ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ତ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ଦୈତ୍ଯଜିଷ୍ଣୁର୍ଯୁଗେ ଯୁଗେ। କଥଂ ହଂତି ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍କଲ୍ପାଂତ ଇହ ଜାଯତେ
ଏହି ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରନ୍ତି; କିପରି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି?
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଦୂରେ ମଧୁର୍ମାଯାଂ ପ୍ରଯୋଜିତା। ହରରୂପଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧରିମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦୂରରେ ମଧୁ ତାଙ୍କର ମାୟା ବ୍ୟବହାର କଲେ; ହରାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନାମଗ୍ରତଃ ପାପ ରଣେ ଦେଵାନ୍ସମଂତତଃ। ହତ୍ଵା କିଂ ତେ ଶିଵଂ ଚାଦ୍ଯ ଧର୍ମକୀର୍ତି ଯଶୋ ଗୁଣାଃ
ଦାନବମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ହେ ପାପୀ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମାରିଦେଲ; ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ କଣ ଲାଭ, କଣ ଧର୍ମ, କଣ କୀର୍ତି କିମ୍ବା ଗୁଣ ରହିଲା?
ମହତୋନ୍ମତ୍ତଭାଵେନ ନ ଜାନାସି ପରାନ୍ସ୍ଵକାନ୍। ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ବଡ଼ ମଦରେ ତୁମେ ନିଜ ଓ ପରକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହା; ତେଣୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୈରୁଗ୍ରୈର୍ଜଘାନ କେଶଵଂ ରଣେ। ନିଚକର୍ତ ଶରାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ମାଧଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଶବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ମାଧବ ସେଇ ତୀରମାନେ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ରଣେ ଦୈତ୍ଯଂ ହରରୂପଧରଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଶୂରଂ ଶୂରଵିକର୍ମାଣଂ ମଧୁଂ ମାଯାନିଯୋଜିତମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦାନବ, ପ୍ରିୟ; ତୁମେ ଶୂର ଓ ଶୂରକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ, ମଧୁ, ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।
ମିଥ୍ଯାଲୋକଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ପାତଯିତ୍ଵା ରଣାଜିରେ। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପଡ଼ାଇ ଏକ ମିଥ୍ୟା ଜଗତ୍ ଦେଇଦେବି; ଏହି ସମୟରେ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ।
ଜଟିଲଂ ଵୃଷକେତୁଂ ଚ ଵୃଷଭସ୍ଥଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମତୀଵାସୀଦ୍ଦେଵଦାନଵଯୋସ୍ତଦା
ଜଟାଧାରୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଏବଂ ବୃଷରେ ବସିଥିବା ମହେଶ୍ୱର—ସେ ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ପରସ୍ପରଂ ଭିଂଦତୋଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଶରାନ୍ଶରୈଃ। କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ହରିରଵ୍ଯଯଃ
ଏମିତି ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉପରେ ଏକା ତୀର ମାରୁଥିବା ବେଳେ, ଅବିନାଶୀ ହରି ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ଏକ ଧାରାଳ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚ ପାତଯାମାସ ଘୋଟକଂ ଵୃଷରୂପିଣମ୍। ସ ଦୈତ୍ଯଶ୍ଶୂଲହସ୍ତୋଥ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ତାପରେ ସେ ବୃଷ ଆକାର ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ। ଶୂଳ ଧରିଥିବା ସେ ଦାନବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ତତଃ ଶୂଲଂ ଜଘାନ ପରମେଶ୍ଵରମ୍। ତ୍ରିଭିଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୈଶ୍ଚ ଶୂଲଂ କାଲାନଲପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂଳକୁ ଘୁମାଇ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା। କିନ୍ତୁ, ହରି ତିନୋଟି ତୀରରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଶୂଳକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତଃ କ୍ରୂରୋ ମହାବାହୁର୍ମଧୁର୍ମାଯାତିମାଯିକଃ। ଦେଵୀରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ସିଂହସ୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ ହରିଃ
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମାୟାର ମାହିରୁ ମଧୁ, ଦେବୀ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ଦିଗରେ ବଢ଼ିଆସିଲା।
ଶରୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଜଘାନୈଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ସ୍ଵାମୀ ତୁ ମେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯୈଵ ପାତିତୋ ଯୁଧି
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା ଏବଂ କହିଲା: 'ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ସ୍ୱାମୀକୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।'
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ହନିଷ୍ଯାମି ସୁତୌ ସ୍କଂଦଵିନାଯକୌ। ଉକ୍ତଵଂତଂ ଚ ଦୈତେଯଂ ଜଘାନ ବହୁମାର୍ଗଣୈଃ
'ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ପୁଅ ଦୁଇଜଣ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଦାନବ ଅନେକ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇଲା।
ସ ପପାତ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ଗତାସୁର୍ଲୋହିତୋଦ୍ଗିରଃ। ପିତରୌ ନିହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଯାବଦ୍ଧୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ମାୟାରେ ବନ୍ଧିଗଲା।
ସ୍କଂଦଃ ଶକ୍ତିଂ ସମାଦାଯ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯୋଧଯିତୁଂ ହରିମ୍। ତତୋ ଧାତାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ୍କଂଦଂ ମୋହପ୍ରପୀଡିତମ୍
ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉଠାଇ, ହରିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ତେବେ ଧାତା, ମୋହରେ ପୀଡ଼ିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ତେ ପିତରୌ ଦୂରେ ପଶ୍ଯଂତୌ ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍। ଅଂତରିକ୍ଷେ ଭ୍ରମଂତୌ ଚ ସଂସ୍ଥିତୌ ଲୋକସାକ୍ଷିଣୌ
'ତୁମେ ଦୂରରେ ତୁମ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ। ତତୋ ଧୁଂଧୁଶ୍ଚ ସୁଂଧୁଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରାଵତିଦର୍ପିତୌ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଧୁଂଧୁ ଓ ସୁଂଧୁ, ଦୁଇଭାଇ, ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରୀ ହେଲେ।
ଵଧଂ ପ୍ରତି ହରେର୍ଯୁଦ୍ଧେ ପେତତୁର୍ଗରୁଡୋପରି। ଖଡ୍ଗହସ୍ତଂ ଚ ଧୁଂଧୁଂ ଚ ସଗଦଂ ସୁଂଧୁମେଵ ଚ
ହରିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ଧୁଂଧୁ ତାଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ସୁଂଧୁ ଗଦା ଧରିଥିଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ନଂଦକେନୈକଂ ଗଦଯା ସାଦଯତ୍ପରମ୍। ପେତତୁସ୍ତୌ ଧରାପୃଷ୍ଠେ ପ୍ରଵୀରୌ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତୌ
ନନ୍ଦକ ତାଳୱାରରେ ଜଣେକୁ କାଟିଦେଲେ, ଗଦାରେ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଦୁଇଜଣ ବୀର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଘାଉ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଗଲେ।
ମଧୁସ୍ତଦାଗତସ୍ତୂର୍ଣମଂତର୍ଧାନଂ ତମୋଵୃତଃ। ପାତଯାମାସ ଵିଷ୍ଣୌ ଚ ମାଯଯା ଶତପର୍ଵତାନ୍
ତାପରେ ମଧୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚି ରହିଲେ। ମାୟାରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଶତ ପର୍ବତ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ପର୍ଵତାଂଶ୍ଛିତ୍ଵା ତମସୋଽନ୍ତର୍ଗତୋ ଯୁଧି। କ୍ରୋଧାତ୍ସୁଦର୍ଶନେନୈଵ ଶିରଶ୍ଛିତ୍ଵା ନିପାତିତଃ
ତାପରେ ସେଇ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ଧକାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିର୍ଦେଵୈଶ୍ଶଂଭୁନା ତ୍ରିଦଶୈରପି। ମଧୁସୂଦନ ଇତିଖ୍ଯାତିର୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକେଷୁ କାରିତା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଶଂଭୁ ଓ ତ୍ରିଦଶମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ 'ମଧୁସୂଦନ' ଭାବେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ମଧୁଵଧୋନାମଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ 'ମଧୁବଧ' ନାମକ ବହୁତରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ତତୋ ଵୃତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ଯୁଧି। ଦିଗ୍ଗଜାଢ୍ଯଂ ଗଜାରୂଢଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ବଲସୂଦନମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାପରେ ବିଶେଷ ତେଜସ୍ୱୀ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ର, ଏକ ଦିଗ୍ଗଜ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶକ୍ତିର ନାଶକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛଂତଂ ତତୋ ଵୃତ୍ରଂ ଶରୈଃ କାଲାନଲପ୍ରଭୈଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ଦ୍ଵିରଦସ୍ଥୋ ମହାହଵେ
ଏହିପରି ବୃତ୍ର ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦିଗ୍ଗଜ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ତୀରରେ, ସେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ବିଦ୍ରୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଵୃତ୍ରସ୍ତୁ ଶୀର୍ଷଂ ଚ ଜିଷ୍ଣୋରେଵ ପତତ୍ରିଣା। ଵିଵ୍ଯାଧ ସହସା ତେନ ସ ଚଚାଲ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ବୃତ୍ର ହଠାତ୍ ବିଜୟୀ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ତାହାରେ ଅଳ୍ପ ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଗ୍ରହେ
ସେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେଇ ଦାନବଙ୍କ ଦେହରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ଶରାଂଶ୍ଛିତ୍ଵା ବିଭେଦାଶୁ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ଶତକ୍ରତୁଂ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାଧିପଂ ଯୁଧି
ବୃତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେଇ ବିଷାକ୍ତ ସରପରି ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶତକ୍ରତୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବେଗରେ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଦେଵରାଟ୍। ପରସ୍ପରଂ ଶରା ଯାଂତି ଯଥା ସପ୍ତାଶ୍ଵ ରଶ୍ମଯଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହଜାର ହଜାର ବାଣରେ ଦାନବକୁ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ବାଣମାନେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖିନ ହେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାତଟି ଘୋଡାର କିରଣ ମିଶିଯାଏ।