ମାଧଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଗତାଃ ସୁରପୁଂଗଵାଃ। ଵିମାନାନି ସମାରୁହ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଧାରିଣଃ
ମାଧବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନିଜ ନିଜ ଆକାଶ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଦେଵାନାଂ ହର୍ଷଵାକ୍ଯାନି ଦୈତ୍ଯଚାରୈଃ ଶ୍ରୁତାନି ଵୈ। ରାଜାନଂ କଥଯାମାସୁର୍ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ମହାବଲମ୍
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଥିବା କଥା ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ଚରମାନେ ଶୁଣି, ସେମାନେ ସେ ଖବର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତିସ୍ତତ୍ର ଚୁକୋପାତି ମହାବଲଃ। ସଚିଵାଂସ୍ତୁ ସମାହୂଯ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍୫୦ 1.65.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଂକୁ ଡାକି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ।
ଅଧୁନେଂଦ୍ରାଦିଦେଵାଶ୍ଚ ନିଖିଲାଃ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧଯଃ। ମାଧଵଂ ଚ ପରୀପ୍ସନ୍ତଃ ଶଂଭୌ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
'ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କ୍ରୁର ମନସ୍କାମନେ ହୋଇ, ମାଧବଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କଥା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେଇଛନ୍ତି।'
କଥଂ ଜଯଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯାମୋ ଦୈତ୍ଯଵୃଂଦେତିଦାରୁଣେ। ତ୍ରିପୁରାରିରୁଵାଚେଦଂ ଗଣେଶଂ ଯଜତାମରାଃ
'ଦାରୁଣ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ସେନାକୁ କିପରି ଆମେ ଜୟ କରିପାରିବୁ?' ଏପରିଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତ୍ରିପୁରାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦେଵଂ ଜେଷ୍ଯଥାସୁରଦାନଵାନ୍। ତତୋ ଦେଵଗଣୈର୍ହୃଷ୍ଟୈଃ ପୂଜିତୋ ଗଣନାଯକଃ
'ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ତୁମେ ଅସୁର ଓ ଦାନବମାନେଂକୁ ଜୟ କରିପାରିବ।' ଏପରି ଦେବଗଣମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଗଣାଧିପେନ ତୁଷ୍ଟେନ କ୍ରୂରୋ ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ମହାନ୍। ଜେଷ୍ଯଥାଦ୍ଯାସୁରାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତତୋ ଦେଵା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ଗଣପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା—'ଆଜି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ।' ଏହିଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସିରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
ହରିଂ ନିଵେଦଯାମାସୁରସ୍ମଦ୍ଵଧପରୀପ୍ସଵଃ। ହରେର୍ବାଢମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ରଥିନଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଣି, ରଥଚାଳକମାନେ ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମଧିତିଷ୍ଠଂତି ନିର୍ଜରାସ୍ତ୍ଵଭଯାମଯି। ଯସ୍ଯ ଯା ଶକ୍ତିରସ୍ତୀହ ଦେଵାଞ୍ଜେତୁଂ ଵଦତ୍ଵଲମ୍
ଅମରମାନେ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ କିଏ କେତେ ଶକ୍ତି ରଖିଛି ଦେବତାମାନେ ଜିତିବାକୁ, ସେଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞୋଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଜେଷ୍ଯାମି ଚ ହରିଂ ରାଜନ୍ସହାଯଂ ମେ ନିଯୋଜଯ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ—'ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଜିତିଦେବି, ରାଜା, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସହାୟକ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।'
ଜିତେ ନାରାଯଣେ ଦେଵାଃ ସଭଯାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଧ୍ରୁଵମ୍। ତସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣୋଽସ୍ମାକଂ ଭାଗଃ ସର୍ଵପୁରଂଜଯଃ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯଦି ହରାଇଦିଆଯିବ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୟଭିତ ହେବେ। ତେଣୁ, ନାରାୟଣ ଆମ ପକ୍ଷରେ, ସମସ୍ତ ପୁରୀକୁ ଜିତିବା ଶକ୍ତି ଥିବା।
ତତୋ ଧୁଂଧୁଶ୍ଚ ସୁଂଦଶ୍ଚ କାଲକେଯୋ ମହାବଲଃ। ସହାଯଶ୍ଚ ମଧୋସ୍ତସ୍ଯ ଜେଷ୍ଯାମୋ ମାଧଵଂ ନୃପ
ତାପରେ ଧୁଂଧୁ, ସୁଂଦ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଳକେୟ, ମଧୁଙ୍କ ସହାୟକ—ଏମାନେ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଆମେ ମାଧବଙ୍କୁ ଜିତିଦେବୁ।'
ସର୍ଵଦୈତ୍ଯବଲେ ମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ। କାଲମୃତ୍ଯୁସମା ଵୀରାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଧିପାରଗାଃ
ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟସେନାର ମୁଖ୍ୟ ଏହି ଚାରିଜଣ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପଶାଳୀ। ସମୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ବୀର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ବଲସ୍ତତ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯସ୍ମିନ୍ଜଯ ଉପସ୍ଥିତଃ। ତଂ ଚ ଜେଷ୍ଯାମି ଜିଷ୍ଣୁଂ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମେ ଦୃଢା ନୃପ
ସେଠାରେ ବଳ କହିଲେ—'ଯେଉଁଠାରେ ବିଜୟ ଅଛି, ମୁଁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଓ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜିତିଦେବି; ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୃଢ଼, ରାଜା।'
ନମୁଚିଶ୍ଚ ମୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଭ୍ରାତରୌ ବଲଦର୍ପିତୌ। ଊଚତୁସ୍ତୌ ନୃପଂ ହ୍ଯାଵାଂ ଜେଷ୍ଯାଵୋ ଵୈ ବଲାଦ୍ବଲୌ
ନାମୁଚି ଓ ମୁଚି, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଦୁଇ ଭାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଆମେ ଦୁଇଜଣ, ବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜିତିବୁ।'
ଜମ୍ଭଶ୍ଚୈଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମିଂଦ୍ରମିଂଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍। ଜେଷ୍ଯାମି ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଦୈତ୍ଯା ଭଵତ ଵିଜ୍ଵରାଃ
ଜମ୍ଭ କହିଲେ—'ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ମୁଁ ଜିତିବି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।'
ତ୍ରିପୁରଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜେଷ୍ଯାମି ଚ ଵିନାଯକମ୍। ତାଵଦୂଚେଽଥ ସେନାନୀର୍ମଯୋ ଦେଵାଂତକୋ ବଲୀ
ତ୍ରିପୁର କହିଲେ—'ମୁଁ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଜିତିବି।' ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତି ମୟ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, କହିଲେ—
କୁବେରଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷୋଭିଃ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ଯକାନ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ତତ୍ର ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
'ମୁଁ କୁବେରଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ହିରଣ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ।' ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ଆସିଲେ।
ଗତ୍ଵୋଵାଚ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ଜିଷ୍ଣୁଦୂତୋହମାଗତଃ। ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଯଜ ସ୍ଵଵାଚା ନଃ ପ୍ରାଣେଷୁ ଯଦି ତେ ହିତମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତ, ଏଠାରେ ଆସିଛି; ତୁମେ ଯଦି ଜୀବନକୁ ପ୍ରିୟ କର, ନିଜେ କହି ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼।'
ନ ଚେଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ମାମଦ୍ଯ ନ ଵା ଗଚ୍ଛ ରସାତଲମ୍। ତତଃ କୋପାଦୁଵାଚେଦଂ ନାରଦଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
'ନ ହେଲେ, ଆଜି ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର; କିମ୍ବା ତଳସ୍ଥଳକୁ ଚାଲିଯାଅ।' ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ମହାନ ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଅହିଂସ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମାଣାଦ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତୂର୍ଣଂ ମମାଗ୍ରତଃ। ଦେଵାନାଂ ଚ ଵିପତ୍ତିଂ ଚ କଦନଂ ନିଧନଂ ପୁରଃ
'ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବାରୁ ଅହିଂସ୍ୟ, ଏବେ ତୁରନ୍ତ ମୋ ଆଗରେ ଚାଲ। ଦେବତାମାନେ କିପରି ଧ୍ୱଂସ, ବିନାଶ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖ।'
ପଶ୍ଯ ଵିପ୍ର କ୍ଷଣେନାଂତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହରିହରାଦିକମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷମୁଵାଚ ହ
'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେଖ, କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ହରି, ହର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।' ଏଭଳି କହି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ସେନାପତିଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ—
ସଜ୍ଜୀକୃତ୍ଯ ବଲଂ ସର୍ଵାନ୍ରଥାଂଶ୍ଚାନଯତ ଦ୍ରୁତମ୍। ଦୈତ୍ଯରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସମଂତତଃ
'ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଏବଂ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।' ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେନାପତି ସହସା—
ବଲାନ୍ଯାହୂଯ ସହସା ସଂତ୍ରସ୍ତାସ୍ତୂର୍ଣମାଗତାଃ। କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ବଲାନି ଚ
ସେନାମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିଲେ, ଭୟଭୀତ ସେନା ଏକକ୍ଷଣରେ ଆସିଗଲେ—କୋଟି କୋଟି ହଜାର, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବଳବାହିନୀ।
ଏକୈକସ୍ଯ ଚ ଵୀରସ୍ଯ ଵାହନାନି ମହାଂତି ଚ। ସ୍ଯଂଦନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଗଜୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଵଖରାନପି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯାନ ଥିଲା; ଅନେକ ରଙ୍ଗର ରଥ, ହାତୀ, ଉଠ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଖର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଲୁଲାଯାଂଶ୍ଚ ସମାରୁହ୍ଯ ଯଯୁସ୍ତଦା। ଵାଦ୍ଯୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଭୂଯିଷ୍ଠୈଃ ସିଂହନାଦୈର୍ଭଯାନକୈଃ
କିଛି ଶୂରବୀର ସିଂହ, ବାଘ ଓ ଚିତାରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ; ଅନେକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଚାଲିଥିଲା ଓ ଭୟଙ୍କର ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଦିଶସ୍ତୁ ପୂରଯାମାସୁସ୍ସିନ୍ଧୁଵେଲାଚଲା ଧରାଃ। ସର୍ଵଲୋକାଶ୍ଚ ଵିତ୍ରେସୁଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଚକଂପିରେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗ, ସମୁଦ୍ର କୂଳ, ପାହାଡ଼ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଭରିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଗଲା।
ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସମୀରିତାଃ। ଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରନ୍ଯୈର୍ଵାଯୁପୂର୍ଣୈର୍ଘନସ୍ଵନୈଃ
ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଡ଼଼ମ୍ବ ଚାଳିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ବାୟୁରେ ଭରିଥିବା ଘନ ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ସର୍ଵଲୋକାଭଯତ୍ରସ୍ତା ଯେ ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନଃ। ଭ୍ରଷ୍ଟକାମାଗତାକାଶଂ ଘୋରଂ ତୀଵ୍ରଂ ମହାହଵମ୍
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜନ ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ଘୋର ଓ ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଅଭିଲାଷ ଓ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଆକାଶ ଭରିଗଲା।
ପରିଘୈଃ ପାଶଶୂଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗଯଷ୍ଟିପରଶ୍ଵଧୈଃ। ଶରୈଶ୍ଚ ନିଶିତୈର୍ଘୋରୈର୍ଜଘ୍ନୁରନ୍ଯୋନ୍ଯମାହଵେ
ପରିଘ, ପାଶ, ଶୂଳ, ତଳୱାର, ଦଣ୍ଡ, କୁହୁଡ଼ି, ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାପରେକା ଆକ୍ରମଣ କଲେ।