ଅନିରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ପୀତାଭୋ ଵର୍ତ୍ତୁଲଶ୍ଚାତିଶୋଭନଃ । ରେଖାତ୍ରଯାଂକିତୋ ଦ୍ଵାରି ଦୃଷ୍ଟପଦ୍ମେନ ଚିହ୍ନଵତ୍
ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ରଙ୍ଗ ପୀତ, ଆକାର ଗୋଲା, ଅତି ଶୋଭାମୟ; ଦ୍ୱାରରେ ତିନିଟି ରେଖା ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହି ରୂପ।
ଶ୍ଯାମୋ ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ନାଭିଚକ୍ରେ ତଥୋନ୍ନତେ । ଦୀର୍ଘ ରେଷା ସମୋପେତୋ ଦକ୍ଷିଣେ ସୁଷିରାନ୍ଵିତଃ
ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ନାରାୟଣ ଦେବ ନାଭି ଚକ୍ର ଉପରେ ଉଚ୍ଚ, ଦୀର୍ଘ ରେଖା ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଛିଦ୍ର ଥିଲେ ଏହି ରୂପ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂମୁଖଂ ଚ ଜାନୀଯାତ୍ସୁଂଦରଂ ହରିରୂପିଣମ୍ । କାମଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ ଅର୍ଥଦଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଉପରକୁ ମୁହଁ ଥିଲେ, ଏହାକୁ ଶୋଭାମୟ ହରିର ରୂପ ଭାବିବା; ଏହା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ବିଶେଷ କରି ଧନ ଦେଇଥାଏ।
ପରମେଷ୍ଠୀ ଚ ଶୁକ୍ଲାଭଃ ପଦ୍ମଚକ୍ରସମନ୍ଵିତଃ । ବିଂବାକୃତିସ୍ତଥା ପୃଷ୍ଠେ ସୁଷିରଂ ଚାତିପୁଷ୍କଲମ୍
ପରମେଷ୍ଠୀ ଧଳା ରୂପର, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ସହିତ; ଗୋଲା ଆକାର ଓ ପୃଷ୍ଠରେ ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଥିଲେ ଏହି ରୂପ।
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମୂଲେ ଚକ୍ରେ ସୁଶୋଭନେ । ଦ୍ଵାରୋପରି ତଥା ରେଖା ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ମଧ୍ଯଦେଶତଃ
ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ମୂଳରେ ଶୋଭାମୟ ଚକ୍ର ଥିଲେ; ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଦେଶରେ ଏକ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ।
କପିଲୋ ନରସିଂହଶ୍ଚ ପୃଥୁଚକ୍ରଃ ସୁଶୋଭିତଃ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ପୂଜ୍ଯୋସାଵନ୍ଯଥା ଵିଘ୍ନଦୋ ଭଵେତ୍
କପିଳ ଓ ନରସିଂହ ଶିଳା ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ; ଏହି ଶିଳାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ବିଘ୍ନ ହୁଏ।
ଵାରାହଃ ଶକ୍ତିଲିଂଗସ୍ତୁ ଚକ୍ରେ ଚ ଵିଷମେ ସ୍ମୃତେ । ଇଂଦ୍ର ନୀଲନିଭଃ ସ୍ଥୂଲସ୍ତ୍ରିରେଖୋ ନାଭିତଃ ଶୁଭଃ
ବାରାହ ଲିଙ୍ଗଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆକୃତିରେ ଅସମ ଆକାରରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ; ଏହା ଭାରି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରର ନୀଳ ମଣି ପରି ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ତିନିଟି ରେଖା ନାଭିଠାରେ ରହିଛି, ଏହା ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ।
ଦୀର୍ଘାକାଂଚନଵର୍ଣାଯା ବିଂଦୁତ୍ରଯଵିଭୂଷିତା । ମତ୍ସ୍ଯାଖ୍ଯା ସା ଶିଲା ଜ୍ଞେଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦା
ମତ୍ସ୍ୟ ନାମକ ଶିଳା ଦୀର୍ଘ ଆକୃତିରେ ଥାଏ, କଣ୍ଚନ ରଙ୍ଗରେ ତିନିଟି ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
କୂର୍ମସ୍ତଥୋନ୍ନତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଵର୍ତୁଲଶ୍ଚକ୍ରପୂରିତଃ । ହରିତଂ ଵର୍ଣମାଧତ୍ତେ କୌସ୍ତୁଭେନ ତୁ ଚିହ୍ନିତଃ
କୂର୍ମ ଲିଙ୍ଗଟି ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବୃତ୍ତାକାର, ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭରିତ; ଏହା ହରିତ ରଙ୍ଗରେ ଥାଏ ଏବଂ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଚିହ୍ନ ରହିଛି ।
ହଯଗ୍ରୀଵୋ ହଯାକାରୋ ରେଖାପଂଚକଭୂଷିତଃ । ବହୁବିଂଦୁସମାକୀର୍ଣଃ ପୃଷ୍ଠେ ନୀଲଂ ଚ ରୂପକମ୍
ହୟଗ୍ରୀବ ଲିଙ୍ଗଟି ଘୋଡ଼ା ଆକୃତିରେ, ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଅନେକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ରହିଛି ।
ଵୈକୁଂଠମଵିଭିନ୍ନାଂଗଂ ଚକ୍ରମେକଂ ତଥା ଧ୍ଵଜମ୍ । ଦ୍ଵାରୋପରି ତଥା ରେଖା ଗୁଂଜାକାରା ସୁଶୋଭନା
ୱୈକୁଣ୍ଠ ଲିଙ୍ଗଟି ଅଖଣ୍ଡ ଅଙ୍ଗରେ, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ଧ୍ୱଜ ରହିଛି; ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଆକୃତିର ଏକ ରେଖା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ।
ଶ୍ରୀଧରସ୍ତୁ ତଥା ଦେଵଶ୍ଚିହ୍ନିତୋ ଵନମାଲଯା । କଦଂବକୁସୁମାକାରୋ ରେଖାପଂଚକଭୂଷିତଃ
ଶ୍ରୀଧର ଦେବତା ଅଟି ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଆକୃତିରେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ।
ଵର୍ତୁଲଶ୍ଚାପି ହୃସ୍ଵଶ୍ଚ ଵାମନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଅତସୀକୁସୁମପ୍ରଖ୍ଯୋ ବିଂଦୁନା ପରିଶୋଭିତଃ
ବାମନ ଲିଙ୍ଗଟି ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଛୋଟ ଆକୃତିରେ, ଅତସୀ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତତୋ ଦେଵଃ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଗଦାଚକ୍ରେ ରେଖା ଚୈଵ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ତାପରେ ସୁଦର୍ଶନ ଦେବତା ଆସନ୍ତି, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ରହିଛି, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ରେଖା ଅଛି ।
ଦାମୋଦରସ୍ତଥା ସ୍ଥୂଲୋ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଦୂର୍ଵାଭଂ ଦ୍ଵାରସଂକୀର୍ଣଂ ପୀତରେଖଂ ତଥୈଵ ଚ
ଦାମୋଦର ଲିଙ୍ଗଟି ଭାରି ଆକୃତିରେ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚକ୍ର ରହିଛି; ଦୂର୍ବା ଘାସ ପରି ରଙ୍ଗରେ, ଦ୍ୱାର ଆକୃତିର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ପୀତ ରେଖା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ନାନାଵର୍ଣୋ ହ୍ଯନଂତସ୍ତୁ ନାନାଭୋଗେନ ଚିହ୍ନିତଃ । ଅନେକମୂର୍ତିକୋଭିନ୍ନଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଃ
ଅନନ୍ତ ଲିଙ୍ଗଟି ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ଥାଏ, ଅନେକ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ, ଅନେକ ଆକୃତିରେ ରହିଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ଵିଦିକ୍ଷୁଦିକ୍ଷୁସର୍ଵାସୁ ଯସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ମୁଖମ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦଃ
ଯାହାର ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ଲିଙ୍ଗଟି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଶିଖରେ ଲିଂଗଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଯସ୍ଯ ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ଶିଖର ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲିଙ୍ଗ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ କୁ ଦୂର କରନ୍ତି ।
ଆରକ୍ତଃ ପଦ୍ମନାଭସ୍ତୁ ପଂକଜଂ ଵକ୍ତ୍ରସଂଯୁତମ୍ । ତସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚନତୋ ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ରରିଦ୍ରସ୍ତ୍ଵୀଶ୍ଵରୋ ଭଵେତ୍
ପଦ୍ମନାଭ ଲିଙ୍ଗଟି ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ମୁହଁ ସହିତ ପଦ୍ମ ଯୁକ୍ତ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କଲେ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ।
ଚକ୍ରାଂକିତଂ ହିରଣ୍ଯାଂଗଂ ରଶ୍ମିଜାଲଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ । ସୁଵର୍ଣରେଖାବହୁଲଂ ସ୍ଫାଟିକଦ୍ଯୁତିଶୋଭିତମ୍
ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ, ସୁନା ଶରୀର, କିରଣର ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଚମକିଥିବା; ସୁନା ରେଖା ବହୁଳ ଏବଂ ସ୍ଫାଟିକ ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ।
ଅତିସ୍ନିଗ୍ଧା ସିଦ୍ଧିକରୀ କୃଷ୍ଣା କୀର୍ତିଂ ଦଦାତି ଚ । ପାଂଡୁରା ପାପଦହନୀ ପିତାପୁତ୍ରଫଲପ୍ରଦା
ଅତି ମୃଦୁ ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା କଳା ଲିଙ୍ଗଟି କୀର୍ତି ଦେଉଛି; ଫିକା ଲିଙ୍ଗଟି ପାପ ଦହନ କରେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଫଳ ଦେଉଛି ।
ନୀଲା ପ୍ରଯଚ୍ଛତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରକ୍ତା ରୋଗପ୍ରଦାଯିନୀ । ରୂକ୍ଷା ଉଦ୍ଵେଗଜନନୀ ଵକ୍ରା ଦାରିଦ୍ର୍ଯଭାଗିନୀ
ନୀଳ ଲିଙ୍ଗଟି ଧନ ଦେଉଛି, ଲାଲ ଲିଙ୍ଗଟି ରୋଗ ଦେଉଛି; ରୁକ୍ଷ ଲିଙ୍ଗଟି ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମାଏ, ବାକ୍ର ଲିଙ୍ଗଟି ଦରିଦ୍ରତା ଦେଉଛି ।
ଏକଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣଂ ଦ୍ଵଯମ୍ । ତୃତୀଯଂ ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏକଟି ସୁଦର୍ଶନ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଦୁଇଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ, ତୃତୀୟ ଅଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଜନାର୍ଦନ ।
ପଂଚମଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଷଷ୍ଠଂ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନମେଵ ଚ । ସଂକର୍ଷର୍ଣଂ ସପ୍ତମଂ ଚ ଅଷ୍ଟମଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ବାସୁଦେବ, ଷଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସପ୍ତମ ଭାବେ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଭାବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ନଵମଂ ଚ ନଵଵ୍ଯୂହଂ ଦଶମଂ ତୁ ତଦାତ୍ମକମ୍ । ଏକାଦଶଂ ଚାନିରୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵାଦଶଂ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକମ୍
ନବମ ହେଉଛି ନଉଟି ବ୍ୟୂହ, ଦଶମ ହେଉଛି ସେହି ବ୍ୟୂହର ସ୍ୱରୂପ; ଏକାଦଶ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ହେଉଛି ବାରଟି ରୂପରେ।
ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଚକ୍ରାଣି ଦୃଶ୍ଯଂତେଽନଂତସଂଜ୍ଞକେ । ଖଂଡିତେ ତ୍ରୁଟିତେ ଭଗ୍ନେ ସାଲଗ୍ରାମେ ନ ଦୋଷଭାକ୍
ଏହା ପରେ ଅନେକ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଅନନ୍ତ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଏହି ଚକ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଫାଟିଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଇଷ୍ଟା ଚ ଯସ୍ଯ ଯା ମୂର୍ତିଃ ସ ତାଂ ଯତ୍ନେନ ପୂଜଯେତ୍ । ସ୍କଂଧେ କୃତ୍ଵା ତୁ ଯୋଽଧ୍ଵାନଂ ଵହତେ ଶୈଲନାଯକମ୍
ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ କେହି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ପଥରେ ଶିଳାନାୟକଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ବୋହିଥାଏ—
ତସ୍ଯ ଵଶ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସଂନିହିତୋ ହରିଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ନିଜ ବଶରେ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠାରେ ହରି ସ୍ଥିତ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ଜପଃ ସ୍ନାନଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ଶତାଧିକମ୍ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ନୈମିଷେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା
ସେଠାରେ ଦାନ, ଜପ ଓ ସ୍ନାନ କରିବା, ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କର ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର କୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଫଲମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୁରୁତେ ନରଃ
ସେଠାରେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ବାରାଣସୀର ମହାଫଳ ପରି; ଯେଉଁ ମଣିଷ କୌଣସି ପାପ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—