କ୍ଷୁଧଯାମଲକୀଵୃକ୍ଷଂ ପୁରଃ ପୀନଫଲାନ୍ଵିତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂରୁହ୍ଯ ସହସା ଚଖାଦ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍
ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦାର୍ତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଆମଳକୀ ଗଛ ଦେଖିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଭରିଥିଲା। ସେ ତୁରନ୍ତ ଗଛ ଚଢ଼ି, ଉତ୍ତମ ଫଳ ଖାଇଲା।
ତତୋ ଦୈଵାତ୍ସଵୃକ୍ଷାଗ୍ରାନ୍ନିପପାତ ମହୀତଲେ। ଵେଦନାଗାଢସଂଵିଦ୍ଧଃ ପଂଚତ୍ଵମଗମତ୍ତଦା
ତାପରେ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେ ଗଛର ଶିଖରରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତୀବ୍ର ବେଦନାରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ତତଃ ପ୍ରେତଗଣାଃ ସର୍ଵେ ରକ୍ଷୋଭୂତଗଣାସ୍ତଥା। ତନୁଂ ଵୋଢୁଂ ମୁଦା ସର୍ଵେ ଯେ ଵୈ ଶମନସେଵକାଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରେତମାନେ, ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେ ଏବଂ ଯମର ସେବକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଉଠାଇ ନେବା ପାଇଁ ଆସିଲେ।
ନ ଶକ୍ନୁଵଂତି ଚାଂଡାଲଂ ମୃତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହାବଲାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଗ୍ରହସ୍ତେଷାଂ ମମାଯମିତି ଭାଷତାମ୍
କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୃତ ଚଣ୍ଡାଳକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକେ କହୁଛନ୍ତି, 'ଏହି ମୋର।'
ଗ୍ରହୀତୁଂ ଚାପି ନେତୁଂ ଚ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍। ତତସ୍ତେ ତୁ ସମାଲୋକ୍ଯ ଗତା ମୁନିଗଣାନ୍ପ୍ରତି
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ନେଇଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ- କିମର୍ଥଂ ମୁନଯୋ ଧୀରାଶ୍ଚାଂଡାଲଂ ପାପକାରିଣମ୍। ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ନ ଵଯଂ ଶକ୍ତା ନ ଚାପି ଯମସେଵକାଃ
ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ମୁନିମାନେ, ଆମେ ଏବଂ ଯମର ସେବକମାନେ ଏହି ପାପୀ ଚଣ୍ଡାଳକୁ କାହିଁକି ଦେଖିପାରୁନାହିଁ?'
ମ୍ରିଯଂତେ ପାତିତା ଯେ ଚ ସ୍ଥିରୈର୍ଯୁଦ୍ଧପରାଙ୍ମୁଖାଃ। ସାହସୈଃ ପାତିତା ଭୀତା ଵଜ୍ରାଗ୍ନିକାଷ୍ଠପୀଡିତାଃ
ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇବା ସମୟରେ ମାରାଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ହିଂସାରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା କାଠରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ମରନ୍ତି—
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରହତା ମର୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଵା ଜଲଜଂତୁଭିଃ। ଜଲସ୍ଥଲସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରେତାଃ ଵୃକ୍ଷପର୍ଵତପାତିତାଃ
ସିଂହ ବା ବାଘ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷ, ବାଘ କିମ୍ବା ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମରିଥିବା, ଜଳ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ମରିଥିବା ପ୍ରେତ, ଗଛ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରେତମାନେ—
ପଶୁପକ୍ଷିହତା ଯେ ଚ କାରାଗାରେ ଗରେ ମୃତାଃ। ଆତ୍ମଘାତମୃତା ଯେ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକର୍ମଵର୍ଜିତାଃ
ପଶୁ ବା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ମରିଥିବା, କାରାଗାର କିମ୍ବା ବିଷରେ ମରିଥିବା, ନିଜେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା, କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ବିହୀନ ମୃତ୍ୟୁ—
ଗୂଢକର୍ମମୃତା ଧୂର୍ତା ଗୁରୁଵିପ୍ରନୃପଦ୍ଵିଷଃ। ପାଷଂଡାଃ କୌଲିକାଃ କ୍ରୂରା ଗରଦାଃ କୂଟସାକ୍ଷିଣଃ
ଗୁପ୍ତ କୁକର୍ମ କରି ମରିଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା, ପାଖଣ୍ଡୀ, କୌଳିକ, କ୍ରୂର, ବିଷଦାତା, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ—
ଆଶୌଚାନ୍ନସ୍ଯ ଭୋକ୍ତାରଃ ପ୍ରେତଭୋଗ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ। ମମାଯମିତି ଭାଷଂତୋ ନେତୁଂ ତଂ ଚ ନ ଶକ୍ନୁମଃ
ଅଶୌଚରେ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ହେବେ; ତଥାପି, 'ଏହି ମୋର' ବୋଲି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇପାରୁନାହିଁ।
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ କିଂଵା କସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ। ମୁନଯ ଊଚୁଃ- ଅନେନ ଭକ୍ଷିତଂ ପ୍ରେତାଃ ପକ୍ଵଂ ଚାମଲକୀଫଲମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତି କାହାର ଦ୍ୱାରା? ମୁନିମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ପ୍ରେତମାନେ, ସେ ପକ୍କ ଆମଳକୀ ଫଳ ଖାଇଥିଲେ।'
ତତ୍ସଂଗଂ ଯାଂତି ତସ୍ଯୈଵ ଫଲାନି ପ୍ରଚୁରାଣି ଚ। ତେନୈଵ କାରଣେନାଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ଭଵତାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେ ଖାଇଥିବା ଆମଳକୀ ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଛି; ଏହି କାରଣରୁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେମାନେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।
ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରପତିତସ୍ଯାଥ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ନେହାନ୍ନ ଚ ତ୍ଯଜେତ୍। ନାଯଂ ଚାରେଣ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନ ଚାନ୍ଯେ ପାପକାରିଣଃ
ଗଛର ଶିଖରରୁ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଫଳର ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େନାହିଁ; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗକୁ ଯାଉନାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାପୀ ଗତିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନାହାନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଭକ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ପାପାତ୍ପୂତୋ ଵ୍ରଜେଦ୍ଦିଵମ୍। ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ- ପୃଚ୍ଛାମୋ ଵୋ ହ୍ଯଵିଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଵଯଂ ନିଂଦକାଃ କ୍ଵଚିତ୍
କେବଳ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକେ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ— 'ଆମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପଚାରୁଛୁ, କେବଳ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ।'
ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାଦ୍ଵିମାନଂ ତୁ ଯାଵନ୍ନୈଵାତ୍ର ଗଚ୍ଛତି। ଉଚ୍ଯତାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଵୋ ଦ୍ରୁତଂ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରୁ ବିମାନ ଏଠାକୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।
ଯାଵଦ୍ଦ୍ଵିଜା ନ ଘୋଷଂତି ଵେଦମଂତ୍ରାଦିକଲ୍ପିତମ୍। ଘୋଷ୍ଯଂତେ ଯତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ମଂତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ,
ପୁରାଣସ୍ମୃତଯୋ ଯତ୍ର କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ଯଜ୍ଞହୋମଜପସ୍ଥାନଦେଵତାର୍ଚନକର୍ମଣାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରହିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ଜପ, ଦେବତାପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ,
ପୁରତୋ ଵୈ ନ ତିଷ୍ଠାମସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସମୁଚ୍ଯତାମ୍। କିଂ ଵୈ କୃତ୍ଵା ପ୍ରେତଯୋନିଂ ଲଭଂତେ ହି ନରା ଦ୍ଵିଜାଃ୫୦ 1.60.
ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆମେ ରହୁନାହିଁ; ଏହିପରି ଆଚରଣ କ’ଣ, କେଉଁ କାମ କଲେ ମଣିଷମାନେ ପ୍ରେତ ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସମ୍ଯକ୍କଥଂ ଵୈ ଵିକୃତଂ ଵପୁଃ। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ- ଶୀତଵାତାତପକ୍ଲେଶୈଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଵିଶେଷକୈଃ
ଆମେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କିପରି ଦେହ ବିକୃତ ହୁଏ; ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ— ଶୀତ, ବାତ, ତାପ, ଭୋକ ଓ ତିଆସ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କଷ୍ଟ ହୁଏ,
ଅନ୍ଯୈରପି ଚ ଦୁଃଖୈର୍ଯେ ପୀଡିତାଃ କୂଟସାକ୍ଷିଣଃ। ଵଧବଂଧପ୍ରମୀତାଶ୍ଚ ପ୍ରେତାସ୍ତେ ନିରଯଂ ଗତାଃ
ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ପୀଡିତ, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ, ହତ୍ୟାକାରୀ, ବାନ୍ଧିବା ଓ ମାରିବା ଭଳି କାମ କରନ୍ତି— ସେମାନେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷପରା ଯେ ଚ ଦ୍ଵିଜାନାଂ କର୍ମଘାତିନଃ। ତଥୈଵ ଚ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ତେ ପ୍ରେତାଶ୍ଚାପୁନର୍ଭଵାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରାଧ ଖୋଜନ୍ତି ଓ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏମିତି କରନ୍ତି— ସେମାନେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଉନାହାନ୍ତି।
ଦୀଯମାନେ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେ ତୁ ଦାତାରଂ ପ୍ରତିଵିଧ୍ଯତି। ଚିରଂ ପ୍ରେତତ୍ଵମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନରକାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ
ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ ଦିଆଯାଉଛି, ତେବେ ଯିଏ ଦାତାକୁ ବାଧା ଦେଉଛି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରେତ ରୁହି ନରକରୁ ଫେରିପାରେନାହିଁ।
ପରସ୍ଯ ଵାଽତ୍ମନୋ ଵା ଗାଂ କୃତ୍ଵା ପୀଡନଵାହନେ। ନ ପାଲଯଂତି ଯେ ମୂଢାସ୍ତେ ପ୍ରେତାଃ କର୍ମଜା ଭୁଵି
ଯେଉଁ ମୂଢ଼ମାନେ ଅନ୍ୟର କିମ୍ବା ନିଜର ଗାଈକୁ ଭାର ବୋହିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଓ ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କରନ୍ତିନାହିଁ— ସେମାନେ କର୍ମ ଫଳରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞାଶ୍ଚାସତ୍ଯାସ୍ତଥା ଭଗ୍ନଵ୍ରତା ନରାଃ। ନଲିନୀଦଲଭୁକ୍ତାଶ୍ଚ ତେ ପ୍ରେତାଃ କର୍ମଜା ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି କିମ୍ବା କମଳପତ୍ର ଖାଇଥାନ୍ତି— ସେମାନେ କର୍ମ ଫଳରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ଵିକ୍ରୀଣନ୍ତି ସୁତାଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ସାଧ୍ଵୀମକଂଟକାମ୍। ପିତୃଵ୍ଯମାତୁଲାଦେଶ୍ଚ ତେ ପ୍ରେତାଃ କର୍ମଜା ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ମଳ, ସତୀ, ଦୋଷରହିତ ଝିଅକୁ— ଯେଉଁଠି ସେ ଝିଅ, ପିସିପୁଅ କିମ୍ବା ମାମାଘରର ଝିଅ ହେଉ— ବେଚିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମ ଫଳରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ପ୍ରେତା ଜାତାଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ। ପ୍ରେତା ଊଚୁଃ- ନ ଭଵଂତି କଥଂ ପ୍ରେତାଃ କର୍ମଣା କେନ ଵା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏମିତି ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ କର୍ମରେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରେତମାନେ ପଚାରିଲେ— କେଉଁ କାମ କଲେ ଲୋକେ ପ୍ରେତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ?
ହିତାଯ ଵଦନସ୍ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଲୋକହିତଂ ପରମ୍। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ- ଯେନ ଚୈଵ କୃତଂ ସ୍ନାନଂ ଜଲେ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଧୀମତା
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ କହ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଲ ପାଇଁ। ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ— ଯିଏ ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କରେ,
ନମସ୍କୃତଂ ପରଂ ଲିଗଂ ନ ପ୍ରେତୋ ଜାଯତେ ନରଃ। ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷ୍ଯୈଵ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଏବଂ ପରମ ଲିଙ୍ଗକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ବିଶେଷ କରି ଏକାଦଶୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ,
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ମର୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ନ ଵ୍ରଜଂତି ଵୈ। ଵେଦାକ୍ଷରପ୍ରସୂତୈଶ୍ଚ ସ୍ତୋତ୍ରମଂତ୍ରାଦିଭିସ୍ତଥା
ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଣିଷମାନେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ବେଦର ଅକ୍ଷରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ,