ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ। ସରୋଷଶ୍ଚାତିତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ହ୍ଯସୁରାନାଦିଦେଶ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ ଅସୁରମାନୋଁକୁ କହିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଗଚ୍ଛାମି ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦେଵାନାଂ ଵିଜିଘାଂସଯା। ନାଗଚ୍ଛଂତି ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯଂତେ ତେନ ମାର୍ଗାଦ୍ଵିଶନ୍ତ୍ଵିତଃ
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବି, ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେଁ। ସେମାନେ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ କରୁନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ପଥରେ ତାଙ୍କୁ ଆଣିବା ଦରକାର।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଶେଷା ଦୈତ୍ଯଗଣାଧିପାଃ। ଯୁଦ୍ଧାଯ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଶୂଲପାଶାତିପଂଡିତାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅନ୍ୟ ଦାନବ ସେନାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୂଳ ଓ ପାଶ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଧିକଂ ପୂର୍ଵସୈନ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥା ଶତଗୁଣୈରପି। ନିରଂତରଂ ତଥାକାଶଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯୁଦ୍ଧକାଂକ୍ଷିଣଃ
ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଏବଂ ଶତଗୁଣ ବଳିଏ ସେନାମାନେ ନିରନ୍ତର ଆକାଶକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଗଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରାସ୍ସ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵେ ଚ ଵସଵସ୍ତଥା। ସ୍କଂଦଶ୍ଚ ଗଣପଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁଜିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ବସୁ, ସ୍କନ୍ଦ, ଗଣପତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଵେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଗତାସ୍ତେ ଚ ହୃଷ୍ଟା ରଣସମୁତ୍ସୁକାଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନଵଯୋରପି
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନୋଁର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ନ ଭୂତଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରମ୍। ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈବର୍ହୁଧା ଯୁକ୍ତଂ ଶିଶିରେଣେଵ କାନନମ୍
ଏପରି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା। ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଶୀତ ହେବା ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଧରାଂ ସ୍ଵର୍ଗୌକ ଆକାଶଂ ସଂରୁଧ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧମାବଭୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଘ୍ନୁରାକାଶେ ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମହୀତଲେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲା। ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଓ ଭୂମିରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ଶକ୍ତିଭିର୍ମୁସଲୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ବହୁଭିଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ଦାରୁଣୈଃ ଖଡ୍ଗପାତୈଶ୍ଚ ତଥା ଚକ୍ରପରଃଶ୍ଵଧୈଃ
ଶକ୍ତି, ମୁସଳ, ବାଣ, ଅନେକ ଶରବୃଷ୍ଟି, ଭୟାନକ ତଳୱାର ଆଘାତ, ଚକ୍ର ଓ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଅନ୍ଯାଯୁଧୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ନିର୍ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍। ଅଭଵନ୍ଘୋରରୂପାଣି ଧରାକାଶେ ଵ୍ଯଯାନି ଚ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ। ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ଭୟାନକ ଆକୃତିମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ଶରୈରସୃକ୍ପାତୈଃ କଂକଵାଯସଜଂବୁକୈଃ। ଯଥା ମୁସଲଧାରାଭିର୍ଘନା ଵର୍ଷଂତି ଲୋହିତମ୍
ଶସ୍ତ୍ର, ବାଣ, ରକ୍ତଧାରା, ଗିଧ, କଉଁଠିଆ, ଶ୍ୟାଳ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ମେଘ ରକ୍ତର ବର୍ଷା କରୁଛି।
ତଥୈଵ କ୍ଷତଜୈଃ ସ୍ରସ୍ତୈଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗାଚ୍ଚ ଦେଵଦାନଵାଃ। କେଚିତ୍ପତଂତି ମୁହ୍ଯଂତି ସ୍ଖଲଂତି ଚ ହସଂତି ଚ
ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ କେହି ଝରିପଡୁଥିଲେ, କେହି ଭ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ, କେହି ଠେସ୍ ଖାଉଥିଲେ, କେହି ହସୁଥିଲେ।
ମୁଂଚଂତି ଚାର୍ତନାଦାଂଶ୍ଚ ସିଂହନାଦଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। କେଷାଂଚିଦ୍ବାହଵଶ୍ଛିନ୍ନାଶ୍ଛିନ୍ନପାଦାସ୍ତଥାପରେ
ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ବେଦନାର ଚିତ୍କାର ଓ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଉଥିଲେ। କେହାଙ୍କର ବାହୁ କଟାଯାଉଥିଲା, କେହାଙ୍କର ପାଦ ଛିଣ୍ଡାଯାଉଥିଲା।
ଛିନ୍ନପାର୍ଶ୍ଵୋଦରାଃ କେଚିନ୍ନିପେତୁଃ ଶତଶୋ ଭୁଵି। କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଗଜଵାଜ୍ଯସୁରାଣି ଚ
କେହି ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ପେଟ କଟାଯାଇ ଶତଶଃ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। କୋଟି କୋଟି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ଅପତନ୍ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ରକ୍ତୌଘେ ବହୁଧା ଭୁଵି। ତତସ୍ତୁ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ତ୍ଵଭଵଲ୍ଲୋହିତାର୍ଣଵଃ
ଧରଣୀର ଉପରେ ବହୁ ରାସ୍ତାରେ ରକ୍ତର ଧାରା ବହିଲା; ପରେ ଧରା ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ରକ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦେଖାଦେଲା।
ଵିପରୀତାସ୍ତତୋ ନଦ୍ଯଃ ସଦ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଵିସୁସ୍ରୁଵୁଃ। ତୃଣକାଷ୍ଠପରାସ୍ତତ୍ର ଶକ୍ତଯୋ ଦାରୁସଂଚଯାଃ
ତାପରେ ସେଠାରେ ନଦୀମାନେ ହଠାତ୍ ପଛକୁ ବହିଲେ; ସେଠାରେ ଘାସ, କାଠ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଲକଡ଼ିର ଢେର ଥିଲା।
ମୁଦ୍ଗରା ମୁସଲାଃ ଶୂଲା ମକରାଦ୍ଯା ଭଵଂତି ଚ। ଜଯଂତିକା ଧ୍ଵଜା ମୀନାଃ କମଠାଶ୍ଚର୍ମକାଯକାଃ
ଏହିବେଳେ ଗଦା, ମୁସଳ, ବଣ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ, ଝଣ୍ଡା, ପତାକା, ମାଛ, କୁମ୍ଭୀର ଓ ଚର୍ମର ଢାଳ ଦେଖାଗଲା।
ଶରାଦିଭିର୍ମହୋଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ନିରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଚୁରୈସ୍ତଥା। କେଶଚାମରଶୈଵାଲାଃ ସଂପୂର୍ଣାସ୍ତାସ୍ତତଃସ୍ତତଃ
ଅନେକ ତୀର ଓ ବଡ଼ଠାରୁ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଟକାଯାଇଥିଲା; ସେଠି ସବୁଠାରେ କେଶ, ଚାମର ଓ ଜଳଶାକ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ କ୍ଷତଜାର୍ଣଵଃ। ତଦା ଵସୁଂଧରା ସର୍ଵା ସଶୈଲଵନକାନନା
ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ପଡ଼ିବା ସହିତ ରକ୍ତର ସମୁଦ୍ର ତିଆରି ହେଲା; ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ—
ରୁଧିରୌଘା ମହାଘୋରା ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରା। ସ୍କଂଦସ୍ଯ ଶକ୍ତିପାତେନ ଗତା ଦୈତ୍ଯା ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତର ବନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆତଙ୍କିତ କରିଦେଲା; ସ୍କନ୍ଦର ଶକ୍ତି ପଡ଼ିବାରେ ଦାନବମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ।
ପର୍ଶୁନା ପରମେଣୈଵ ଅଗ୍ନିନାଗ୍ନିଶିଖୈଃ ଶରୈଃ। ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ପାଶେନ ବଦ୍ଧା ମଗ୍ନା ଯମକ୍ଷଯେ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଟାର, ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୱାଳାମୟ ତୀର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଦେଇ, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ଯେଷାଂ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୁରୋଗୈଃ ସଚିଵୈସ୍ତଥା। ନିପାତିତାଶ୍ଚ ଦୈତେଯାଃ ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୁଅ, ନାତି, ନେତା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୀର, ଶକ୍ତି ଓ ଭାଲାର ବର୍ଷାରେ ଦାନବମାନେକୁ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ କରିଥିଲେ।
ଗ୍ରହୈଶ୍ଚ ଶ୍ଵସନୈରେଵ ଯକ୍ଷଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରୈଃ। ମହତ୍ଯା ଗଦଯା ଚୈଵ କୁବେରେଣ ଚ ଧୀମତା
ଗ୍ରହ, ପବନ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁବେରଙ୍କର ବଡ଼ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଘନାନାଂ ନିକରୈର୍ଵଜ୍ରୈସ୍ତୁଷାରୈର୍ଵିଧୁନେରିତୈଃ। ପନ୍ନଗାନାଂ ଵିଷୈର୍ଘୋରୈର୍ଦୈତ୍ଯାଃ ପେତୁର୍ଧରାତଲେ
ମେଘମାଳା, ବଜ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୁଷାର ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ଭୂମିରେ ପତିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଦେଵୈଃ କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରଶଃ। ପାତିତାଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ସର୍ଵେ ଧରଣ୍ଯାଂ ତୁ ଗତାସଵଃ
ଅନେକ ଦେବତାମାନେ କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ି ମାରିଦେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ନିଃପ୍ରାଣ ହୋଇଗଲେ।
ଦେହାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି କେଚିଚ୍ଚ ଯମମଂଦିରମ୍। କେଚିଦ୍ଗଚ୍ଛଂତି ପାତାଲଂ ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯପ୍ରଯୋଗତଃ
କେହି ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; କେହି ଯମର ଗୃହକୁ ଗଲେ; କେହି ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଅନୁସାରେ ପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵେଦାଞ୍ଜଜଲ୍ପୁଃ ପରମର୍ଷଯଃ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋଭ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯସ୍ତପସ୍ଵିଷୁ
ଏହି ସମୟରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ବେଦ ପାଠ କରି କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଜଣେ ଜଣେ ଜନନୀ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ପ୍ରଯୁଧ୍ଯମାନେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ସାଂପ୍ରତଂ ସର୍ଵଜଂତୁଷୁ। ଵିବୁଧୈରର୍ଦିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ଶେଷାଃ ପର୍ଵତମାଶ୍ରିତାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ପ୍ରଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ କାତରା ରଣଭୀରଵଃ। ଦୈତ୍ଯଵ୍ଯୂହେ ପ୍ରଭଗ୍ନେ ଚ ବଲୋ ନାମ ମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଶାକୁ ଲୋକେ ପଳାଇଗଲେ; ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲାପରେ, ବଳ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟ—
ଅର୍ଦଯାମାସ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସଂଯମ୍ଯାଗ୍ନିସମୈଃ ଶରୈଃ। ତସ୍ଯ ବାଣାର୍ଦିତା ଦେଵା ବହଵୋ ବଲଦର୍ପିତାଃ
ଅଗ୍ନିପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ବଳର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଅନେକ ଦେବତା ବାଣର ଘାତରେ ଆହତ ହେଲେ।