କୁଲଂ ଶୀଲଂ କଲତ୍ରଂ ଚ ପୁତ୍ରଂ ଦୁହିତରଂ ତଥା। ଧନଂ ରାଜ୍ଯମରୋଗତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନମେଵ ଚ
କୁଳ, ଚରିତ୍ର, ଜନାନୀ, ପୁଅ, ଝିଅ, ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ—ଏସବୁ ମିଳେ।
ଵେଦଵେଦାଂଗଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପୁରାଣାଗମସଂହିତାଃ। ସର୍ଵଂ କରଗତଂ ମନ୍ଯେ ତୁଲସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚନେ ହରେଃ
ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଆଗମ, ସଂହିତା—ଏସବୁ ମୁଁ ଭାବେ ଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ତୁଳସୀ ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଯଥା ଗଂଗା ପଵିତ୍ରାଂଗୀ ସୁରଲୋକେ ଵିମୋକ୍ଷଦା। ଯଥା ଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ଯା ତଥୈଵଂ ତୁଲସୀ ଶିଵା
ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ର ଶରୀର ଓ ଦେବଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସେପରି ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ।
କିଂ ଚ ଗଂଗାଜଲେ ନୈଵ କିଂଚ ପୁଷ୍କରସେଵଯା। ତୁଲସୀଦଲମିଶ୍ରେଣ ଜଲେନୈଵ ପ୍ରମୋଦ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗାଜଳ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କର ତୀରେ ସେବା ଦେଇ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ, ତୁଳସୀପତ୍ର ମିଶିତ ଜଳ ଦେଇ ସେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ମାଧଵଃ ସଂମୁଖୋ ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁଧୀମତଃ। ତସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଵେଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁଲସ୍ଯା ହରିମର୍ଚିତୁମ୍
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଥାଏ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମାଧବ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମେ।
ଯୋ ମଂଜରୀଦଲୈରେଵ ତୁଲସ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁମର୍ଚଯେତ୍। ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ସ୍କନ୍ଦ କଥିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ଯତେ
ଯିଏ ତୁଳସୀର ମଞ୍ଜରୀ ଓ ପତ୍ର ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ତତ୍ର କେଶଵସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ଯତ୍ରାସ୍ତି ତୁଲସୀଵନମ୍। ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଚ କମଲା ସର୍ଵଦେଵଗଣୈଃ ସହ
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀବନ ଓ କେଶବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ କମଳା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ବସିଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ସଂନିକୃଷ୍ଟେ ତୁ ସଦା ଦେଵୀଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍। ସ୍ତୋତ୍ରମଂତ୍ରାଦିକଂ ଯଦ୍ଵା ସର୍ଵମାନଂତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ସେହିପାଇଁ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ନିକଟରେ ରଖି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତୋତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେସବୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ।
ଯେ ଚ ପ୍ରେତାଶ୍ଚ କୂଶ୍ମାଂଡାଃ ପିଶାଚା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ। ଭୂତଦୈତ୍ଯାଦଯସ୍ତତ୍ର ପଲାଯଂତେ ସଦୈଵ ହି
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେତ, କୁଶମାଣ୍ଡ, ପିଶାଚ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ, ଭୂତ, ଦାୟତ୍ୟ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ସଦା ସରିଯାନ୍ତି।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାଶିନୀ ଘୂର୍ଣା ଯା ଡାକିନ୍ଯାଦି ମାତରଃ। ସର୍ଵାଃ ସଂକୋଚିତାଂ ଯାଂତି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତୁଲସୀଦଲଂ
ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ଟି, ରୋଗ, ଘୁର୍ଣ୍ଣି ଓ ଡାକିନୀ ଭଳି ସମସ୍ତ ମାତୃଗଣ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦଯଃ ପାପଵ୍ଯାଧଯଃ ପାପସଂଭଵାଃ। କୁମଂତ୍ରିଣା କୃତା ଯେ ଚ ସର୍ଵେ ନଶ୍ଯଂତି ତତ୍ର ଵୈ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ, ପାପ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ରୋଗ ଓ କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅପମାଦ, ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭୂତଲେ ଵାପି ତଂ ଯେନ ହର୍ଯର୍ଥଂ ତୁଲସୀଵନମ୍। କୃତଂ କ୍ରତୁଶତଂ ତେନ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରିଯଦକ୍ଷିଣମ୍
ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ବନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେ ଯଥାବିଧି ଦାନ ସହିତ ଶତ କୃତୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଏ।
ହରିଲିଂଗେଷୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ସାଲଗ୍ରାମଶିଲାସୁ ଚ। ତୁଲସୀଗ୍ରହଣଂ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାଯୁଜ୍ଯମାଵ୍ରଜେତ୍
ହରିଙ୍କ ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉପରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଏ।
ନଂଦଂତି ପୁରୁଷାସ୍ତସ୍ଯ ମାଧଵାର୍ଥେ କ୍ଷିତୌ ତୁ ଯଃ। ତୁଲସୀଂ ରୋପଯେଦ୍ଧୀରଃ ସ ଯାତି ମାଧଵାଲଯମ୍
ଯିଏ ମାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲାଗାଏ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଓ ମାଧବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଦେଵଂ ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍। ଧାରଯେଦ୍ଯଃ ସ୍ଵଶୀର୍ଷେ ତୁ ପାପାତ୍ପୂତୋ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରେ, ସେ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ପୂଜନେ କୀର୍ତ୍ତନେ ଧ୍ଯାନେ ରୋପଣେ ଧାରଣେ କଲୌ। ତୁଲସୀ ଦହତେ ପାପଂ ର୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଦଦାତି ଚ
କଳିଯୁଗରେ ପୂଜା, କୀର୍ତ୍ତନ, ଧ୍ୟାନ, ରୋପଣ କିମ୍ବା ଧାରଣ କରିବାରେ ତୁଳସୀ ପାପକୁ ଦହନ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଉପଦେଶଂ ଦିଶେଦସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯମାଚରତେ ପୁନଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି ଓ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି—
ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ମାଧଵସ୍ଯ ନିକେତନମ୍। ହରେଃ ପ୍ରିଯକରଂ ଯଚ୍ଚ ତନ୍ମେ ପ୍ରିଯତରଂ ଭଵେତ୍
ସେ ମାଧବଙ୍କ ପରମ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯାହା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସେଇ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଦେଵାନାଂ ଦେଵୀନାଂ ଚ ସମଂତତଃ। ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯେଷୁ ପର୍ଣମେକଂ ଷଡାନନ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର— ହେ ଷଡାନନ—
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ତୁଲସୀସେଵନଂ କୁରୁ। ତୁଲସୀ ସେଵିତା ଯେନ ତେନ ସର୍ଵଂ ତୁ ସେଵିତମ୍
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ତୁଳସୀ ସେବନ କର; ଯିଏ ତୁଳସୀ ସେବନ କରେ, ସେ ସବୁକିଛି ସେବନ କରିଥାଏ।
ଗୁରୁଂ ଵିପ୍ରଂ ଦେଵତୀର୍ଥଂ ତସ୍ମାତ୍ସେଵଯ ଷଣ୍ମୁଖ। ଶିଖାଯାଂ ତୁଲସୀଂ କୃତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସେବନ କର, ହେ ଷଣ୍ମୁଖ; ଯିଏ ଶିଖାରେ ତୁଳସୀ ଧରି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଦୁଷ୍କୃତୌଘାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗମେତି ନିରାମଯମ୍। ରାଜସୂଯାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯମୈଃ
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଯା ଗତିଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଧୀରୈଃ ତୁଲସୀସେଵିନାଂ ଭଵେତ୍। ତୁଲସୀଦଲେନ ଚୈକେନ ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ନରଃ
ଯେଉଁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ତୁଳସୀ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ ଗତି ମିଳେ।
ଵୈଷ୍ଣଵତ୍ଵମଵାପ୍ନୋତି କିମନ୍ଯୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିସ୍ତରୈଃ। ନ ପିବେତ୍ସ ପଯୋ ମାତୁସ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ କୋଟିସଂଖ୍ଯକୈଃ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହେବାକୁ ପାଏ—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ମାଆର ଦୁଧ କୋଟି କୋଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅର୍ଚିତଃ କେଶଵୋ ଯେନ ଶାଖାମୃଦୁଲପଲ୍ଲଵୈଃ। ଭାଵଯେତ୍ପୁରୁଷାନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଯିଏ କେଶବଙ୍କୁ କୋମଳ ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ମଣିଷକୁ ଶତ କିମ୍ବା ସହସ୍ର ଲୋକ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ନିତ୍ଯଂ କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ। ପ୍ରଧାନତୋ ଗୁଣାସ୍ତାତ ତୁଲସ୍ଯା ଗଦିତା ମଯା
ଯିଏ ନିତ୍ୟ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀର ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ନିଖିଲଂ ପୁରୁକାଲେନ ଗୁଣଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମାଖ୍ଯାନଂ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯମ୍
ଏହି କଥାର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅନେକ କାଳ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ହୁଏ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ସକୃତ୍ପଠନମାତ୍ରେଣ ଵହ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପରୁ ଓ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କେବଳ ଏହି କଥାକୁ ଏକଥର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ବହ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ନ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାଧଯଃ ପୁତ୍ର ମୂର୍ଖତ୍ଵଂ ନ କଦାଚନ। ସର୍ଵଦା ଜଯମାପ୍ନୋତି ନ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ ପରାଜଯଂ
ସେ କେବେ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ କେବେ ମୂର୍ଖ ହେବେ ନାହିଁ। ସେ ସବୁବେଳେ ବିଜୟୀ ହେବେ, କେବେ ବି ପରାଜିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଲେଖସ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ଗୃହେ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନ ଚାଧଯୋ ନ ଚ ପ୍ରେତା ନ ଶୋକୋ ନାଵମାନନା
ଯେଉଁ ଘରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ରହିଥାଏ, ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିତ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି। ସେଠି ରୋଗ, ପ୍ରେତ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପମାନ କେବେ ଆସେ ନାହିଁ।