ଯଜ୍ଜପ୍ତଂ ଚ ହୁତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯନ୍ତ୍ରମଂତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍। ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୂଲେ ଚଲଦଲସ୍ଯ ଚ
ଏହି କମ୍ପିଥିବା ପତ୍ର ଥିବା ଗଛର ମୂଳରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, ହବନ, ସ୍ତୁତି, ଯନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକର ଫଳ କୋଟିଗୁଣା ହୁଏ।
ଯସ୍ଯ ମୂଲେ ସ୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ଶଂକରଃ। ଅଗ୍ରଭାଗେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା କସ୍ତଂ ଜଗତି ନାର୍ଚଯେତ୍
ଏହି ଗଛର ମୂଳରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶିବ ଓ ଶୀର୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଛନ୍ତି। ଏମିତି ଗଛକୁ କିଏ ପୃଥିବୀରେ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ସୋମଵାରେ ତ୍ଵମାଯାଂ ଚ ସ୍ନାନଂ ଯନ୍ମୌନିନା କୃତମ୍। ଦାନସ୍ଯ ଗୋସହସ୍ରସ୍ଯ ଫଲଂ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଵଂଦନେ
ସୋମବାର ଦିନ ମୌନୀ ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରେ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ସପ୍ତପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ଗଵାମଯୁତଜଂ ଫଲମ୍। ପ୍ରଚୁରାଲ୍ଲକ୍ଷକୋଟିଶ୍ଚ ତସ୍ମାତ୍କାର୍ଯା ହି ସା ସଦା
ସାତ ପରିକ୍ରମା କଲେ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଲେ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଫଳ ମିଳେ। ତେଣୁ ଏହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ତତ୍ର ଫଲମୂଲଜଲାଦିକମ୍। ସର୍ଵଂ ତଚ୍ଚାକ୍ଷଯଫଲଂ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ଜାଯତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୂଳ, ଫଳ, ଜଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅହୋଶ୍ଵତ୍ଥସମୋ ନାସ୍ତି ଵୃକ୍ଷରୂପୀ ହରିର୍ଭୁଵି। ଯଥା ପୂଜ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଲୋକେ ଯଥା ଗାଵୋ ଯଥାମରାଃ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ପରି ଗଛ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ, ଯାହା ଗଛ ରୂପରେ ହରି। ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ସେପରି ଏହି ଗଛ।
ତଥାଶ୍ଵତ୍ଥଵୃକ୍ଷରୂପୀ ଦେଵଃ ପୂଜ୍ଯତମଃ ସ୍ମୃତଃ। ରୋପଣେ ରକ୍ଷଣେ ସ୍ପର୍ଶେ ପୂଜାକର୍ମଣି ଵୈ ସଦା
ଏହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ରୂପରେ ଥିବା ଦେବତା ସବୁଠାରୁ ବେଶି ପୂଜ୍ୟ। ଲଗାଇବା, ରକ୍ଷା କରିବା, ଛୁଇଁବା ଓ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ।
ଦଦାତି ଵିତ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ପୁନଃ କ୍ରମାତ୍। କିଂଚିଚ୍ଛେଦଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାଦଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ତନୌ ନରଃ
ସେ ଧନ, ସନ୍ତାନ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ଦେହରୁ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରା କାଟିଦିଏ—
କଲ୍ପୈକଂ ନିରଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚାଂଡାଲାଦୌ ପ୍ରଜାଯତେ। ମୂଲଚ୍ଛେଦେନ ତସ୍ଯୈଵ ସ ଚ ଯାତ୍ଯପୁନର୍ଭଵମ୍
ନରକରେ ଏକ କଳ୍ପ ସମୟ ଭୋଗି, ପରେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ ସମୂଳ ଉପଡ଼ିଦେଇ, ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମକୁ ନ ପାଏ।
ପୁରୁଷାସ୍ତସ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ରୌରଵେ ଘୋରଦର୍ଶନେ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯୈକଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ରୋପଣେ ଯତ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍
ମଣିଷମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୌରବ ନରକରେ ରହନ୍ତି; ଏକ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଏଠାରେ କହାଯାଉଛି।
ତଥୈଵ ଚଂପକେର୍କେ ଚ ତ୍ରଯାଣାଂ ରୋପଣେପି ଚ। ଅଷ୍ଟୌ ବିଲ୍ଵସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତ ଚ
ଏହିପରି ଚମ୍ପକ କିମ୍ବା ଅର୍କ ଗଛ ଲଗାଇଲେ, କିମ୍ବା ଏମିତି ତିନିଟି ଗଛ ଲଗାଇଲେ; ଆଠଟି ବେଳ ଗଛ ଓ ସାତଟି ବଟ ଗଛ ଲଗାଇଲେ—
ନିଂବସ୍ଯ ଦଶଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଫଲଂ ଚୈଷାଂ ସମଂ ଭଵେତ୍। ଏକୈକସ୍ଯ ଫଲଂ ଚୋକ୍ତଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ରୋପଣେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଦଶଟି ନିମ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଲଗାଇବାର ଫଳ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ବୁଧ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍କୃତ୍ରିମଂ ଵନମ୍। କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନି ଚ
ଏପରି ଜାଣି, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ କୃତ୍ରିମ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କରେ, ସେ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ଓ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ନାକମେତି ସ ଚୂତସ୍ଯ ସମାରୋପ୍ଯ ସହସ୍ରକମ୍। ତତୋ ଦ୍ଵିତ୍ରିଗୁଣେନୈଵ ନ୍ଯୂନେ ଵା ପ୍ରଚୁରେପି ଵା
ସେ ହଜାରଟି ଆମ୍ବ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି ଲଗାଇଲେ ତାହାର ଫଳ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣା ହୁଏ।
ଭୁଂକ୍ତେ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ କୁର୍ଯାନ୍ନୃପୋ ଵାଥ ସଦୀଶ୍ଵରଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୋଗ୍ଯଂ ତତୋ ରାଜ୍ଯଂ କଲ୍ଯାଣଂ ମଂଗଲଂ ଶୁଭମ୍
ଭୋଗ କରି ସେ ପୁଣି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ—ସେ ରାଜା ହେଉ କି ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ; ତାପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଶୁଭ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଆରୋଗ୍ଯଂ ଶୌର୍ଯସଂପନ୍ନମାରାମାଦେଵ ଜାଯତେ। ଫଲାନି ଯସ୍ଯ ଖାଦଂତି ଜଂତଵୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦ୍ୟାନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯାହାର ଫଳ ହଜାର-ହଜାର ପ୍ରାଣୀ ଖାଏ।
ଆଶ୍ରିତା ଵିହଗାଃ କୀଟାଃ ପତଗାଃ ଶଲଭାଦଯଃ। ଛାଯାଶ୍ରିତାଶ୍ଚ ଯେ ସତ୍ଵାସ୍ତତ୍ସଂଖ୍ଯାତାଃ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ
ଏଉଁଠାରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ପୋକ, ଉଡ଼ୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ, ପତଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ଏବଂ ଛାୟା ନିମନ୍ତେ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ଯ କିଂକରତାଂ ଯାଂତି ଶତଶୋ ଦେଵତାର୍ଚିତାଃ। ଯେ ଚ ଵୃକ୍ଷା ମହାସତ୍ଵାସ୍ସର୍ଵେ ତେ ଦେଵରୂପିଣଃ
ସେମାନେ ଶତଶଃ ତାଙ୍କର ସେବକ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ମହାଗଛ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତଦର୍ଚା ପିତୃଵତ୍କାର୍ଯା ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ଜଲପିଂଡକମ୍। ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚ ତେ ପୁତ୍ରାସ୍ତସ୍ଯ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
ସେମାନଙ୍କୁ ପିତୃମାନେ ପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ସେବା ଓ ଜଳ ଦେଇ; ଏବଂ ମାନବ ଜନ୍ମରେ, ସେ ଗଛମାନେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସୁରୂପାଃ ସୁଵିନୀତାଶ୍ଚ ସଦାପୁଣ୍ଯକ୍ରିଯା ଶୁଭାଃ। ଏଵଂ ଗଣେଶତାଂ ଯାଂତି ଜଂତଵଶ୍ଚୂତଲଗ୍ନକାଃ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର, ଶିଷ୍ଟ ଓ ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ; ଏହିପରି ଆମ୍ବ ଗଛ ସହିତ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଧିପତି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀ ହରୀତକୀ ଚାନ୍ଯେ କଟୁତିକ୍ତାମ୍ଲସଂଭଵାଃ। ସର୍ଵେ ଚାରାମତଃ ଶୁଦ୍ଧାଃ ଫଲଦାଃ ଶିଵଦାଃ ସଦା
ଧାତ୍ରୀ, ହରୀତକୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରୁ ତୀକ୍ତ, କଟୁ କିମ୍ବା ତେତେଳା ସ୍ୱାଦ ମିଳେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନର ହେବାରୁ ପବିତ୍ର, ସଦା ଫଳଦାୟକ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରାସାଦା ଯତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତାଃ। ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତା ଵିମାନାଶ୍ଚାନିଲୋପମାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ମହଳ ଅଛି, ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ; ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ରଥ ଅଛି।
ଶାତକୁଂଭମଯା ଵୃକ୍ଷାଃ ସଦୈଵ ସର୍ଵଦାଯିନଃ। ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦାଃ ସୌମ୍ଯକନ୍ଯକା ଅପ୍ସରସ୍ସମାଃ
ଏଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗଛ ଅଛି, ସଦା ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇଥାଏ; ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ମୃଦୁ ସ୍୵ଭାବର କନ୍ୟାମାନେ ଅପ୍ସରା ସମାନ।
ଗୀତନୃତ୍ଯପରାଧୀରାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଵୃକ୍ଷଦାଃ। ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ଖାତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଯାନି ଚ
ଏଠାରେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଲିନ ଥିବା ଗଛଦାତାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ବିଶେଷ ପଦ୍ମସର ଏଠାରେ ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖୋଦା ଜାଗା ମଧ୍ୟ।
ଶୁଦ୍ଧୋପଲାଂତରଚିତା ନଦ୍ଯଃ ପାଯସକର୍ଦ୍ଦମାଃ। ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧସଫେନାଶ୍ଚ ଅନ୍ନାଦିଷଡ୍ରସାନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ପଥର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ନଦୀ, ଦୁଧ ଓ ଦହିର କୂଳ ଅଛି; ପୁନି ଦୁଧର ଫେନ ଓ ସମସ୍ତ ଷଡ୍ରସ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ।
ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଯଥା ଭୋଗ୍ଯଂ ପୁନଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ପୁନର୍ଭୁଵି। ପୁନରେଵ ତଦଭ୍ଯାସାତ୍ଖାତମାରାମକଂ ପୁନଃ
ଯେପରି ମାନବ ଲୋକରେ ଭୋଗ ମିଳେ, ସେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ପୁନି ପୃଥିବୀରେ ମିଳେ; ଏହିପରି ପୁନଃ ପୁନଃ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ଉଦ୍ୟାନକୁ ପୁନି ଖୋଦାଯାଏ।
ଯଥା ପୁଣ୍ଯାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗମର୍ତ୍ଯାଧିପଃ ପୁମାନ୍। ଅଶକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରପାଂ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଃ ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜେ ନିଜେ ଭଲ କାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ହୁଏ, ସେପରି ଯିଏ ପଦ୍ମପୋଖରୀ ବନାଇପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ପାନୀୟ ଜଳ ଦେବା ପାଇଁ ଜଳସ୍ଥଳୀ ତିଆରି କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ପ୍ରପାଯା ଲକ୍ଷଣଂ ଚାତ୍ର ସର୍ଵପାପହରଂ ପରଂ। ସର୍ଵଭୋଗପ୍ରଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଦଂ ସ୍ଥିରଂ
ଏଠାରେ ଜଳସ୍ଥଳୀର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହେ।
ଲକ୍ଷଣଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରପାଯାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍। ନିର୍ଜଲେଽଧ୍ଵନି ପୃକ୍ତେ ଚ ସ୍ଥାନେ କୃତ୍ଵା ଚ ମଂଡପମ୍
ମୁଁ ଏବେ ଜଳସ୍ଥଳୀର ଏମିତି ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ଯାହା ମାନ୍ୟତା ବଢ଼ାଏ; ଏହା ଜଳ ନଥିବା ରାସ୍ତାରେ, ଏବଂ ରାସ୍ତା ପାଖରେ ଏକ ଛାୟା ମଣ୍ଡପ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ବହୁପାନ୍ଥେ ସମାଯାତେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଵର୍ଷାଶରତ୍ସ୍ଵପି। ଅଗରୁକାଦି ସୌଗଂଧ୍ଯଂ ଜଲଂ ପୂଗଂ ସଚଂଦ୍ରକମ୍
ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବର୍ଷା କିମ୍ବା ଶରତ୍କାଳରେ ବହୁ ଯାତ୍ରୀ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଅଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମିଶାଯାଇଥିବା ଜଳ, ପାନ ସଉପାରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ।