ଗୁରୁଂ ଵିପ୍ରଂ ଦେଵତୀର୍ଥଂ ତସ୍ମାତ୍ସେଵଯ ଷଣ୍ମୁଖ। ଶିଖାଯାଂ ତୁଲସୀଂ କୃତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସେବନ କର, ହେ ଷଣ୍ମୁଖ; ଯିଏ ଶିଖାରେ ତୁଳସୀ ଧରି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଦୁଷ୍କୃତୌଘାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗମେତି ନିରାମଯମ୍। ରାଜସୂଯାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯମୈଃ
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଯା ଗତିଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଧୀରୈଃ ତୁଲସୀସେଵିନାଂ ଭଵେତ୍। ତୁଲସୀଦଲେନ ଚୈକେନ ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ନରଃ
ଯେଉଁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ତୁଳସୀ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ ଗତି ମିଳେ।
ଵୈଷ୍ଣଵତ୍ଵମଵାପ୍ନୋତି କିମନ୍ଯୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିସ୍ତରୈଃ। ନ ପିବେତ୍ସ ପଯୋ ମାତୁସ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ କୋଟିସଂଖ୍ଯକୈଃ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହେବାକୁ ପାଏ—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ମାଆର ଦୁଧ କୋଟି କୋଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅର୍ଚିତଃ କେଶଵୋ ଯେନ ଶାଖାମୃଦୁଲପଲ୍ଲଵୈଃ। ଭାଵଯେତ୍ପୁରୁଷାନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଯିଏ କେଶବଙ୍କୁ କୋମଳ ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ମଣିଷକୁ ଶତ କିମ୍ବା ସହସ୍ର ଲୋକ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ନିତ୍ଯଂ କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ। ପ୍ରଧାନତୋ ଗୁଣାସ୍ତାତ ତୁଲସ୍ଯା ଗଦିତା ମଯା
ଯିଏ ନିତ୍ୟ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀର ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ନିଖିଲଂ ପୁରୁକାଲେନ ଗୁଣଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମାଖ୍ଯାନଂ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯମ୍
ଏହି କଥାର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅନେକ କାଳ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ହୁଏ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ସକୃତ୍ପଠନମାତ୍ରେଣ ଵହ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପରୁ ଓ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କେବଳ ଏହି କଥାକୁ ଏକଥର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ବହ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ନ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାଧଯଃ ପୁତ୍ର ମୂର୍ଖତ୍ଵଂ ନ କଦାଚନ। ସର୍ଵଦା ଜଯମାପ୍ନୋତି ନ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ ପରାଜଯଂ
ସେ କେବେ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ କେବେ ମୂର୍ଖ ହେବେ ନାହିଁ। ସେ ସବୁବେଳେ ବିଜୟୀ ହେବେ, କେବେ ବି ପରାଜିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଲେଖସ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ଗୃହେ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନ ଚାଧଯୋ ନ ଚ ପ୍ରେତା ନ ଶୋକୋ ନାଵମାନନା
ଯେଉଁ ଘରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ରହିଥାଏ, ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିତ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି। ସେଠି ରୋଗ, ପ୍ରେତ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପମାନ କେବେ ଆସେ ନାହିଁ।
ନ ତିଷ୍ଠଂତି କ୍ଷଣଂ ତତ୍ର ଯତ୍ରେଯଂ ଵର୍ତତେ ଲିପିଃ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଲିପି ରହିଛି, ସେଠି ସେମାନେ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏକଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 1.61 ଦ୍ଵିଜାଊଚୁଃ- ତୁଲସୀପୁଷ୍ପମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ହରେଃ ଶୁଭମ୍। ତସ୍ଯା ସ୍ତୋତ୍ରଂ କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ— ହେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତୁଳସୀ ଫୁଲର ମହିମା ଶୁଣିଛି। ଏବେ ତାହାର ପବିତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ର ଯାହା ତୁମେ ରଚନା କରିଛ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ପୁରା ସ୍କଂଦପୁରାଣେ ଚ ଯନ୍ମଯା କୀର୍ତିତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ। କଥଯାମି ପୁରାଣଂ ଚ ପୁରତୋ ମୋକ୍ଷହେତଵେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣରେ କହିଥିଲି। ଏବେ ମୁଁ ପୁନି ଏହି ପୁରାତନ କଥା ମୋକ୍ଷ ଲାଗି କହୁଛି।
ଶତାନଂଦ ମୁନେଃ ଶିଷ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଵିପ୍ରାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପୁଣ୍ଯତୋ ହିତମ୍
ଶତାନନ୍ଦ ଋଷିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଉତ୍ତମ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମମୁଖାନ୍ନାଥ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ତୁଲସୀସ୍ତଵମ୍। ତଦ୍ଵଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵର
ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା ତୁଳସୀ ସ୍ତୋତ୍ର ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଶତାନଂଦ ଉଵାଚ- ନାମୋଚ୍ଚାରେ କୃତେ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯସୁରଦର୍ପହା। ପାପାନି ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ପୁଣ୍ଯଂ ଭଵତି ଚାକ୍ଷଯମ୍
ଶତାନନ୍ଦ କହିଲେ— ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦାନବଙ୍କ ଅହଂକାର ନାଶକ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ପାପ ଦୂରିଯାଏ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ସା କଥଂ ତୁଲସୀ ଲୋକୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଵଂଦ୍ଯତେ ନହି। ଦର୍ଶନାଦେଵ ଯସ୍ଯାସ୍ତୁ ଦାନଂ କୋଟିଗଵାଂ ଭଵେତ୍
ତୁଳସୀକୁ ଲୋକମାନେ କିପରି ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି? କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କୋଟି ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ଯଦ୍ଗୃହେ ଵିଦ୍ଯତେ କଲୌ। ସାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଥଂ ତୁ ତୁଲସୀ ପ୍ରତ୍ଯହଂ କ୍ଷିତୌ
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ। ସାଲଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା ପାଇଁ ତୁଳସୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଭୂମିରେ ରଖାଯାଏ।
ତୁଲସୀଂ ଯେ ଵିଚିନ୍ଵଂତି ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କରପଲ୍ଲଵାଃ। କେଶଵାର୍ଥଂ କଲୌ ଯେ ଚ ରୋପଯଂତୀହ ଭୂତଲେ
ତୁଳସୀ ତଳାଶ କରୁଥିବା ହାତମାନେ ଧନ୍ୟ। ଏହି କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
କିଂ କରିଷ୍ଯତି ସଂରୁଷ୍ଟୋ ଯମୋପି ସହ କିଂକରୈଃ। ତୁଲସୀଦଲେନ ଦେଵେଶଃ ପୂଜିତୋ ଯେନ ଦୁଃଖହା
ଯେଉଁଜଣେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯମ ଓ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ପୂଜା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଦିଗମନୈଃ ଫଲୈଃ ସିଧ୍ଯତି କିନ୍ନରଃ। ସ୍ନାନେ ଦାନେ ତଥା ଧ୍ଯାନେ ପ୍ରାଶନେ କେଶଵାର୍ଚନେ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ଫଳ କି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏ? ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ, ଭକ୍ଷଣ ଓ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ମିଳିପାରେ।
ତୁଲସୀ ଦହତେ ପାପଂ କୀର୍ତନେ ରୋପଣେ କଲୌ। ତୁଲସ୍ଯମୃତଜନ୍ମାସି ସଦା ତ୍ଵଂ କେଶଵପ୍ରିଯେ
ତୁଳସୀ ଏହି କଳିଯୁଗରେ କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ରୋପଣ ଦ୍ୱାରା ପାପକୁ ଦାହ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଅମୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସଦା କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
କେଶଵାର୍ଥଂ ଚିନୋମି ତ୍ଵାଂ ଵରଦା ଭଵ ଶୋଭନେ। ତ୍ଵଦଂଗସଂଭଵୈର୍ନିତ୍ଯଂ ପୂଜଯାମି ଯଥାହରିମ୍
କେଶବଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିନ୍ତାଉଛି, ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ତୁମ ଅଂଗର ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦିନେଦିନେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ତଥା କୁରୁ ପଵିତ୍ରାଂଗି କଲୌ ମଲଵିନାଶିନି। ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚିତ୍ଯ ତୁଲସୀଦଲମ୍
ଏଭଳି କର, ହେ ପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, କଳିଯୁଗରେ ମଳ ନାଶ କରୁଥିବା। ଯେଉଁଜଣେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚିନ୍ତାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ପୂଜନଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷକୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ପ୍ରଭାଵଂ ତଵ ଦେଵେଶି ଗାଯଂତି ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିଳା, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି।
ମୁନଯଃ ସିଦ୍ଧଗଂଧର୍ଵାଃ ପାତାଲେ ନାଗରାଟ୍ସ୍ଵଯମ୍। ନ ତେ ପ୍ରଭାଵଂ ଜାନଂତି ଦେଵତାଃ କେଶଵାଦୃତେ
ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ପାତାଳର ନାଗରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ, କେଶବ ଛାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଗୁଣାନାଂ ପରିମାଣଂ ତୁ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି। କୃଷ୍ଣାନଂଦାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତା କ୍ଷୀରୋଦମଥନୋଦ୍ଯମେ
କେତେ ଅନେକ କୋଟି କଲ୍ପ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣମାନଙ୍କର ମାପ କରିହେବ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ହେଇଥିଲା।
ଉତ୍ତମାଂଗେ ପୁରା ଯେନ ତୁଲସୀ ଵିଷ୍ଣୁନା ଧୃତା। ପ୍ରାପ୍ଯୈତାନି ତ୍ଵଯା ଦେଵି ଵିଷ୍ଣୋରଂଗାନି ସର୍ଵଶଃ
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀକୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥିଲେ; ଦେବୀ, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ପଵିତ୍ରତା ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତା ତୁଲସୀଂ ତ୍ଵାଂ ନମାମ୍ଯହମ୍। ତ୍ଵଦଂଗସଂଭଵୈଃ ପତ୍ରୈଃ ପୂଜଯାମି ଯଥା ହରିମ୍
ଆପଣ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ତୁଳସୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଆପଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ମେଽଵିଘ୍ନଂ ଯତୋ ଯାମି ପରାଂ ଗତିମ୍। ରୋପିତା ଗୋମତୀତୀରେ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣେନ ପାଲିତା
ଏଭଳି ଭାବେ, ମୋ ପଥରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇପାରିବି; ଆପଣ ଗୋମତୀ ତୀରରେ ରୋପାଯାଇଥିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।