ଭୁକ୍ତ୍ଵା କେଶଵନୈଵେଦ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପାଦୋଦକେନ ଦେଵସ୍ଯ ହତ୍ଯାକୋଟିସମନ୍ଵିତାଃ
କେଶବଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇଲେ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବାର ଫଳ ମିଳେ । ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଥିବା ଜଳ ପିଲେ, ଦୁର୍ବଳ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ଶୁଦ୍ଧ୍ଯଂତି ନାତ୍ର ସଂଦେହସ୍ତଥା ଶଂଖୋଦକେନ ହି । ଯୋ ହି ମାହେଶ୍ଵରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ନ ପୂଜଯେତ୍
ଶଙ୍ଖ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହିଁ—
ଦ୍ଵେଷ୍ଟା ଚ ଯାତି ନରକଂ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଶ୍ରମୀ ଗୃହେ ଯସ୍ଯ ମୁହୂର୍ତ୍ତମପି ଵିଶ୍ରମେତ୍
ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱେଷ ରଖିଥାଏ, ସେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ । ଯଦି କୌଣସି ଘରରେ ବଡ଼ ସନ୍ନ୍ୟାସୀକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ଦିଏ—
ପିତାମହା ଯୁଗାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଭଵତ୍ଯମୃତଭୋଜିନଃ । ସଂସାରେ ଦୁଃଖକାଂତାରେ ନିମଜ୍ଜ୍ଯଂତେ ନରାଧମାଃ
ତେବେ ତାଙ୍କର ଆଠ ପିଢି ପୂର୍ବଜ ଅମୃତ ଭୋଜନ କରିଥାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଜଗତର ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା ନିମ୍ନ ମାନବମାନେ ତଳକୁ ଯାନ୍ତି ।
ଵର୍ଷକୋଟିସହସ୍ରାଣି କୃଷ୍ଣାରାଧନଵର୍ଜିତାଃ । ସ୍ନେହାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୈର୍ଲିଂଗୈଃ ଶାଲଗ୍ରାମସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହିଁ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥରର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭଲପାଇ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ—
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ମନୁଜା ଯୋଗସାଂଖ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତାଃ । ମଲ୍ଲିଂଗକୋଟିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ପୂଜିତୈଃ ସ୍ତୁତୈଃ
ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ । ଲକ୍ଷ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିବା, ପୂଜା କରିବା, ଗାନ କରିବାର ଫଳ—
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ଏକସ୍ଯାମିହ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ଶିଲା ଯୋ ଵୈ ଶାଲଗ୍ରାମସମୁଦ୍ଭଵାଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥର ଦ୍ୱାରା ମିଳିଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥର ପୂଜା କରାଯାଏ—
ଅର୍ଚଯେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ବୋଧ ମେ । କୋଟିଲିଂଗସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ପୂଜିତୈର୍ଜାହ୍ନଵୀ ତଟେ
ଏକ ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଦିନକୁ ପୂଜା କଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ମୁଁ ଗଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ । ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ କୋଟି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ—
କାଶୀଵାସେ ଯୁଗାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଦିନେନୈକେନ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । କିଂ ପୁନର୍ବହୁନା ଯସ୍ତୁ ପୂଜଯେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୋ ନରଃ
କାଶୀରେ ଆଠ ପିଢି ରହିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହା ଏକ ଦିନରେ ମିଳିଯାଏ । ବୈଷ୍ଣବ ଭାବରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ନାହଂ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵାଃ ସଂଖ୍ଯାଂ କର୍ତୁଂ ସମୀହତେ । ତସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ମଦ୍ଭକ୍ତୈଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ମମ ପୁତ୍ରକ
ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ । ଏହିପରି, ପୁତ୍ର, ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥରକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚ୍ଚନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାରୂପୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି କେଶଵଃ
ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥର ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ପଥରରେ କେଶବ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ର ଦେଵାସୁରା ଯକ୍ଷା ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ
ସେଠାରେ ଦେବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ ଓ ଚୌଦ ଭୂବନ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।
ସୁରାଣାଂ କୀର୍ତନୈଃ ସର୍ଵୈଃ କୋଟିଭିଶ୍ଚ ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତତ୍ଫଲଂ କୀର୍ତ୍ତନାଦେଵ କେଶଵେ ସୁକୃତଂ କଲୌ
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଗାନ କରିଲେ, ଲକ୍ଷ ଫଳ ମିଳେ । ଏହି କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କର ଗାନ କରିଲେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଗ୍ରେ ତୁ ସକୃତ୍ପିଂଡେନ ତର୍ପିତାଃ । ଵସଂତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ନ ସଂଖ୍ଯା ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥର ପାଖରେ ଏକ ନିବେଦନ କରି ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବିନାହିଁ ।
ଯେ ପିବଂତି ନରା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଜଲମ୍ । ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ପ୍ରାଶିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥରର ଜଳ ପିଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଞ୍ଚଗବ୍ୟ ହଜାର ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ କିଂ ଦାନୈଃ କିମୁପୋଷଣୈଃ । ଚାଂଦ୍ରାଯଣୈଃ ସୁଚୀର୍ଣୈଶ୍ଚ ପୀତ୍ଵା ପାଦୋଦକଂ ହରେଃ
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦରକାର ହେଲେ, ଦାନ କିମ୍ବା ଉପବାସର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ହରିଙ୍କ ପାଦ ଜଳ ପିଲେ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଉପବାସ ଭଲଭାବେ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଉପରେ ଯାଏ ।
ଯଃ କରୋତି ତଡାଗେ ତୁ ପ୍ରତିମାଂ ଜଲଶାଯିନୀମ୍ । କୋଟିଭିଶ୍ଚାପି କିଂ କାର୍ଯମନ୍ଯଦେଵୈଶ୍ଚ ପୂଜିତୈଃ
ଯେଉଁଠି ପୋଖରୀରେ ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ତାଁପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କୋଟି କୋଟି ପୂଜା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ।
ଵିଷ୍ଣୁମୁଖ୍ଯାସ୍ତୁ ଵୈ ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ଜଲ୍ପଂତି ଵୈ ସହ । ପ୍ରମାଣମସ୍ତି ସର୍ଵସ୍ଯ ସୁକୃତସ୍ଯ ହି ପୁତ୍ରକ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥିରେ କଥା କରନ୍ତି । ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଏକ ମାନଦଣ୍ଡ ଅଛି ।
ଫଲପ୍ରମାଣଂ ନୈଵାସ୍ତିଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନ । ଯୋ ଦଦାତି ଶିଲାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶାଲଗ୍ରାମସମୁଦ୍ଭଵାମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜାର ଫଳ କେତେ ମିଳିବ, ଏହାର କିଛି ମାପ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶିଳାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ—
ଵିପ୍ରାଯ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଯ ତେନେଷ୍ଟଂ କ୍ରତୁଭିଃ ଶତୈଃ । ଗୃହେଽପି ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାସ୍ନାନଂ ଦିନେଦିନେ
—ଏହି ଶିଳାକୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଏ; ଘରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳିଥାଏ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯୈରଭିଷେକଂ ସମାଚରେତ୍
ଯେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପାଣିରେ ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ଜଣେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଭଳି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଫଳ ପାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ମର୍ତ୍ଯେ ଚ ପାତାଲେ ପାଷାଣାଃ ସଂତି ଵୈ ଗୁହ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଗ୍ରାଵ୍ଣା ନାସ୍ତି ନାସ୍ତି ସମା ପୁନଃ
ସ୍ବର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳରେ ଅନେକ ପାଥର ଅଛି, ମନେ ରଖ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ।
ମାନୁଷେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭେ ଲୋକେ ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ । ତିଲପ୍ରସ୍ଥଶତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୋ ଦଦାତି ଦିନେଦିନେ
ମାନବ ଜଗତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏଠି ଯେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ଶତ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଫଳବତ୍ ହୁଏ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍ । ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତୋଯଂ ମୂଲଂ ଦୂର୍ଵାଦଲଂ ତଥା
ଏହି ଫଳ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ପାଣି, ମୂଳ କିମ୍ବା ଦୂର୍ବା ଦଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।
ଜାଯତେ ମେରୁଣା ତୁଲ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମେ ସମର୍ପିତମ୍ । ଵିଧିହୀନୋଽପି ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍କ୍ରିଯାମଂତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ
ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ନେଇଥାଏ; ଯଦି କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କି କ୍ରିୟା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ—
ଚକ୍ରାଂକଭୁଜ ଆପ୍ନୋତି ସମ୍ଯକ୍ଶାସ୍ତ୍ରୋଦିତଂ ଫଲମ୍ । ଯତ୍ତୁ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ କେଶଵେ କ୍ଲେଶନାଶନମ୍ 6.120.
—ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶିଳାକୁ ଦେଇଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲିଖିତ ଫଳ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପାଏ; ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କେଶବରେ ଯାହା ଦେଖିଛି, ତାହା ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତଵ ସ୍ନେହେନ ପୁତ୍ରକ । କ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଵସସି ହେ ଵିଷ୍ଣୋ କିମାଧାରଃ କିମାଶ୍ରଯଃ
ପୁତ୍ର, ତୋତେ ମୋର ସ୍ନେହରେ ଏହି ସବୁ କଥା କହିବି; ବିଷ୍ଣୁ, ତୁ ଖେଁଉଠି ବସୁଛ, କେଉଁଠି ତୋର ଆଧାର, କେଉଁଠି ତୋର ନିବାସ?
କଥଂ ଵା ପ୍ରୀଯସେ ଦେଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ। ନିଵସାମି ସଦା ଶଂଭୋ ଶାଲଗ୍ରାମୋଦ୍ଭଵେଽଶ୍ମନି
ଏବଂ, ମହାଦେବ, ତୁ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମୁଁ ସଦା ଶାଳଗ୍ରାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶିଳାରେ ବସିଥାଏ।
ତତ୍ରୈଵ ରଥଚକ୍ରାଂକେ ଯାନି ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ । ଦ୍ଵାରଦେଶେ ସମେ ଚକ୍ରେ ଦୃଶ୍ଯେତେ ନାଂତରଂ ଯଦି । ଵାସୁଦେଵଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶୁକ୍ଲଶ୍ଚୈଵାତିଶୋଭନଃ
ସେଠି, ରଥ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଉପରେ, ମୋ ନାମଗୁଡିକୁ ଶୁଣ; ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ଚକ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ବାଧା ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଶୁଧ୍ଧ ଧଳା ଓ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ବାସୁଦେବ ଭାବିବା।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୂର୍ଯଵକ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ନୀଲଦୀପ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସୁଷିରଂ ଚ୍ଛିଦ୍ରବହୁଲଂ ଦୀର୍ଘାକାରଂ ତୁ ତଦ୍ଭଵେତ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ମୁହଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଟୁଟ, ଏବଂ ନୀଳ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ; ଯଦି ଶିଳାରେ ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଓ ଦୀର୍ଘ ଆକାର ଥାଏ, ତାହା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରୂପ।