ଵୈକୁଂଠମଵିଭିନ୍ନାଂଗଂ ଚକ୍ରମେକଂ ତଥା ଧ୍ଵଜମ୍ । ଦ୍ଵାରୋପରି ତଥା ରେଖା ଗୁଂଜାକାରା ସୁଶୋଭନା
ୱୈକୁଣ୍ଠ ଲିଙ୍ଗଟି ଅଖଣ୍ଡ ଅଙ୍ଗରେ, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ଧ୍ୱଜ ରହିଛି; ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଆକୃତିର ଏକ ରେଖା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ।
ଶ୍ରୀଧରସ୍ତୁ ତଥା ଦେଵଶ୍ଚିହ୍ନିତୋ ଵନମାଲଯା । କଦଂବକୁସୁମାକାରୋ ରେଖାପଂଚକଭୂଷିତଃ
ଶ୍ରୀଧର ଦେବତା ଅଟି ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଆକୃତିରେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ।
ଵର୍ତୁଲଶ୍ଚାପି ହୃସ୍ଵଶ୍ଚ ଵାମନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଅତସୀକୁସୁମପ୍ରଖ୍ଯୋ ବିଂଦୁନା ପରିଶୋଭିତଃ
ବାମନ ଲିଙ୍ଗଟି ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଛୋଟ ଆକୃତିରେ, ଅତସୀ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତତୋ ଦେଵଃ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଗଦାଚକ୍ରେ ରେଖା ଚୈଵ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ତାପରେ ସୁଦର୍ଶନ ଦେବତା ଆସନ୍ତି, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ରହିଛି, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ରେଖା ଅଛି ।
ଦାମୋଦରସ୍ତଥା ସ୍ଥୂଲୋ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଦୂର୍ଵାଭଂ ଦ୍ଵାରସଂକୀର୍ଣଂ ପୀତରେଖଂ ତଥୈଵ ଚ
ଦାମୋଦର ଲିଙ୍ଗଟି ଭାରି ଆକୃତିରେ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚକ୍ର ରହିଛି; ଦୂର୍ବା ଘାସ ପରି ରଙ୍ଗରେ, ଦ୍ୱାର ଆକୃତିର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ପୀତ ରେଖା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ନାନାଵର୍ଣୋ ହ୍ଯନଂତସ୍ତୁ ନାନାଭୋଗେନ ଚିହ୍ନିତଃ । ଅନେକମୂର୍ତିକୋଭିନ୍ନଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଃ
ଅନନ୍ତ ଲିଙ୍ଗଟି ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ଥାଏ, ଅନେକ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ, ଅନେକ ଆକୃତିରେ ରହିଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ଵିଦିକ୍ଷୁଦିକ୍ଷୁସର୍ଵାସୁ ଯସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ମୁଖମ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦଃ
ଯାହାର ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ଲିଙ୍ଗଟି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଶିଖରେ ଲିଂଗଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଯସ୍ଯ ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ଶିଖର ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲିଙ୍ଗ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ କୁ ଦୂର କରନ୍ତି ।
ଆରକ୍ତଃ ପଦ୍ମନାଭସ୍ତୁ ପଂକଜଂ ଵକ୍ତ୍ରସଂଯୁତମ୍ । ତସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚନତୋ ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ରରିଦ୍ରସ୍ତ୍ଵୀଶ୍ଵରୋ ଭଵେତ୍
ପଦ୍ମନାଭ ଲିଙ୍ଗଟି ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ମୁହଁ ସହିତ ପଦ୍ମ ଯୁକ୍ତ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କଲେ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ।
ଚକ୍ରାଂକିତଂ ହିରଣ୍ଯାଂଗଂ ରଶ୍ମିଜାଲଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ । ସୁଵର୍ଣରେଖାବହୁଲଂ ସ୍ଫାଟିକଦ୍ଯୁତିଶୋଭିତମ୍
ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ, ସୁନା ଶରୀର, କିରଣର ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଚମକିଥିବା; ସୁନା ରେଖା ବହୁଳ ଏବଂ ସ୍ଫାଟିକ ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ।
ଅତିସ୍ନିଗ୍ଧା ସିଦ୍ଧିକରୀ କୃଷ୍ଣା କୀର୍ତିଂ ଦଦାତି ଚ । ପାଂଡୁରା ପାପଦହନୀ ପିତାପୁତ୍ରଫଲପ୍ରଦା
ଅତି ମୃଦୁ ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା କଳା ଲିଙ୍ଗଟି କୀର୍ତି ଦେଉଛି; ଫିକା ଲିଙ୍ଗଟି ପାପ ଦହନ କରେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଫଳ ଦେଉଛି ।
ନୀଲା ପ୍ରଯଚ୍ଛତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରକ୍ତା ରୋଗପ୍ରଦାଯିନୀ । ରୂକ୍ଷା ଉଦ୍ଵେଗଜନନୀ ଵକ୍ରା ଦାରିଦ୍ର୍ଯଭାଗିନୀ
ନୀଳ ଲିଙ୍ଗଟି ଧନ ଦେଉଛି, ଲାଲ ଲିଙ୍ଗଟି ରୋଗ ଦେଉଛି; ରୁକ୍ଷ ଲିଙ୍ଗଟି ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମାଏ, ବାକ୍ର ଲିଙ୍ଗଟି ଦରିଦ୍ରତା ଦେଉଛି ।
ଏକଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣଂ ଦ୍ଵଯମ୍ । ତୃତୀଯଂ ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏକଟି ସୁଦର୍ଶନ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଦୁଇଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ, ତୃତୀୟ ଅଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଜନାର୍ଦନ ।
ପଂଚମଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଷଷ୍ଠଂ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନମେଵ ଚ । ସଂକର୍ଷର୍ଣଂ ସପ୍ତମଂ ଚ ଅଷ୍ଟମଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ବାସୁଦେବ, ଷଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସପ୍ତମ ଭାବେ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଭାବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ନଵମଂ ଚ ନଵଵ୍ଯୂହଂ ଦଶମଂ ତୁ ତଦାତ୍ମକମ୍ । ଏକାଦଶଂ ଚାନିରୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵାଦଶଂ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକମ୍
ନବମ ହେଉଛି ନଉଟି ବ୍ୟୂହ, ଦଶମ ହେଉଛି ସେହି ବ୍ୟୂହର ସ୍ୱରୂପ; ଏକାଦଶ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ହେଉଛି ବାରଟି ରୂପରେ।
ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଚକ୍ରାଣି ଦୃଶ୍ଯଂତେଽନଂତସଂଜ୍ଞକେ । ଖଂଡିତେ ତ୍ରୁଟିତେ ଭଗ୍ନେ ସାଲଗ୍ରାମେ ନ ଦୋଷଭାକ୍
ଏହା ପରେ ଅନେକ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଅନନ୍ତ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଏହି ଚକ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଫାଟିଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଇଷ୍ଟା ଚ ଯସ୍ଯ ଯା ମୂର୍ତିଃ ସ ତାଂ ଯତ୍ନେନ ପୂଜଯେତ୍ । ସ୍କଂଧେ କୃତ୍ଵା ତୁ ଯୋଽଧ୍ଵାନଂ ଵହତେ ଶୈଲନାଯକମ୍
ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ କେହି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ପଥରେ ଶିଳାନାୟକଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ବୋହିଥାଏ—
ତସ୍ଯ ଵଶ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସଂନିହିତୋ ହରିଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ନିଜ ବଶରେ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠାରେ ହରି ସ୍ଥିତ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ଜପଃ ସ୍ନାନଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ଶତାଧିକମ୍ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ନୈମିଷେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା
ସେଠାରେ ଦାନ, ଜପ ଓ ସ୍ନାନ କରିବା, ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କର ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର କୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଫଲମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୁରୁତେ ନରଃ
ସେଠାରେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ବାରାଣସୀର ମହାଫଳ ପରି; ଯେଉଁ ମଣିଷ କୌଣସି ପାପ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିର୍ଦହତ୍ଯାଶୁ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମୋଦ୍ଭଵୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ଦ୍ଵାରାଵତୀଭଵଃ
ସେସବୁ ପାପ ଶୀଘ୍ର ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜାରେ ଦହିଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରାବତୀର ନାଥ ଅଛନ୍ତି।
ଉଭଯୋଃ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ମୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ । ବ୍ରହ୍ମଚାରି ଗୃହସ୍ଥୈଶ୍ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୈଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷୁଭିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଇଁର ମିଳନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁମାନେ—
ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତତ୍ପୂଜନେନ ମଂତ୍ରାଶ୍ଚ ନ ଜପୋ ନ ଚ ଭାଵନା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ପୂଜାରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର, ଜପ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ।
ନ ସ୍ତୁତିର୍ନାପି ଚାଚାରଃ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନେ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଗ୍ରେ ତୁ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତିକମାଦରାତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ସ୍ତୁତି କିମ୍ବା ଆଚାର ନାହିଁ; ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସାମ୍ନାରେ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିତ୍ରାଇବା ଉଚିତ।
କାର୍ତିକେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଅଣୁମାତ୍ରଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡଲଂ କେଶଵାଗ୍ରତଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବିଶେଷ କରି, ଏହା ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ଯିଏ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅତି ଛୋଟ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ କରେ—
ମୃଦାଧାତୁଵିକାରୈଶ୍ଚ କଲ୍ପକୋଟିଂ ଦିଵଂ ଵସେତ୍ । ଯସ୍ତୁ ସଂଵତ୍ସରଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ
ମାଟି, ଧାତୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାଦାନରେ, ସେ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ; ଯିଏ ପୂରା ବର୍ଷ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପୂଜା କରେ—
କାର୍ତିକେ ସ୍ଵସ୍ତିକଂ କୃତ୍ଵା ସମମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଅଗମ୍ଯାଗମନେ ଚୈଵ ହ୍ଯଭକ୍ଷସ୍ଯ ତୁ ଭକ୍ଷଣେ
କାର୍ତ୍ତିକରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ କରିଲେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଅନୁଚିତ ସଂଯୋଗ କିମ୍ବା ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ—
ତତ୍ପାପଂ ନାଶମାଯାତି ମଂଡଯିତ୍ଵା ହରେର୍ଗୃହମ୍ । ମଂଡଲଂ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯଂ ଯା ନାରୀ କେଶଵାଗ୍ରତଃ । ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ଵୈଧଵ୍ଯଂ ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କଦାଚନ
ହରିଙ୍କ ଗୃହରେ ମଣ୍ଡଳ କରିଲେ, ସେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ପ୍ରତିଦିନ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମଣ୍ଡଳ କରେ, ସେ ସପ୍ତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଦାପି ବିଧବା ହୁଏନି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମାସଂଵାଦେ ଶାଲିଗ୍ରାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଶାଳଗ୍ରାମ ମହିମା ନାମକ ଏକ ଶତ ବିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ଧାତ୍ରୀଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୁର୍ଯାତ୍ପିଂଡଂ ତୁ ଯୋ ଗୁହ । ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ପିତରଃ ପ୍ରସାଦାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ତୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ଲୁଚି ଥିବା ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ମାଧବଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।