲୋକୈଶ୍ଚ ଲାଘଵଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତୈଃ। ଚିଚ୍ଛିଦାତେ ତଯୋରେଵ ଚର୍ମଣୀ ବହୁଵର୍ଣକେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଢାଲ କାଟିଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଂ ବଲଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ତଯୋରେଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ମଂଡଲଂ ଚକ୍ରଧନ୍ଵଂ ଚ ଲାଘଵଂ ଚ ପରିପ୍ଲୁତଂ
ଏଭଳି ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଚକ୍ରାକାର ଚଳାଚଳ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦକ୍ଷତାର ଦେଖାଦେଖି ଚାଲିଥିଲା।
ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ। କେଶାନ୍ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ସଂପ୍ରଧୃତ୍ଯାସିନା ଦ୍ରୁତଂ
ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପୁରୁଣା ବୃତ୍ର ବାସବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ହେଉଥିଲା। ସେ ବୃତ୍ରଙ୍କର କେଶ ଉପରେ ଲାଫି, ତଳୱାରରେ ତାହାକୁ ଧରିଲେ।
ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ମଘଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତତସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଦେଵାନାଂ ଚ ସମଂତତଃ
ମଘବାନ୍ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ବୃତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାରିପାଖରେ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲହୃଦଯା ଦେଵା ମଘଵଂତମପୂଜଯନ୍। ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଫୁଲିଉଠି, ମଘବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜିଲା ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵା ମୁନଯଃ ସ୍ତୁତିପାଠକାଃ। ଭୀତାଃ ପଲାଯିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତ୍ଯକ୍ତାଯୁଧା ଦିଶଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି ପାଠ କଲେ। ଭୟଭୀତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୋନାମ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ' ନାମକ ତିରାତିରିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରଥଂ ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଂ। ତ୍ରୈପୁରିଃ ସଂରୁରୋହାଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଗଣାଧିପଂ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ସଜିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତ୍ରୈପୁରୀ ଗଣନାୟକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—
ପିତା ମେ ନିହତଃ ପିତ୍ରା ତଵ ଯସ୍ମାଦ୍ଗଣାଧିପ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଵିଶିଖୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନଂ
“ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ତୁମ ବାପା ମାରିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।”
ତତସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୋ ଗଣେଶସ୍ତ୍ରିପୁରାତ୍ମଜଂ। ତଵ ତାତେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ସୁରାଣାମହିତଂ ପୁରା
ତାପରେ ଦେବତା ଗଣେଶ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ— “ତୋର ବାପା ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପକାର କରିଥିଲେ।
କୃତଂ କର୍ମମହତ୍ପାପଂ ଶ୍ରୁତଂ ନୋ ଜନକେନ ହି। ପାପକର୍ମରତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନବଲେନ ଚ
ତାଙ୍କର ଏହି ମହାପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଜ୍ଞାନବଳରେ ଜାଣିଲୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପାପ କାମରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଅଵଧୀତ୍ତଂ ଶରୈକେନ ପିତରଂ ତେ ବଲେନ ଚ। ପଂକାତ୍ପ୍ରତାରିତୋ ମୋହାତ୍ପ୍ରେଷିତୋ ଯମମଂଦିରଂ
ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ବଳପୂର୍ବକ ମାରାଗଲା ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ପଙ୍କରୁ ଟାଣି ଯମଲୋକକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା।
ତ୍ଵାଂ ଚାହଂ ତତ୍ପଥଂ ଦୈତ୍ଯ ପ୍ରେଷଯାମି କ୍ଷଣାଦିହ। ଉକ୍ତଵଂତଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ଗଣାଧିପଂ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥରେ ଏଠାରୁ ଏକକ୍ଷଣରେ ପଠାଇଦେବି,” ଏଭଳି ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଦେବତାଙ୍କ ଗଣନାୟକ ତାକୁ କହିଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କାଲାନଲସମପ୍ରଭୈଃ। ତତଃ ଶରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାହସାତ୍
ସେ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ, ଯେଉଁମାନେ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତାକୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ। ପୁଣି ହଜାର ହଜାର ବାଣରେ ଦୈତ୍ୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ।
ଯମଦଂଡସମୈର୍ବାଣୈଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ। କଂକପତ୍ରୈର୍ମହାତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵଜ୍ରାନଲସମପ୍ରଭୈଃ
ଯମଦଣ୍ଡ ସମାନ ବାଣ, କ୍ଷୁରପ୍ର, ଲୋହାର ମୁଣ୍ଡ ଓ କାଂକପତ୍ର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ବଜ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ—
ଵିଚକର୍ତ ଶରାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲଂବୋଦରଃ ସୁରାର୍ଚିତଃ। ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଶିଖୈଃ ସହସାଭି ଦୁରୋପମୈଃ
ଲମ୍ବୋଦର, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଦୁର୍ଲଭ ବାଣରେ ହଠାତ୍ ତାକୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ।
ଶରୈରର୍ଦିତସର୍ଵାଂଗୋ ମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ତ୍ଵପତଦ୍ଭୁଵି। ତତୋ ଭଦ୍ରଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରୋ ଭୀଷଣୋ ନିର୍ଜରାଂତକଃ
ସମଗ୍ର ଦେହ ବାଣରେ ବିଦ୍ରୁତ ହୋଇ, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ ଭଦ୍ର, ସୌଭଦ୍ର, ଭୀଷଣ ଏବଂ ନିର୍ଜରାନ୍ତକ—
ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଗଦାଂ ସମାଦାଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତଂ ଵିନାଯକମ୍। ଯୁଗପତ୍ତେ ଗଦାପାତୈର୍ନିଜଘ୍ନୁର୍ଗଣନାଯକମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗଦା ନେଇ ଭିନାୟକଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ଗଦା ଆଘାତରେ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଲାଘଵାତ୍ତୁ ଵୃଥା କୃତ୍ଵା ଗଦାସ୍ତେଷାଂ ମହାବଲଃ। ଭଦ୍ରକସ୍ଯ ତୁ ଶୀର୍ଷେ ଚାହନତ୍ପରଶୁନା ତଦା
ତାଙ୍କର ଚାଳାକିରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଦାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲେ। ଏବଂ ଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପରଶୁ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯୋତ୍ତମାଂଗଂ ଚ ଅସିନାଗ୍ରେ ନିପାତିତମ୍। ଭୀଷଣସ୍ଯ କୁଠାରେଣ ଖଡ୍ଗେନ ନିର୍ଜରାଂତକମ୍
ସେ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ତଳୱାରର ଧାରରେ କାଟିଦେଲେ, ଭୀଷଣଙ୍କୁ କୁଠାର ଦେଇ ଏବଂ ନିର୍ଜରାନ୍ତକଙ୍କୁ ତଳୱାରରେ ମାରିଦେଲେ।
ପାତଯିତ୍ଵା ଚ ହେରମ୍ବୋ ମହାଗିରିସମାଂସ୍ତଦା। ଚତୁରୋ ଗଣମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚାପାତଯଦ୍ଦ୍ଵିଷଃ
ତାପରେ ହେରମ୍ବ, ଯିଏ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରି, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ିଦେଲେ। ଚାରିଜଣ ମୁଖ୍ୟ ଗଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ସମାଲଭ୍ଯ ତ୍ରୈପୁରିଶ୍ଚାସୁରୋତ୍ତମଃ। ସମାରୁହ୍ଯ ରଥଂ ସ୍ଵଂ ଚ ଜଘାନ ସୁରସତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରି, ତ୍ରୈପୁରୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।