ଭାରତୀ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଚାନନେ ମାନସେ ସ୍ଥିତା। ତଥୈଵ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଧର୍ମୋଦ୍ଦେଶଂ କରୋତି ସା
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ମନରେ ଯିଏ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଭାରତୀ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିଜ୍ଞାନଂ କଲହଂ ଶୋକଂ ମୋହାମୋହଂ ଶିଵାଶିଵମ୍। ତଯା ଵିନା ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଯାତ୍ଯତତ୍ତ୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ଜ୍ଞାନ, ବିବାଦ, ଦୁଃଖ, ମୂଢତା, ସ୍ପଷ୍ଟତା, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ବିନା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନିଜ ଗୁଣ ହରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କମଲାସଂଭଵଶ୍ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଭୂଷଣସଂଚଯଃ। ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଲୋକେ ତୁ ତତଃ ସା ହରିଵଲ୍ଲଭା
ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନାର ସଂଗ୍ରହ, ସୁଖ ଓ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ—ଏସବୁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଉମଯା ହେତୁନା ଶଂଭୋର୍ଜ୍ଞାନଂ ଲୋକେଷୁ ସଂତତମ୍। ଜ୍ଞାନମାତା ଚ ସା ଜ୍ଞେଯା ଶଂଭୋରର୍ଧାଙ୍ଗଵାସିନୀ
ଉମାଙ୍କ କାରଣରୁ ଶିବଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ; ସେ ଜ୍ଞାନର ମାଆ ଓ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଧ ଦେହରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
ଵର୍ଣିକାଶକ୍ତିରତ୍ଯୁଗ୍ରା ସର୍ଵଲୋକପ୍ରମୋହିନୀ। ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଲୋକାନାଂ ସ୍ଥିତିସଂହାରକାରିଣୀ୧୦୦ 1.62.100 ଦେଵ୍ଯା ଚ ନିହତୌ ପୂର୍ଵମସୁରୌ ମଧୁକୈଟଭୌ। ରୁରୁଶ୍ଚାପି ହତୋ ଘୋରଃ ସର୍ଵଲୋକପରିଶ୍ରୁତଃ
ବର୍ଣ୍ଣର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦିଏ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମଧୁ କୈଟଭ ଓ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ରୁରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଦେଵୈକଜେତାରଂ ସା ଜଘ୍ନେ ମହିଷାସୁରମ୍। ନିହତା ଲୀଲଯା ଦେଵ୍ଯା ଯେଽସୁରା ଦୈତ୍ଯପୁଂଗଵାଃ
ସେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦାନବମାନେ ସହଜରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ବଲାନି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ନିହତ୍ଯ ସର୍ଵଦା ତଯା। ପାଲିତଂ ମୋଦିତଂ ଚୈଵ କୃତ୍ସ୍ନମେତଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଏଭଳି ଦାନବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସଦା ନଶ୍ଟ କରି, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଧର୍ମଦ୍ରଵସ୍ଵରୂପା ଚ ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ମହତୀଂ ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ମଯା କମଂଡଲୌ ଧୃତା
ସେ ଧର୍ମର ସାର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେଇ ମହାନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିଲି।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦାବ୍ଜସମ୍ଭୂତା ଶଂଭୁନା ଶିରସା ଧୃତା। ଅସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିର୍ଯୁକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରୈଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶିବ ଶିର ଉପରେ ଧରିଥିଲେ; ଆମେ ତିନିଜଣ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର—ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲୁ।
ଧର୍ମଦ୍ରଵା ପରିଖ୍ଯାତା ଜଲରୂପା କମଂଡଲୌ। ବଲିଯଜ୍ଞେଷୁ ସଂଭୂତା ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ଧର୍ମର ସାର ଭାବରେ ଜଳ ରୂପେ କମଣ୍ଡଳୁରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଛଦ୍ମନା ଛଲିତଃ ପୂର୍ଵଂ ବଲିର୍ବଲଵତାଂ ଵରଃ। ତତଃ ପାଦଦ୍ଵଯେନୈଵ କ୍ରାଂତଂ ସର୍ଵଂ ମହୀତଲମ୍
ଏକ ଚଳକାଳରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳିକୁ ଠକାଯାଇଥିଲା; ପରେ, ଦୁଇଟି ପାଦରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଟିଯାଇଥିଲା।
ନଭଃ ପାଦଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଭିତ୍ଵା ମମ ପୁରଃ ସ୍ଥିତଃ। ମଯା ସଂପୂଜିତଃ ପାଦଃ କମଣ୍ଡଲୁଜଲେନ ଵୈ
ସେ ପାଦ ଆକାଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭେଦି ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲା; ମୁଁ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳରେ ସେ ପାଦକୁ ପୂଜା କରିଥିଲି।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯୈଵାର୍ଚିତାତ୍ପାଦାଦ୍ଧେମକୂଟେଽପତଜ୍ଜଲମ୍। ତତ୍କୂଟାଚ୍ଛଂକରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭ୍ରମତେ ସା ଜଟାସ୍ଥିତା
ପାଦକୁ ଧୋଇ ଓ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ସେ ଜଳ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ସେଠାରୁ ଶଂକରଙ୍କ ଚୁଡ଼ାକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତତୋ ଭଗୀରଥେନୈଵ ସମାରାଧ୍ଯ ଶିଵଂ ଭୁଵି। ଆନୀଯାରାଧିତୋ ନିତ୍ଯଂ ତପସା ଗଜପୁଂଗଵଃ
ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଭୂମିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଗଜରାଜକୁ ଆଣି ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ତେନ ଭିତ୍ଵା ନଗଂ ଵୀର୍ଯାତ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦଂତୈଃ କୃତଂ ବିଲମ୍। ତତସ୍ତ୍ରିବିଲଗା ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ରିସ୍ରୋତା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତା
ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପାହାଡ଼କୁ ତିନିଟି ଦାନ୍ତରେ ଭେଦି ଗୁହା କରାଯାଇଥିଲା; ଏହିପରି ତିନି ଗୁହା ମାଧ୍ୟମରେ ବହିବାରୁ ସେ ତିନି ଧାରା ଭାବେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ହରିବ୍ରହ୍ମହରଯୋଗାତ୍ପୂତା ଲୋକସ୍ଯ ପାଵନୀ। ସମାସାଦ୍ଯ ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵଧର୍ମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରଙ୍କ ଏକତାରେ ସେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଫଳ ମିଳେ।
ପାଠଯଜ୍ଞପରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମଂତ୍ର ହୋମ ସୁରାର୍ଚନୈଃ। ସା ଗତିର୍ନ ଭଵେଜ୍ଜଂତୋର୍ଗଂଗା ସଂସେଵଯା ଚ ଯା
ପାଠ, ଯଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ, ଦେବତା ପୂଜା—ଏସବୁ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସେବା ବିନା ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନୋପାଯୋ ହ୍ଯତଃ ପରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୁଣ୍ଯସଂଯୋଗାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ଵ୍ରଜ ନାରଦ
ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ନାହିଁ; ତିନି ଲୋକର ପୁଣ୍ୟ ସଂଯୋଗରୁ, ଏହିକାରଣରେ, ନାରଦ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଗଂଗାତୋଯାସ୍ଥିସଂଯୋଗାତ୍ସୁତାସ୍ତେ ସଗରସ୍ଯ ଚ। ସ୍ଵର୍ଗତାଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵପୂର୍ଵାପରଜୈଃ ସହ
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ସଂଯୋଗ ହେବାରୁ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିତୃମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ତପଃ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣା ସଦୃଶୋଭଵତ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ନାରଦ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ମହାନ ହେଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ସୁଲଭା ଗଂଗା ତ୍ରିଷୁସ୍ଥାନେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା। ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ
ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତଠାରେ ସହଜରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ତାହା ଦୁର୍ଲଭ — ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମ।
ତ୍ରିରାତ୍ରେଣୈକରାତ୍ରେଣ ନରୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତିଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍
ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଏକ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଁଥାଏ। ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହିଠାରେ ସତ୍ୟମୁକ୍ତି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛତ ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ଶିଵାଂ ଭାଗୀରଥୀମିହ। ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛଥ
ଏହିଠାରୁ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ, ଏଠାରେ ଶୁଭ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏହିଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।
ଵିଶେଷାତ୍କଲିକାଲେ ଚ ଗଂଗା ମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ନୃଣାଂ। କୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଚ କ୍ଷୀଣସତ୍ଵାନାମନଂତଃ ପୁଣ୍ଯସଂଭଵଃ
ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ କଷ୍ଟରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସୀମ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ତତସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ହୃଷ୍ଟାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାସାଦ୍ଗିରଂ ଶୁଭାମ୍। ଗଂଗାଯାଂ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଯଯୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ତପସ୍ୟା କରି, ମୋକ୍ଷର ପଥକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍। ସର୍ଵଂ ତରତି ଦୁଃଖୌଘ ଗଂଗାସ୍ନାନଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଯେଉଁ ମାନବ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ତରିଯାଏ ଓ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ।
ସକୃଦୁଚ୍ଚାରିତେ ଚୈଵ ସର୍ଵଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଦାନଂ ଜପ୍ଯଂ ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଂ ସୁରାର୍ଚନମ୍
ଏହି କଥାକୁ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ଦାନ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତୋତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବତା ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ରୈଵ କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ଚାନଂତଫଲଂ ଲଭେତ୍। ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ରୈଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଜପହୋମାଦିକଂ ନରୈଃ
ଏଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଥିବା ଲୋକେ ଅସୀମ ଫଳ ପାଏ। ତେଣୁ ଏଠି ଜପ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଅନଂତଂ ଚ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ଲଭ୍ଯତେ
ଅସୀମ ଫଳ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମିଳେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯୋ ମହାମୁନିଃ। ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଭୀଷ୍ମ ସଂଜଯଃ ପରିପୃଚ୍ଛତି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ — ସେ ସମୟରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମହାମୁନି ସଞ୍ଜୟ, ଗୁରୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।