ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାତୋଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି। ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଯେତେଦିନ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ରହିଥାଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ପିତ୍ରୋର୍ବଂଧୁଜନାନାଂ ଚ ଅନାଥାନାଂ ଗୁରୋରପି। ଗଂଗାଯାମସ୍ଥିପାତେନ ନରଃ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନ ହୀଯତେ
ମାତା, ପିତା, ବନ୍ଧୁ, ଅନାଥ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ଭସାଇଲେ, ସେ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରୁ କେବେ ଛୁଟି ନାହିଁ।
ଗଂଗାଂ ପ୍ରତିଵହେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପିତୄଣାମସ୍ଥିଖଂଡକମ୍। ପଦେପଦେଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯେଉଁଠି ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡକୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇଯାଏ, ସେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଧନ୍ଯା ଜାନପଦା ଯେ ଚ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିକୀଟକାଃ। ସ୍ଥାଵରା ଜଂଗମାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଗଂଗାତୀରସମାଶ୍ରିତାଃ
ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରହୁଥିବା ଲୋକ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଧନ୍ୟ।
କ୍ରୋଶାଂତର ମୃତା ଯେ ଚ ଜାହ୍ନଵ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ମାନଵା ଦେଵତାସ୍ସଂତି ଇତରେ ମାନଵା ଭୁଵି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜାହ୍ନବୀଠାରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଭାବେ ରହନ୍ତି।
ଗଂଗାସ୍ନାନାଯ ସଂଗଚ୍ଛନ୍ପଥି ସଂମ୍ରିଯତେ ଯଦି। ସ ଚ ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୋତି ଗଂଗାସ୍ନାନଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯଦି କେହି ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ପଥରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଓ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ଲଭ କରେ।
ଗଂଗାଜଲେ ପ୍ରଯାସ୍ଯଂତି ତେ ଜୀଵାଃ ପଥି ଯେ ମୃତାଃ। କୀଟାଃ ପଂତଂଗାଶ୍ଶଲଭାଃ ପାଦାଘାତେନ ଗଚ୍ଛତାଂ
ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବା ପଥରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି— କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ଶଳଭ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ପିସାଯାଇଥିବା— ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଯେ ଵଦଂତି ସମୁଦ୍ଦେଶଂ ଗଂଗାଂ ପ୍ରତି ଜନଂ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତେ ଚ ଯାଂତି ପରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗଂଗାସ୍ନାନଫଲଂ ନରାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଦିଗରେ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଲୋକେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ଲଭ କରନ୍ତି।
ଜାହ୍ନଵୀଂ ଯେ ଚ ନିଂଦଂତି ପାଷଣ୍ଡୈର୍ହତଚେତସଃ। ତେ ଯାଂତି ନରକଂ ଘୋରଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପାଷଣ୍ଡୀ ମନୋଭାବରେ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯାଠାରୁ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ଦୁସ୍ଥୋଵାପି ସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯଂ ଗଂଗେତି ପରିକୀର୍ତଯନ୍। ପଠନ୍ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୋତି କିମନ୍ଯୈର୍ବହୁଭାଷିତୈଃ
ଯଦିଓ ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନାମ ସ୍ମରଣ କରେ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ପଢିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ବହୁ କଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶତ-ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଅଂଧାଶ୍ଚ ପଂଗଵସ୍ତେ ଚ ଵୃଥାଭଵ ସମୁଦ୍ଭଵାଃ। ଗର୍ଭପାତାଦ୍ଵିପଦ୍ଯଂତେ ଯେ ଗଂଗାଂ ନ ଗତା ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧ, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ବ୍ୟର୍ଥ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଗର୍ଭପାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି— ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି।
ନ କୀର୍ତଯଂତି ଯେ ଗଂଗାଂ ଜଡତୁଲ୍ଯା ନରାଧମାଃ। ପରାନ୍ନୋପଦିଶଂତି ସ୍ମ ଵାତୂଲାଶ୍ଚିତ୍ତଵିଭ୍ରମାଃ
ଯେମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୀର୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୁଢ଼ ଓ ନିମ୍ନମାନବ ଭଳି, ଅସ୍ଥିର ଓ ଚିତ୍ତଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନ ପଠଂତି ଜନା ଯେ ଚ ତେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିନିଷ୍ଫଲମ୍। ଗଂଗାପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଵିପ୍ରାଃ କୁଧିଯଃ ପତିତାଧମାଃ
ଯେମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୀର୍ତି ପାଠ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପତିତ ଲୋକମାନେ ଗଙ୍ଗାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ପାଠଯଂତି ଜନା ଯେ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନିପଠଂତି ଚ। ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ଦିଵଂ ଧୀରାସ୍ତାରଯଂତି ପିତୄନ୍ଗୁରୂନ୍
ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୀର୍ତି ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୀର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ନିଜ ପିତୃମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ପାଥେଯକଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ଯୋ ଵସୁ ଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଭାଗୀରଥ୍ଯା ଲଭେତ୍ସ୍ନାନଂ ଯଃ ପରାନ୍ନେନ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଏ, ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
କର୍ତୁଃ ସ୍ନାନଫଲଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରେରକସ୍ଯ ଚ। ଇଚ୍ଛଯାନିଚ୍ଛଯା ଚାପି ପ୍ରେରଣେନାନ୍ଯସେଵଯା
ଯିଏ ନିଜେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଯିଏ ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୁଇଗୁଣି ପୁଣ୍ୟ ପାଏ—ସେଇଚାହେଁ କି ଅଚାହେଁ, ପ୍ରେରଣା କିମ୍ବା ସେବା ଦ୍ୱାରା।
ଜାହ୍ନଵୀଂ ଯୋ ଗତଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ସ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିର୍ଜରାଲଯମ୍। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ- ଗଂଗାଯାଃ କୀର୍ତନଂ ଵ୍ଯାସ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିନିର୍ମଲମ୍
ଯିଏ ପବିତ୍ର ଜାହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଏ, ସେ ଅମରମାନେର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ—'ହେ ବ୍ୟାସ, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତି ଶୁଣିଲୁ।'
ଗଂଗା କସ୍ମାତ୍କିମାକାରା କୁତଃ ସା ହ୍ଯତିପାଵନୀ। ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ କଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ କଥାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ପୁରାତନୀଂ
'ଗଙ୍ଗା କାହିଁକି ଏତେ ପବିତ୍ର? ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ? ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି?' ବ୍ୟାସ କହିଲେ—'ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ପୁରାତନ ଏକ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି।'
ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରସତ୍ତମଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପୁରା ଗତ୍ଵା ନାରଦୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନବ ମୋକ୍ଷର ପଥ ପାଇଥାଏ; ପୂର୍ବେ ମହାମୁନି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ।
ନତ୍ଵା ଵିଧିଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୂତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନମ୍। କିଂ ସୃଷ୍ଟଂ ଚ ତ୍ଵଯା ତାତ ସଂମତଂ ଶଂଭୁକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ସେ ବିଧାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ହେ ପିତା, ଆପଣ କ'ଣ ଏମିତି କିଛି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଶିବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ?'
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଭୁଵଃସ୍ଥାନେ ସମୀହିତମ୍। ଦେଵୀ ଵା ଦେଵତା କା ଵା ସର୍ଵାସାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମା
'ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ କ'ଣ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି? ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କିଏ? ଦେବୀ କି ଦେବତା?'
ଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯମାନୁଷପନ୍ନଗାଃ। ଅଂଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜା ଵୃକ୍ଷା ଯେ ଚାନ୍ଯ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଦଯଃ
'ଯାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ, ପକ୍ଷୀ, ପସିନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ—'
ସର୍ଵେ ଯାଂତି ଶିଵଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମଗ୍ରଂ ଵିଭଵଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ସୃଜତା ଚ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ମାଯା ପ୍ରକୃତିରୂପିଣୀ
'ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଆନ୍ତି? ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସେ ମାୟା ଭାବେ, ପ୍ରକୃତି ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।'
ଆଦ୍ଯା ଭଵ ସ୍ଵଲୋକାନାଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭଵଂ ସୃଜାମ୍ଯହମ୍। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପରା ସା ଚ ସପ୍ତଧା ଚାଭଵତ୍ତଦା
'ହେ ଆଦିଶକ୍ତି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ହେଉ; ତୁମଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି କରେ।' ଏହା ଶୁଣି ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ସେତେବେଳେ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ।
ଗାଯତ୍ରୀଵାକ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ସର୍ଵସସ୍ଯ ଵସୁପ୍ରଦା। ଜ୍ଞାନଵିଦ୍ଯା ଉମାଦେଵୀ ଶକ୍ତିବୀଜା ତପସ୍ଵିନୀ
ଗାୟତ୍ରୀ, ବାକ୍, ସ୍ୱର୍ଗର ଧନ, ସମସ୍ତ ଫସଲ ଓ ଧନ ଦେଇଥିବା, ଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷା, ଉମାଦେବୀ, ଶକ୍ତିର ବୀଜ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ—
ଵର୍ଣିକା ଧର୍ମଦ୍ରଵା ଚ ଏତାସ୍ସପ୍ତ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଗାଯତ୍ରୀପ୍ରଭଵା ଵେଦା ଵେଦାତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଜଗତ୍
ବର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ଧର୍ମଦ୍ରବା—ଏହି ସାତଟି ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବେଦଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରହିଛି।
ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ଦୀକ୍ଷା ଏତା ଗାଯତ୍ରିଜା ସ୍ମୃତାଃ। ଉଚ୍ଚାରଯେତ୍ସଦା ଯଜ୍ଞେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ମାତୃକାଦିଭିଃ
ସ୍ୱସ୍ତି, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ଓ ଦୀକ୍ଷା—ଏମାନେ ଗାୟତ୍ରୀର ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଜ୍ଞରେ ସଦା ମାତୃକା ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
କ୍ରତୌ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଧାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଵେଯୁରଜରାମରାଃ। ତତସ୍ସୁଧାରସଂ ଦେଵା ମୁମୁଚୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱଧା ପାଇ ଅଜର ଓ ଅମର ହେଇଯାନ୍ତି। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଧରଣୀରେ ଅମୃତ ଝରଣା ଢାଳିଦେଲେ।
ଅଥ ସସ୍ଯଵତୀ ପୃଥ୍ଵୀ ଓଷଧୀନାଂ ପରା ଶୁଭା। ଫଲମୂଲୈରସୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ଜନାଃ ସୁସ୍ଥତରାଭଵନ୍
ତାପରେ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା। ଫଳ, ମୂଳ ଓ ଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।