ଉପଦେଶଂ ଚ ଦେଵେଶ ବ୍ରୂହି ମେ ମଧୁସୂଦନ। ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵପିତରୌ ତାତ ଶୋକଵିକ୍ଲଵମାନସୌ
ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ, ମଧୁସୂଦନ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ପୁଆ, ତୁମ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛନ୍ତି।
ସମାରାଧ୍ଯ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେଽଚିରାତ୍। ପିତୃମାତୃସମା ଦେଵା ନ ତିଷ୍ଠଂତି ସୁରାଲଯେ
ସେମାନେଂକୁ ଭଲଭାବେ ସେବା କଲେ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ପିତା ଓ ମାଆ ସମାନ ଦେବତା କେହି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବଲୋକରେ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯାଭ୍ଯାଂ ସୁଗର୍ହିତଂ ଦେହଂ ଶିଶୁତ୍ଵେ ପାଲିତଂ ସଦା। ଅଜ୍ଞାନଦୋଷସହିତଂ ପ୍ରପୁଷ୍ଟଂ ଚାପି ଵର୍ଧିତମ୍
ଏହି ଦେହ, ଯାହା ସବୁବେଳେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ, ଶିଶୁବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ଦୟାରେ ପାଳିଥିଲେ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୋଷରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଲାଡ଼େ ପୋଷି ଉଠାଇଥିଲେ।
ଯାଭ୍ଯାଂ ତଯୋସ୍ସମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ। ତତୋ ଦେଵଗଣାସ୍ସର୍ଵେ ପଂଚଭିସ୍ତୈର୍ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସମାନ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସବୁ ଜୀବମଧ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୟାରେ ପଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ମାଧଵଂ ସଂସ୍ତୁଵଂତଶ୍ଚ ଗତାସ୍ତେ ହରିମଂଦିରମ୍। ଖଚିତାଂ ଚ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଵିନିର୍ମିତାମ୍
ସେମାନେ ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁ ଶହର ଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ରତ୍ନାଢ୍ଯାମିଷ୍ଟସଂପୂର୍ଣାଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଦିଭିର୍ଯୁତାମ୍। ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈର୍ଗେହୈସ୍ସର୍ଵରତ୍ନୈସ୍ସକର୍ବୁରାମ୍
ସେ ଶହର ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଇଚ୍ଛାମତା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଥିଲା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଥିଲା, ସୁନାର ଘର, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଣିରେ ଶୋଭିତ।
ଵଜ୍ରଵୈଡୂର୍ଯସୋପାନାଂ ସ୍ଵର୍ଣଦୀତୋଯସଂଯୁତାମ୍। ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦିସଂପୂର୍ଣାଂ ସର୍ଵଦୁର୍ଗସମାକୁଲାମ୍
ହୀରା ଓ ବିଦ୍ରୁମର ସିଢ଼ି, ସୁନା ଜଳର ନଦୀ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତରେ ଭରିଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଇ ଥିଲା।
କୋକିଲାଲାପବହୁଲାଂ ସିଦ୍ଧଗଂଧର୍ଵସେଵିତାମ୍। ରୂପାଢ୍ଯୈଃ ସୁଜନୈଃ ପୂର୍ଣାଂ ପ୍ରଯାଂତୀମିଵ ଖେ ପୁରୀମ୍
କୋକିଳର ମଧୁର ଡାକରେ ଭରିଥିଲା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ରୂପରେ ଧନୀ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ, ଶହରଟି ମାନେ ଆକାଶରେ ଚାଲିଯାଉଛି।
ତତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵାଽଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଲୋକୋର୍ଧ୍ଵତୋ ଭୃଶମ୍। ଦ୍ଵିଜୋପି ପିତରୌ ଗତ୍ଵା ସମାରାଧ୍ଯ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଅଚ୍ୟୁତମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଉଚ୍ଚରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ଭଲଭାବରେ ସେବା କଲେ।
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସକୁଟୁଂବୋ ହରିଂ ଯଯୌ। ପଂଚାଖ୍ଯାନମିଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମଯା ତେ ସମୁଦାହୃତମ୍
ଅତି କ୍ଷଣିକ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଉପାଖ୍ୟାନ ପବିତ୍ର କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ତସ୍ଯ ନାସ୍ତୀହ ଦୁର୍ଗତିଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ନ ଲିପ୍ଯେତ କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପଢ଼ିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେଠି କେବେ ଦୁର୍ଗତି ଆସିବ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରେ ସେ କେବେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଗଵାଂ କୋଟିପ୍ରଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ନରଃ। ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ପଂଚାଖ୍ଯାନାଵଗାହନାତ୍
କେହି ଯେତେବେଳେ କୋଟି ଗାଁ ଦାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ଏହି ପଞ୍ଚ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶ୍ରବଣ କଲେ ସେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ସ୍ନାନେନ ପୁଷ୍କରେ ନିତ୍ଯଂ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ଚ ସର୍ଵଦା। ଯତ୍ଫଲଂ ତଦଵାପ୍ନୋତି ସକୃଚ୍ଛ୍ରଵଣଗୋଚରାତ୍
ପ୍ରତିଦିନ ପୁଷ୍କର କିମ୍ବା ସଦା ଭାଗୀରଥୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି କଥା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ସେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଂ ନାଶଯେତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ତଥାରୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାରୋଗ୍ଯକରଂ ଚୈଵ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୋତଵ୍ଯମେଵ ହି
ଏହି କଥା ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରେ, ଶରୀରକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପା ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମପୁରାଣେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡେ ପଂଚାଖ୍ଯାନଂନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ପଞ୍ଚ ଉପାଖ୍ୟାନ ନାମକ ଛପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ। ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ- କୀର୍ତିର୍ଧର୍ମୋଥ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵାଣି ପ୍ରଵରାଣି ଚ। ଵଦ ନୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଯଦି ନୋଽସ୍ତି ତ୍ଵନୁଗ୍ରହଃ
ସତ୍ତାନବେ ଅଧ୍ୟାୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜିନିଷ ଏହି ଲୋକରେ କେମିତି ମିଳେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଥାଏ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଯସ୍ଯ ଖାତେ ଵନେ ଗାଵସ୍ତୃପ୍ଯଂତି ମାସମେଵ ଚ। ଯଦ୍ଵା ସପ୍ତଦିନାତ୍ପୂତଃ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସ ପୂଜିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପୋଖରୀରେ ଗାଈମାନେ ଏକମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ପାଇ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେଉଁଥିରେ ସପ୍ତଦିନ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ରତା ଆସେ, ସେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।
ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯା ଵିଶେଷେଣ ପୂତା ଯା ଯଜ୍ଞକର୍ମଣା। ଯତ୍ଫଲଂ ଜଲଦାନେନ ସର୍ଵମତ୍ରାସ୍ଯି(?) ତଚ୍ଛୃଣୁ
ବିଶେଷକରି, ଯେଉଁ ପୋଖରୀ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେଠାରେ ଜଳ ଦାନ କରିବାର ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି — ଏହି ଗୁପ୍ତ ଫଳ ଶୁଣ।
ହାଯନେ ହାଯନେ ଚୈଵ କଲ୍ପଂ କଲ୍ପଂ ଵିଧୀଯତେ। ଦାନାତ୍ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୋତି ତୋଯଦଃ ସର୍ଵଦୋ ଭୁଵି
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଓ ପ୍ରତିଯୁଗ ଏହି ନିୟମ ରହିଛି — ଜଳ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପକାର କରିଥାଏ।
ମେଘେ ଵର୍ଷତି ଖାତେ ଚ ଜାଯଂତେ ଯେ ତୁ ଶୀକରାଃ। ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦିଵମଶ୍ନାତି ମାନଵଃ
ବର୍ଷା ହେବାବେଳେ ପୋଖରୀରେ ଯେତେ ଫୋଟା ପଡ଼େ, ସେଉଁ ଫୋଟାର ସଂଖ୍ୟା ଯେତେ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ତୋଯୈରନ୍ନାଦିପାକୈଶ୍ଚ ପ୍ରସନ୍ନୋ ମାନଵୋ ଭଵେତ୍। ପ୍ରାଣାନାଂ ଚ ଵିନାନ୍ନୈଶ୍ଚ ଧାରଣନ୍ନୈଵ ଜାଯତେ
ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାକାଳା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଖୁସି ହୁଏ; ଖାଦ୍ୟ ଛଡ଼ା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଞ୍ଚି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ଶୌଚଂ ରୂପଂ ଵୈ ଗଂଧ୍ଯନାଶନମ୍। ବୀଜଂ ତ୍ଵିହାର୍ଜିତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ତୋଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି, ପବିତ୍ରତା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂର ହୁଏ — ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଏଠିରେ ଅଛି, ସବୁ ଜଳରେ ନିହିତ।
ଵସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଧାଵନଂ ରୁଚ୍ଯଂ ଭାଜନାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ତେନୈଵ ସର୍ଵକାର୍ଯଂ ଚ ପାନୀଯଂ ମେଧ୍ଯମେଵ ଚ
କପଡ଼ା ଧୋଇବା, ଭାଣ୍ଡ ପକାଇବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ କେବଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପାଣି ପିଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵାପୀକୂପତଟାକକମ୍। କାରଯେଚ୍ଚ ବଲୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତଥା ସର୍ଵଧନେନ ଚ
ସେଉଁଥିରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ ଦେଇ, ଜଳକୁଆ, ପୋଖରୀ ଓ ତାଳାବ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଵିନିର୍ଜଲେ ଦେଶୋ(ଦେଶେ?) ଯୋ ଦଦାତି ଜଲାଶଯମ୍। ଵାସରେ ଵାସରେ ତସ୍ଯ କଲ୍ପଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଯିଏ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କରେ, ସେ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ପାଏ।
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ଵିପ୍ରୋ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପାରଗଃ। ଲୋକବଂଧୁଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ସେ ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜନ୍ମାଷ୍ଟକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଏକସ୍ଯାକ୍ଷଯମିଷ୍ଯତେ। କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଣାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ସାର୍ଵଭୌମୋ ଭଵେନ୍ନୃପଃ
ଏଭଳି ଆଠ ଜନ୍ମ ପାଇ ସେ ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶୋଽକ୍ଷଯଂ ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଜ୍ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ଯତ୍ପ୍ରିଯମ୍। ଶୂଦ୍ରାଦଯୋନ୍ତ୍ଯଜାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଲଭଂତେ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ମୁହୁଃ
ବୈଶ୍ୟମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଓ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପାଆନ୍ତି; ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକମାନେ ବାରମ୍ବାର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଚତୁର୍ହସ୍ତପ୍ରମାଣଂ ତୁ କୂପଂ ଖନତି ଯଃ ପୁମାନ୍। ପରୋପକାରକଂ ନିତ୍ଯଂ କଲ୍ପଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତୁ ହାଯନେ
ଯେ ଲୋକ ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା ଏକ କୁଆଁ ଖୋଦେ, ସେ ସଦା ପରଉପକାର କରେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ପାଏ।
ଦ୍ଵିଗୁଣେ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛତଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଗୁଣେ। ଵିଂଶତ୍କିଷ୍କୁପ୍ରମାଣାଂ ତୁ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ତୁ ଯଃ
ଯଦି ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଫଳ ଦୁଇ ଗୁଣା; ଚାରି ଗୁଣା ବଡ଼ ହେଲେ, ଶତଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଯିଏ କୋଉଡ଼ିଶ ଲମ୍ବା ପୋଖରୀ ଦାନ କରେ—