କାର୍ତିକେଯ ଉଵାଚ-। ଏକଵକ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁଃପଂଚଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରମେଵ ଚ। ସପ୍ତାଷ୍ଟନଵଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଦଶୈକାଦଶଵକ୍ତ୍ରକମ୍
କାର୍ତ୍ତିକେୟ କହିଲେ: ‘ଏକମୁଖୀ, ଦ୍ୱିମୁଖୀ, ତ୍ରିମୁଖୀ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ଷଣ୍ମୁଖୀ, ସପ୍ତମୁଖୀ, ଅଷ୍ଟମୁଖୀ, ନବମୁଖୀ, ଦଶମୁଖୀ ଓ ଏକାଦଶମୁଖୀ—’
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଦ୍ଵାଦଶାସ୍ଯଂ ଚ ତ୍ରଯୋଦଶମୁଖଂ ତଥା। ଚତୁର୍ଦଶାସ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମୁକ୍ତଂ ଚ ଶଂକରମ୍
‘ଦ୍ୱାଦଶମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ତ୍ରୟୋଦଶମୁଖୀ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମୁଖୀ ଯୋଗୁଁଥିବା, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମୁକ୍ତ ଶଙ୍କର—’
ତେଷାଂ ଚ ତନ୍ମୁଖାନାଂ ଚ ଦେଵତାଃ କାଶ୍ଚ ତଦ୍ଵଦ। ଗୁଣୋ ଵା କୀଦୃଶସ୍ତେଷାଂ ଦୋଷୋ ଵା ଜଗଦୀଶ୍ଵର
‘ଏମାନଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଖମାନଙ୍କ ସହିତ କେଉଁ ଦେବତା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛନ୍ତି, କେଉଁ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଅଛି, ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର।’
ଯଦି ମେନୁଗ୍ରହୋଵାସ୍ତି କଥଯସ୍ଵ ଯଥାର୍ଥତଃ। ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଏକଵକ୍ତ୍ରଃ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
‘ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ।’ ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ‘ଏକମୁଖୀ ହେଉଛନ୍ତି ନିଜେ ଶିବ; ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପକୁ ଦୂର କରେ।’
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଧାରଯେଦ୍ଦେହେ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯାଯ ଚ। ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ ଶିଵେନ ସହ ମୋଦତେ
‘ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଶରୀରରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ସେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଇ ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।’
ମହତାପୁଣ୍ଯଯୋଗେନ ହରାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍। ଏକଵକ୍ତ୍ରଂ ଲଭେନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ କୈଲାସଂ ଚ ଷଡାନନ
‘ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଓ ହରଙ୍କ କୃପାରେ, ଏକମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମଣିଷ ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ଷଣ୍ମୁଖୀ, ସେ କୈଳାସକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।’
ଦେଵଦେଵୋ ଦ୍ଵିଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯସ୍ତୁ ଧାରଯତେ ନରଃ। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂ ଯାତି ଯଦ୍ଗୁହ୍ଯଂଗୋଵଧାଦିକମ୍
‘ଯିଏ ଦ୍ୱିମୁଖୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଗୋହତ୍ୟା ପରି ଗୁପ୍ତ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ଦୂରିଯାଏ।’
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାକ୍ଷଯମାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଵକ୍ତ୍ରଧାରଣାତ୍ତତଃ। ତ୍ରିଵକ୍ତ୍ରମନଲସ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଯସ୍ଯଦେହେ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି୧୫୦ 1.59.
‘ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଧାରଣ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ; ତ୍ରିମୁଖୀ ଯାହା ନିଜେ ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ, ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ବିରାଜ କରେ।’
ତସ୍ଯ ଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍। ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ବହୂନାଂ ଚୈଵ ହତ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର ଜନ୍ମରୁ ଯେତେ ପାପ ହୋଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି ଜେମିତି କାଠକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି, ସେଭଳି ଜଳିଯାଏ; ଯେଉଁଥିରେ ଜନନୀ ବଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ କିମ୍ବା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିବା ପାପ ମଧ୍ୟ ଥାଏ।
ଯତ୍ପାପଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍। ଯତ୍ଫଲଂ ଵହ୍ନିପୂଜାଯାମଗ୍ନିକାର୍ଯେ ଘୃତାହୁତୌ
ମଣିଷ ଯେଉଁ ପାପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅଗ୍ନି ପୂଜା, ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଘୃତ ହୋମରୁ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ,
ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଧୀରଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାନଂତମଶ୍ନୁତେ। ତ୍ରିଵକ୍ତ୍ରଂ ଧାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ଚ ବ୍ରହ୍ମସମୋ ଭୁଵି
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଧୀର ଲୋକ ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ସେ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଯିଏ ତିନିମୁହଁ ଧାରଣ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ହୁଏ।
ନିଚିତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଦହେଜ୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି। ନ ଚୋଦରେ ଭଵେଦ୍ରୋଗୋ ନ ଚୈଵାପଟୁତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସମସ୍ତ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଜଳିଯାଏ; ତାଙ୍କର ପେଟରେ କେବେ ରୋଗ ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଦୁର୍ବଳତା ଆସିବ ନାହିଁ।
ପରାଜଯଂ ନ ଲଭତେ ନାଗ୍ନିନା ଦହ୍ଯତେ ଗୃହମ୍। ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ଵଜ୍ରାଦେଶ୍ଚ ନିଵାରଣମ୍
ସେ କେବେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଘର କେବେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯିବ ନାହିଁ; ଏମିତି ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଘଟନା, ଏଵଂ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଅପମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରହେ।
ନାଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ଧାରଣାତ୍। ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯସ୍ଯ ଦେହେ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ତିନିମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟେ ନାହିଁ; ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସ ଭଵେତ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ। ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସ୍ମାର୍ତଃ ପୌରାଣିକୋ ଭଵେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବେଦବିଦ୍; ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରିଥାଏ, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣରେ ପଣ୍ଡିତ ହୁଏ।
ଯତ୍ପାପଂ ନରହତ୍ଯାଯାଂ ବହୁସତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଵେଶ୍ମସୁ। ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦହତେ ଶୀଘ୍ରଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଧାରଣାତ୍
ମଣିଷ ବଧ କିମ୍ବା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଥିବା ଘରରେ ଯେଉଁ ପାପ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଚାରିମୁହଁ ଧାରଣ କରିଲେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଜଳିଯାଏ।
ମହେଶସ୍ତୁଷ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଭୂତାନାମଧିପୋ ଭଵେତ୍। ସଦ୍ଯୋଜାତସ୍ତଥେଶାନସ୍ତତ୍ପୁରୁଷୋଽଘୋର ଏଵ ଚ
ମହେଶ୍ୱର ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧିପତି ହୁଏ; ସଦ୍ୟୋଜାତ, ଈଶାନ, ତତ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅଘୋର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।
ଵାମଦେଵ ଇମେ ଦେଵା ଵକ୍ତ୍ରୈଃ ପଂଚଭିରାଶ୍ରିତାଃ। ଅତଃ ସର୍ଵତ୍ର ଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରୋ ଧରାତଲେ
ବାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପଞ୍ଚମୁହଁ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ପୃଥିବୀରେ ପଞ୍ଚମୁହଁ ରୂପ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ରୁଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମଜରୂପୋଯଂ ତସ୍ମାତ୍ତଂ ଧାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନି ଚ
ଏହା ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ପୁତ୍ରର ରୂପ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ଓ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ,
ତାଵତ୍କାଲଂ ଶିଵସ୍ଯାଗ୍ରେ ପୂଜନୀଯଃ ସୁରାସୁରୈଃ। ସାର୍ଵଭୌମୋ ଭଵେଦ୍ଭୂମୌ ଶର୍ଵତେଜାଃ ଶିଵାଲଯେ
ସେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସେ ପୃଥିବୀରେ ସାର୍ବଭୌମ ହୁଏ, ଶିବଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଶିବାଳୟରେ ବସିଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଧାରଯେତ୍। ଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ କାର୍ତିକେଯଂ ତୁ ଧାରଯନ୍ଦକ୍ଷିଣେ ଭୁଜେ
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ପଞ୍ଚମୁହଁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଷଡ୍ମୁହଁ କାର୍ତ୍ତିକେୟକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ସ୍କଂଦସ୍ଯ ସଦୃଶଃ ଶୂରଃ କଲ୍ପାଂତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଭଳି ପାପରୁ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପରି ବୀର ହୁଏ।
ନାତ୍ର ପରାଜଯଂ ଚୈତି ଗୁଣାନାମାକରୋ ଭୁଵି। କୁମାରତ୍ଵମଵାପ୍ନୋତି ଯଥା ଗୌରୀଶନଂଦନଃ
ଏଠାରେ ସେ କେବେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ପୃଥିବୀରେ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ହୁଏ; ସେ ଗୌରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭୂପପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଲଭତେ ଜଯମ୍। ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଦଯୋ ଵର୍ଣାଃ ସଦୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରପୂରିତାଃ। ତସ୍ଯୈଵ ଵରଦା ଗୌରୀ ମାତେଵ ସୁଲଭା ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୟ ପାଏ; ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ ସଦା ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୌରୀ ମାଆ ପରି ସହଜରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଭୁଜବଲାଦେଵ ଵିଶ୍ଵତେଜା ଭଵେନ୍ନରଃ। ଵାଗ୍ମୀ ଧୀରସ୍ସଭାଯାଂ ଚ ନୃପଵେଶ୍ମନି ସଂସଦି
ତାପରେ ତାଙ୍କର ବାହୁବଳରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତେଜର ଧାରୀ ହୁଏ; ସଭା କିମ୍ବା ରାଜଦରବାରରେ ସେ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା ଓ ଧୀର ହୁଏ।
ନ ଚ କାତରତାମେତି ନୈଵ ଭଂଗୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେ କେବେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ପତନ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯୈଵ ଧାରଣାତ୍। ସପ୍ତଵକ୍ତ୍ରୋ ମହାସେନସ୍ତ୍ଵନଂତୋ ନାମ ନାଗରାଟ୍
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଛଅମୁଖୀଙ୍କ ଧାରଣ କଲେ, ସାତମୁଖୀ ମହାସେନଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ନାଗରାଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯେକ ଵକ୍ତ୍ରେ ତୁ ପ୍ରତିନାଗା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ଅନଂତଃ କର୍କଟଶ୍ଚୈଵ ପୁଂଡରୀକୋଥ ତକ୍ଷକଃ
ତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହଁରେ ପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି—ଅନନ୍ତ, କର୍କଟ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ତକ୍ଷକ।
ଵିଷୋଲ୍ବଣଶ୍ଚ କାରୀଷଃ ଶଂଖଚୂଡଶ୍ଚ ସପ୍ତମଃ। ଏତେ ନାଗା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ସପ୍ତଵକ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ବିଷୋଲ୍ବଣ, କାରୀଷ ଓ ଶଂଖଚୂଡା ସପ୍ତମ; ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ସାତଟି ମୁହଁରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ଅସ୍ଯ ଧାରଣମାତ୍ରେ ତୁ ଵିଷଂ ନ କ୍ରମତେ ତନୌ। ହରଶ୍ଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଭଵେନ୍ନାଗେଶ୍ଵରେ ଯଥା
ତାଙ୍କ ରୂପକୁ କେବଳ ଧାରଣ କଲେ ଦେହରେ ବିଷ ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ହରା ନାଗେଶ୍ୱର ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।