ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶତ-ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଅଂଧାଶ୍ଚ ପଂଗଵସ୍ତେ ଚ ଵୃଥାଭଵ ସମୁଦ୍ଭଵାଃ। ଗର୍ଭପାତାଦ୍ଵିପଦ୍ଯଂତେ ଯେ ଗଂଗାଂ ନ ଗତା ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧ, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ବ୍ୟର୍ଥ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଗର୍ଭପାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି— ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି।
ନ କୀର୍ତଯଂତି ଯେ ଗଂଗାଂ ଜଡତୁଲ୍ଯା ନରାଧମାଃ। ପରାନ୍ନୋପଦିଶଂତି ସ୍ମ ଵାତୂଲାଶ୍ଚିତ୍ତଵିଭ୍ରମାଃ
ଯେମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୀର୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୁଢ଼ ଓ ନିମ୍ନମାନବ ଭଳି, ଅସ୍ଥିର ଓ ଚିତ୍ତଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନ ପଠଂତି ଜନା ଯେ ଚ ତେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିନିଷ୍ଫଲମ୍। ଗଂଗାପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଵିପ୍ରାଃ କୁଧିଯଃ ପତିତାଧମାଃ
ଯେମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୀର୍ତି ପାଠ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପତିତ ଲୋକମାନେ ଗଙ୍ଗାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ପାଠଯଂତି ଜନା ଯେ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନିପଠଂତି ଚ। ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ଦିଵଂ ଧୀରାସ୍ତାରଯଂତି ପିତୄନ୍ଗୁରୂନ୍
ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୀର୍ତି ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୀର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ନିଜ ପିତୃମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ପାଥେଯକଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ଯୋ ଵସୁ ଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଭାଗୀରଥ୍ଯା ଲଭେତ୍ସ୍ନାନଂ ଯଃ ପରାନ୍ନେନ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଏ, ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
କର୍ତୁଃ ସ୍ନାନଫଲଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରେରକସ୍ଯ ଚ। ଇଚ୍ଛଯାନିଚ୍ଛଯା ଚାପି ପ୍ରେରଣେନାନ୍ଯସେଵଯା
ଯିଏ ନିଜେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଯିଏ ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୁଇଗୁଣି ପୁଣ୍ୟ ପାଏ—ସେଇଚାହେଁ କି ଅଚାହେଁ, ପ୍ରେରଣା କିମ୍ବା ସେବା ଦ୍ୱାରା।
ଜାହ୍ନଵୀଂ ଯୋ ଗତଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ସ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିର୍ଜରାଲଯମ୍। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ- ଗଂଗାଯାଃ କୀର୍ତନଂ ଵ୍ଯାସ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିନିର୍ମଲମ୍
ଯିଏ ପବିତ୍ର ଜାହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଏ, ସେ ଅମରମାନେର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ—'ହେ ବ୍ୟାସ, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତି ଶୁଣିଲୁ।'
ଗଂଗା କସ୍ମାତ୍କିମାକାରା କୁତଃ ସା ହ୍ଯତିପାଵନୀ। ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ କଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ କଥାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ପୁରାତନୀଂ
'ଗଙ୍ଗା କାହିଁକି ଏତେ ପବିତ୍ର? ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ? ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି?' ବ୍ୟାସ କହିଲେ—'ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ପୁରାତନ ଏକ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି।'
ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରସତ୍ତମଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପୁରା ଗତ୍ଵା ନାରଦୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନବ ମୋକ୍ଷର ପଥ ପାଇଥାଏ; ପୂର୍ବେ ମହାମୁନି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ।
ନତ୍ଵା ଵିଧିଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୂତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନମ୍। କିଂ ସୃଷ୍ଟଂ ଚ ତ୍ଵଯା ତାତ ସଂମତଂ ଶଂଭୁକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ସେ ବିଧାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ହେ ପିତା, ଆପଣ କ'ଣ ଏମିତି କିଛି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଶିବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ?'
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଭୁଵଃସ୍ଥାନେ ସମୀହିତମ୍। ଦେଵୀ ଵା ଦେଵତା କା ଵା ସର୍ଵାସାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମା
'ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ କ'ଣ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି? ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କିଏ? ଦେବୀ କି ଦେବତା?'
ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯମାନୁଷପନ୍ନଗାଃ। ଅଂଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜା ଵୃକ୍ଷା ଯେ ଚାନ୍ଯ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଦଯଃ
'ଯାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ, ପକ୍ଷୀ, ପସିନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ—'
ସର୍ଵେ ଯାଂତି ଶିଵଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମଗ୍ରଂ ଵିଭଵଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ସୃଜତା ଚ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ମାଯା ପ୍ରକୃତିରୂପିଣୀ
'ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଆନ୍ତି? ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସେ ମାୟା ଭାବେ, ପ୍ରକୃତି ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।'
ଆଦ୍ଯା ଭଵ ସ୍ଵଲୋକାନାଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭଵଂ ସୃଜାମ୍ଯହମ୍। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପରା ସା ଚ ସପ୍ତଧା ଚାଭଵତ୍ତଦା
'ହେ ଆଦିଶକ୍ତି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ହେଉ; ତୁମଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି କରେ।' ଏହା ଶୁଣି ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ସେତେବେଳେ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ।
ଗାଯତ୍ରୀଵାକ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ସର୍ଵସସ୍ଯ ଵସୁପ୍ରଦା। ଜ୍ଞାନଵିଦ୍ଯା ଉମାଦେଵୀ ଶକ୍ତିବୀଜା ତପସ୍ଵିନୀ
ଗାୟତ୍ରୀ, ବାକ୍, ସ୍ୱର୍ଗର ଧନ, ସମସ୍ତ ଫସଲ ଓ ଧନ ଦେଇଥିବା, ଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷା, ଉମାଦେବୀ, ଶକ୍ତିର ବୀଜ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ—
ଵର୍ଣିକା ଧର୍ମଦ୍ରଵା ଚ ଏତାସ୍ସପ୍ତ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଗାଯତ୍ରୀପ୍ରଭଵା ଵେଦା ଵେଦାତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଜଗତ୍
ବର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ଧର୍ମଦ୍ରବା—ଏହି ସାତଟି ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବେଦଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରହିଛି।
ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ଦୀକ୍ଷା ଏତା ଗାଯତ୍ରିଜା ସ୍ମୃତାଃ। ଉଚ୍ଚାରଯେତ୍ସଦା ଯଜ୍ଞେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ମାତୃକାଦିଭିଃ
ସ୍ୱସ୍ତି, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ଓ ଦୀକ୍ଷା—ଏମାନେ ଗାୟତ୍ରୀର ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଜ୍ଞରେ ସଦା ମାତୃକା ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
କ୍ରତୌ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଧାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଵେଯୁରଜରାମରାଃ। ତତସ୍ସୁଧାରସଂ ଦେଵା ମୁମୁଚୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱଧା ପାଇ ଅଜର ଓ ଅମର ହେଇଯାନ୍ତି। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଧରଣୀରେ ଅମୃତ ଝରଣା ଢାଳିଦେଲେ।
ଅଥ ସସ୍ଯଵତୀ ପୃଥ୍ଵୀ ଓଷଧୀନାଂ ପରା ଶୁଭା। ଫଲମୂଲୈରସୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ଜନାଃ ସୁସ୍ଥତରାଭଵନ୍
ତାପରେ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା। ଫଳ, ମୂଳ ଓ ଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
ଭାରତୀ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଚାନନେ ମାନସେ ସ୍ଥିତା। ତଥୈଵ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଧର୍ମୋଦ୍ଦେଶଂ କରୋତି ସା
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ମନରେ ଯିଏ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଭାରତୀ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିଜ୍ଞାନଂ କଲହଂ ଶୋକଂ ମୋହାମୋହଂ ଶିଵାଶିଵମ୍। ତଯା ଵିନା ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଯାତ୍ଯତତ୍ତ୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ଜ୍ଞାନ, ବିବାଦ, ଦୁଃଖ, ମୂଢତା, ସ୍ପଷ୍ଟତା, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ବିନା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନିଜ ଗୁଣ ହରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କମଲାସଂଭଵଶ୍ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଭୂଷଣସଂଚଯଃ। ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଲୋକେ ତୁ ତତଃ ସା ହରିଵଲ୍ଲଭା
ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନାର ସଂଗ୍ରହ, ସୁଖ ଓ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ—ଏସବୁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଉମଯା ହେତୁନା ଶଂଭୋର୍ଜ୍ଞାନଂ ଲୋକେଷୁ ସଂତତମ୍। ଜ୍ଞାନମାତା ଚ ସା ଜ୍ଞେଯା ଶଂଭୋରର୍ଧାଙ୍ଗଵାସିନୀ
ଉମାଙ୍କ କାରଣରୁ ଶିବଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ; ସେ ଜ୍ଞାନର ମାଆ ଓ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଧ ଦେହରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
ଵର୍ଣିକାଶକ୍ତିରତ୍ଯୁଗ୍ରା ସର୍ଵଲୋକପ୍ରମୋହିନୀ। ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଲୋକାନାଂ ସ୍ଥିତିସଂହାରକାରିଣୀ୧୦୦ 1.62.100 ଦେଵ୍ଯା ଚ ନିହତୌ ପୂର୍ଵମସୁରୌ ମଧୁକୈଟଭୌ। ରୁରୁଶ୍ଚାପି ହତୋ ଘୋରଃ ସର୍ଵଲୋକପରିଶ୍ରୁତଃ
ବର୍ଣ୍ଣର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦିଏ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମଧୁ କୈଟଭ ଓ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ରୁରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଦେଵୈକଜେତାରଂ ସା ଜଘ୍ନେ ମହିଷାସୁରମ୍। ନିହତା ଲୀଲଯା ଦେଵ୍ଯା ଯେଽସୁରା ଦୈତ୍ଯପୁଂଗଵାଃ
ସେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦାନବମାନେ ସହଜରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ବଲାନି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ନିହତ୍ଯ ସର୍ଵଦା ତଯା। ପାଲିତଂ ମୋଦିତଂ ଚୈଵ କୃତ୍ସ୍ନମେତଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଏଭଳି ଦାନବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସଦା ନଶ୍ଟ କରି, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଧର୍ମଦ୍ରଵସ୍ଵରୂପା ଚ ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ମହତୀଂ ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ମଯା କମଂଡଲୌ ଧୃତା
ସେ ଧର୍ମର ସାର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେଇ ମହାନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିଲି।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦାବ୍ଜସମ୍ଭୂତା ଶଂଭୁନା ଶିରସା ଧୃତା। ଅସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିର୍ଯୁକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରୈଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶିବ ଶିର ଉପରେ ଧରିଥିଲେ; ଆମେ ତିନିଜଣ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର—ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲୁ।
ଧର୍ମଦ୍ରଵା ପରିଖ୍ଯାତା ଜଲରୂପା କମଂଡଲୌ। ବଲିଯଜ୍ଞେଷୁ ସଂଭୂତା ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ଧର୍ମର ସାର ଭାବରେ ଜଳ ରୂପେ କମଣ୍ଡଳୁରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।