ଦେଵାନାଂ ପୂଜନୋପାଯଂ କ୍ରମଂ ବ୍ରୂହି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍। ଅଗ୍ରେ ପୂଜ୍ଯତମଃ କୋସୌ କୋ ମଧ୍ଯୋ ନିତ୍ଯପୂଜନେ
ଦେବତାମାନେ କେମିତି ପୂଜିବେ, କେଉଁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଆଗରେ କେଉଁଠି ପୂଜା କରିବେ, ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ କେଉଁଠି ମୁଖ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ — ଏହି ସଠିକ୍ ବିଧି କହନ୍ତୁ।
ଅଂତେ ଚ ପୂଜା କସ୍ଯୈଵ କସ୍ଯ କୋ ଵା ପ୍ରଭାଵକଃ। କିଂଵା କଂ ଚ ଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ଲଭେନ୍ନରଃ
ପୂଜାର ଶେଷରେ କାହାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ଦେବତା କେଉଁ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କାହାକୁ ପୂଜିଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ — ଏହି ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଗଣେଶଂ ପୂଜଯେଦଗ୍ରେ ତ୍ଵଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ପରେ ତ୍ଵିହ। ଵିନାଯକତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଯଥା ଗୌରୀସୁତୋ ହି ସଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଗଣେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଥାଏ, କାରଣ ସେ ଗୌରୀଙ୍କ ପୁଅ।
ପାର୍ଵତ୍ଯଜନଯତ୍ପୂର୍ଵଂ ସୁତୌ ମହେଶ୍ଵରାଦିମୌ। ସର୍ଵଲୋକଧରୌ ଶୂରୌ ଦେଵୌ ସ୍କଂଦଗଣାଧିପୌ
ପୂର୍ବେ ପାର୍ବତୀ ଦୁଇପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ — ସମସ୍ତ ଲୋକର ଧାରକ ଓ ବୀର ଦେବତା, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଗଣପତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବଗଣଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ।
ତୌ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଗସୁତା ସିଧ୍ଯର୍ଥଂ ପର୍ଯଭାଷତ। ଇଦଂ ତୁ ମୋଦକଂ ପୁତ୍ରୌ ଦେଵୈର୍ଦତ୍ତଂ ମୁଦାନ୍ଵିତୈଃ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ସଫଳତା ପାଇଁ କହିଲେ — 'ମୋ ପୁଅମାନେ, ଏହି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ମହାବୁଦ୍ଧୀତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ସୁଧଯା ପରିନିର୍ମିତମ୍। ଗୁଣଂ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁତଂ ତୁ ସମାହିତୌ
'ଏହାକୁ ମହାବୁଦ୍ଧି ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଅମୃତରୁ ତିଆରି। ଏହାର ଗୁଣ କହିବି, ଦୁଇଝଣ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।'
ଅସ୍ଯୈଵାଘ୍ରାଣମାତ୍ରେଣ ଅମରତ୍ଵଂ ଲଭେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ଏହାକୁ କେବଳ ଘ୍ରାଣ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଅମରତ୍ୱ ମିଳେ; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିପାରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।
ନିପୁଣଃ ସର୍ଵତଂତ୍ରେଷୁ ଲେଖକଶ୍ଚିତ୍ରକୃତ୍ସୁଧୀଃ। ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଚତୁର୍ ଲେଖକ ଓ ଚିତ୍ରକାର, ଜ୍ଞାନ ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରୌ ଧର୍ମାଦଧିକତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଶତଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଯସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ପିତୁସ୍ତେ ସଂମତଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ପୁଅମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶତଗୁଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଯିଏ ଏହା ଦେଇଥାଏ, ସେଠିକି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେବି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତୃମୁଖାଦେଵଂ ଵଚଃ ପରମକୋଵିଦଃ। ସ୍କଂଦସ୍ତୀର୍ଥଂ ଯଯୌ ସଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନସ୍ଥିତଂ
ମାଆଁଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସ୍କନ୍ଦ ସମସ୍ତ ତିନି ଭୁବନ ସହିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ବର୍ହିଣଂ ସ୍ଵଂ ସମାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵଭିଷେକଃ କୃତଃ କ୍ଷଣାତ୍। ପିତରୌ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଲଂବୋଦରଧରସ୍ସୁଧୀଃ
ନିଜ ପାଖିରେ ଚଢ଼ି, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଲେ; ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଗମ୍ଭୀର ଓ ଦୟାଳୁ ଲମ୍ବୋଦର ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ତତ ଏଵ ମୁଦାଯୁକ୍ତଃ ପିତ୍ରୋରେଵାଗ୍ରତ ସ୍ଥିତଃ। ପୁରତଶ୍ଚ ତଥା ସ୍କଂଦୋ ମେ ଦେହୀତି ବ୍ରୁଵନ୍ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ପିତାମାତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଏଭଳି ସ୍କନ୍ଦ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, 'ମୋତେ ଦେହ ଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତୌ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ପାର୍ଵତୀ ଵିସ୍ମିତାବ୍ରଵୀତ୍। ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେକୈସ୍ତୁ ସର୍ଵଦେଵୈର୍ନ ତୈସ୍ତଥା
ତାପରେ ଏହା ଦେଖି, ପାର୍ବତୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହେଲା ନାହିଁ।'
ସର୍ଵଯଜ୍ଞଵ୍ରତୈର୍ମଂତ୍ରୈର୍ଯୋଗୈରନ୍ଯୈର୍ଯମୈସ୍ତଥା। ପିତ୍ରୋରର୍ଚାକୃତଃ କୋପି କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ମନ୍ତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏହାର ଷୋଳଷାଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସୁତଶତାଦେଷୋଽଧିକଃ ଶତଗୁଣୈରପି। ଅତୋ ଦଦାମି ହେରମ୍ବେ ମୋଦକଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍
ସେଠିପାଇଁ, ସେ ଶତପୁତ୍ର ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ହେରମ୍ବଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମୋଦକ ଦେଉଛି।
ଅସ୍ଯୈଵ କାରଣାଦସ୍ଯ ଅଗ୍ରେ ପୂଜା ମଖେଷୁ ଚ। ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରସ୍ତଵାଦୌ ଚ ନିତ୍ଯଂ ପୂଜାଵିଧାସୁ ଚ
ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରିୟାରେ, ବେଦ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଗୀତାର ଆରମ୍ଭରେ, ଦିନେ ଦିନେ ପୂଜା ବିଧିରେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ।
ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଭୂତେଶୋ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ମହତ୍। ଅସ୍ଯୈଵ ପୂଜନାଦଗ୍ରେ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତୁ ଚ
ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଭୂତନାଥ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ସର୍ଵାସାମପି ଦେଵୀନାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ ସମଂତତଃ। ତପୋ ଭଵତୁ ନିତ୍ଯଂ ଚ ପୂଜିତେଽଗ୍ରେ ଗଣେଶ୍ଵରେ
ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସଦା ତପସ୍ୟା ଫଳିବ।
ତତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ପୂଜଯେଦ୍ଗଣପଂ ଦ୍ଵିଜଃ। କୋଟିକୋଟିଗୁଣଂ ତେଷୁ ଦେଵଦେଵୀ ଵଚୋ ଯଥା
ସେଠିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗଣପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଦେବଦେବୀଙ୍କ କଥା କୋଟି କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।
ଦତ୍ଵା ସର୍ଵଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵ୍ଯା ତଥା ମୁଦା। କୃତଂ ଗଣାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଦେଵାଗ୍ରତସ୍ତଦା
ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗଣପତିଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଯେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ସ୍ତୋତ୍ରେଷୁ ନିତ୍ଯପୂଜନେ। ଗଣେଶଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଂ ଲଭେନ୍ନରଃ
ସେଠିପାଇଁ, ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ନିତ୍ୟ ପୂଜାରେ, ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଦେଵୈସ୍ତୁ ଦଯିତପ୍ରାପ୍ତି କାମ୍ଯଯା। ପୂଜିତଶ୍ଚାଥସର୍ଵୈସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷାର୍ଥତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏପରି ଜାଣି, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ।
ନକ୍ତାହାରଶ୍ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତୁ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଗଣାଧିପଂ। ଲିଂଗେ ଵା ପ୍ରତିମା ଚିତ୍ରେ ଦେଵଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି
ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ ରାତିରେ ଉପବାସ କରି, ଗଣପତିଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ, ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ସେଠି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗଣାଧିପ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିଘ୍ନପ୍ରଶାଂତିଦ। ଉମାନଂଦପ୍ରଦ ପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ରାହି ମାଂ ଭଵସାଗରାତ୍
ହେ ଗଣପତି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରୁଥିବା; ଉମାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ମୋତେ ଭବସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
ହରାନଂଦକରଧ୍ଯାନ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନଦ ପ୍ରଭୋ। ଵିଘ୍ନରାଜ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵ ସର୍ଵଦା
ହେ ହରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ବିଘ୍ନରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେଁ। ତୁମେ ସଦା ଦୟାଳୁ ହେଉ।
କୃତୋପଵାସୋ ଗଣପଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ନରୋ ମୁଦା। ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସୁରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେ କେହି ଉପବାସ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ସ୍ତୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମଦ୍ଵାଦଶକଂ ଶୁଭଂ। ଓଁନମୋ ଗଣପତଯେ ମଂତ୍ର ଏଷ ଉଦାହୃତଃ
ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମର ସ୍ତୋତ୍ର କହିବି। 'ଓଁ ନମୋ ଗଣପତୟେ' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଗଣପତିର୍ଵିଘ୍ନରାଜୋ ଲଂବତୁଂଡୋ ଗଜାନନଃ। ଦ୍ଵୈମାତୁରଶ୍ଚ ହେରମ୍ବ ଏକଦଂତୋ ଗଣାଧିପଃ
ଗଣପତି, ବିଘ୍ନରାଜ, ଲମ୍ବୋଦର, ଗଜାନନ, ଦ୍ୱିମାତୃକ, ହେରମ୍ବ, ଏକଦନ୍ତ, ଗଣାଧିପତି—
ଵିନାଯକଶ୍ଚାରୁକର୍ଣଃ ପଶୁପାଲୋ ଭଵାତ୍ମଜଃ। ଦ୍ଵାଦଶୈତାନି ନାମାନି ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯଃ ପଠେତ୍
ବିନାୟକ, ସୁନ୍ଦର କାନ୍ତି, ପଶୁମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଭବଙ୍କ ପୁଅ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମକୁ ଯିଏ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ପଢେ,
ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଵଶ୍ଯଂ ନ ଚ ଵିଘ୍ନଂ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍। ମହାପ୍ରେତାଶ୍ଶମଂ ଯାଂତି ପୀଡ୍ଯତେ ଵ୍ଯାଧିଭିର୍ନ ଚ। ସର୍ଵପାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହ୍ଯକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ
ସେଠିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଏ, କେବେ ବିଘ୍ନ ଆସେ ନାହିଁ; ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ରୋଗ ଆସେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।