ସ୍ପର୍ଶନେ ଚ ସ୍ଫୁଲିଂଗାନାମୁଭଯୋଃ ସେନଯୋର୍ଭଟାଃ। ନ ଶକ୍ତାଃ ସଂମୁଖେ ସ୍ଥାତୁଂ ଶଲଭା ଜ୍ଵଲନେ ଯଥା
ସେଇ ତୁଣ୍ଡା ଛୁଇଁଲେ, ଦୁଇ ସେନାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆଗରେ ଥାଇପାରିଲେନି, ଯେପରି ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଯାଇ ଦହିଯାନ୍ତି।
ଦଗ୍ଧାଃ ପେତୁଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ଦିଶସ୍ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ଵୀରାଃ ଶୂନ୍ଯସ୍ତତ୍ରାଭଵଦ୍ରଣଃ
ଦହିଯାଇ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭୟରେ ଭାଗିଗଲା; ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଅସ୍ତ୍ରଂ ନିରସ୍ତକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଦୈତ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ମାଯଯା ଶୈଲସଂଦୋହମସ୍ତ୍ରଂ ଶକ୍ରେ ମୁମୋଚ ହ
ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦାନବ କ୍ରୋଧରେ ମତିହାରା ହୋଇ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ଝୁଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣୌଘୈଃ ଶୈଲସଂଘାତଂ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ରଣେ ହରିଃ। ଅଘୋରଂ ପ୍ରାସୃଜଦ୍ଦୈତ୍ଯଃ ପୁରୁହୂତେ ମହାବଲେ
ହରି ବାଣର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ପାହାଡ଼ ଝୁଣ୍ଡକୁ ଚିରିଦେଲେ; ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ପୁରୁହୂତଙ୍କ ଉପରେ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଜଂତୂନାଂ ପ୍ରଵରାଣି ଚ। ସିଂହଶାର୍ଦୂଲଭଲ୍ଲୂକ ଵୃକ ଵ୍ଯାଘ୍ର ମହାଗଜାଃ
କୋଟି କୋଟି ସହସ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ, ବାଘ, ଭଲୁଆ, ନିଆଳ, ଚିତା, ଏବଂ ବଡ଼ ହାତୀ ଭଳି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ।
ଦଂଦଶୂକାଦଯଃ ସତ୍ଵାଃ ପ୍ରଧାଵଂତି ସୁରେଶ୍ଵରଂ। କ୍ଷୁରପ୍ରୈରର୍ଧଚଂଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଭଲ୍ଲୈଃ ଶିଲୀମୁଖୈସ୍ତଥା
ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ଧାଇଁଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧାରଧାର ତଳୱାର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣ ଓ କାଠି ମୁଣ୍ଡରେ ଲୋହା ଲାଗିଥିବା ଶସ୍ତ୍ର ଥିଲା।
ଅସଂପ୍ରାପ୍ତାନ୍ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ମଘଵା ପରଵୀରହା। ତତୋ ଵୃତ୍ରୋ ମହାବାହୁର୍ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଘବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଆସିପାରିନଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃତ୍ର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ବିଭେଦ ଶରସାହସ୍ରୈର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଃ ଶତକ୍ରତୁଂ। ଛିତ୍ଵା କ୍ଷୁରପ୍ରୈଶ୍ଶକ୍ରଶ୍ଚ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଚକର୍ତ ଚ
ସେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ହଜାର ହଜାର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଶକ୍ର ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ଧାରଧାର ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
ସୂତଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ପାତଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍। ସକଂଟକାଂଗଦାଂ ଭୀମାଂ ସଂପୂଜ୍ଯାସୁରସତ୍ତମଃ
ସେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ। କାଂଟା ଅଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା।
ଜଘାନ ପଦ୍ମିନଃ ଶୀର୍ଷେ ମୋହାଦ୍ଦଂତୀ କ୍ଷିତିଂ ଯଯୌ। ସଗଦଃ ସର୍ଵଦେଵେଶୋ ଧରଣୀଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୂଢ଼ତାରେ, ସେ ପଦ୍ମିନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ହାତୀ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଗଦା ଧରି ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତସ୍ତଯୋର୍ଗଦାଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ତଯୋଃ ପ୍ରହରତୋଃ ଶବ୍ଦୋ ଗଦାପାତୋଦ୍ଭଵୋ ଧ୍ରୁଵଂ
ତାପରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧ ବାରମ୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଆଘାତର ଶବ୍ଦ, ଗଦା ଲାଗିବାରେ ଉପଜିଥିବା ଧ୍ୱନି, ଅବିରତ ହେଉଥିଲା।
ଆଵର୍ତଂ ପରିଵର୍ତଂ ଚ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଅଧ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରହାରଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରତିଭୀଷଣଂ
ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥିଲେ, ଉପର, ତଳ ଓ ପାଶରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵୈଵଂ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକାଲୋକଭଯଂକରଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗଣାଃ ସିଦ୍ଧା ଦାନଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ଲୋକ—ଜୀବନ୍ତ ଓ ମୃତ—ମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହେଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦାନବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୌ ତୁ ତୌ ଵୀରୌ ମୃତ୍ଯୁସଂଶଯମାଗତୌ। ଦେଵଦାନଵଵୀରାଶ୍ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନୈଵ ତଦୀଶିରେ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବୀର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବ ବୀରମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଈଶବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ଖେ ତୁ ସ୍ଥିତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଦଦ୍ଭୁତଂ। ତଯୋର୍ହୁଂକାରଶବ୍ଦେନ ଗଦାପାତସ୍ଵନେନ ଚ
କିନ୍ତୁ ଈଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆକାଶରେ ରହି ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଓ ଗଦା ଲାଗିବାର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵମଗମଚ୍ଛବ୍ଦୋ ହ୍ଯଶନେଶ୍ଚୋପଜାଯତେ। ଭଗ୍ନେ ଗଦେ ଦ୍ଵଯୋରେଵ କରଃ ସଂପୁଟିତସ୍ତଯୋଃ
ସେଇ ଶବ୍ଦ ବର୍ଷା ଗରଜିବା ପରି ଉପରକୁ ଉଠୁଥିଲା। ଦୁହିଁଜଣଙ୍କର ଗଦା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ହାତ ମିଳାଇ ସଜାଗ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଚୈଵାର୍ଧଯାମେନ ତଯୋରସ୍ତ୍ରେ ନିପେତତୁଃ। ଏତସ୍ମିଂନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରୌ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଧରୌ ତଦା
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ଦୁଇ ବୀର ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ଧରିଲେ।
ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧୁଂ ମହାଘୋରମାହଵେ ସଂପ୍ରଚେରତୁଃ। ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୌ ଵିଦ୍ଯୁଦୁଲ୍କାଭୌ ତଯୋର୍ଗାତ୍ରେ ଚ ଚର୍ମଣୀ
ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଲେ। ତାଙ୍କର ତଳୱାର ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଢାଲ ଦେହକୁ ଢାକିଥିଲା।
ଦୃଶ୍ଯେତେ ସର୍ଵଲୋକୈଶ୍ଚ ଲାଘଵଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତୈଃ। ଚିଚ୍ଛିଦାତେ ତଯୋରେଵ ଚର୍ମଣୀ ବହୁଵର୍ଣକେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଢାଲ କାଟିଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଂ ବଲଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ତଯୋରେଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ମଂଡଲଂ ଚକ୍ରଧନ୍ଵଂ ଚ ଲାଘଵଂ ଚ ପରିପ୍ଲୁତଂ
ଏଭଳି ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଚକ୍ରାକାର ଚଳାଚଳ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦକ୍ଷତାର ଦେଖାଦେଖି ଚାଲିଥିଲା।
ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ। କେଶାନ୍ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ସଂପ୍ରଧୃତ୍ଯାସିନା ଦ୍ରୁତଂ
ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପୁରୁଣା ବୃତ୍ର ବାସବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ହେଉଥିଲା। ସେ ବୃତ୍ରଙ୍କର କେଶ ଉପରେ ଲାଫି, ତଳୱାରରେ ତାହାକୁ ଧରିଲେ।
ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ମଘଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତତସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଦେଵାନାଂ ଚ ସମଂତତଃ
ମଘବାନ୍ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ବୃତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାରିପାଖରେ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲହୃଦଯା ଦେଵା ମଘଵଂତମପୂଜଯନ୍। ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଫୁଲିଉଠି, ମଘବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜିଲା ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵା ମୁନଯଃ ସ୍ତୁତିପାଠକାଃ। ଭୀତାଃ ପଲାଯିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତ୍ଯକ୍ତାଯୁଧା ଦିଶଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି ପାଠ କଲେ। ଭୟଭୀତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୋନାମ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ' ନାମକ ତିରାତିରିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରଥଂ ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଂ। ତ୍ରୈପୁରିଃ ସଂରୁରୋହାଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଗଣାଧିପଂ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ସଜିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତ୍ରୈପୁରୀ ଗଣନାୟକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—
ପିତା ମେ ନିହତଃ ପିତ୍ରା ତଵ ଯସ୍ମାଦ୍ଗଣାଧିପ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଵିଶିଖୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନଂ
“ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ତୁମ ବାପା ମାରିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।”
ତତସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୋ ଗଣେଶସ୍ତ୍ରିପୁରାତ୍ମଜଂ। ତଵ ତାତେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ସୁରାଣାମହିତଂ ପୁରା
ତାପରେ ଦେବତା ଗଣେଶ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ— “ତୋର ବାପା ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପକାର କରିଥିଲେ।
କୃତଂ କର୍ମମହତ୍ପାପଂ ଶ୍ରୁତଂ ନୋ ଜନକେନ ହି। ପାପକର୍ମରତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନବଲେନ ଚ
ତାଙ୍କର ଏହି ମହାପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଜ୍ଞାନବଳରେ ଜାଣିଲୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପାପ କାମରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଅଵଧୀତ୍ତଂ ଶରୈକେନ ପିତରଂ ତେ ବଲେନ ଚ। ପଂକାତ୍ପ୍ରତାରିତୋ ମୋହାତ୍ପ୍ରେଷିତୋ ଯମମଂଦିରଂ
ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ବଳପୂର୍ବକ ମାରାଗଲା ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ପଙ୍କରୁ ଟାଣି ଯମଲୋକକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା।