ଯତ୍ର ତୀର୍ଥେ କୁଠାରଂ ତେ ନିର୍ମଲଂ ଚ ଭଵେଦିହ। ତତ୍ର ତେ ସର୍ଵପାପାନାଂ ଜାତାନାଂ ଚ କ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
'ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ତୋ କୁଠାର ସଫା ହେବ, ସେଠାରେ ତୋ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।'
ଜନାନାଂ ତତ୍ର ସର୍ଵେଷାଂ ହିତାର୍ଥଂ ତିଷ୍ଠ ମାନଦ। ଚପଲଂ ଗଚ୍ଛ ତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ସୁମହାଂତି ଚ
'ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ମାନଦାୟକ, ସେଠାରେ ରୁହ। ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯା।'
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାତୀର୍ଥେ ପର୍ଶୁଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି। ତଂ ଚ ଜାନୀହି ତୀର୍ଥେଷୁ ମୁକ୍ତିଦଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
'ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯଦି ବଡ଼ ତୀର୍ଥରେ ତୋ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ତୀର୍ଥାନି ପ୍ରଯଯୌ ତଦା। ଗଂଗାଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଶୁଭ୍ରାଂ କାଵେରୀଂ ସରଯୂଂ ତଥା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାପରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଗଲେ— ଗଙ୍ଗା, ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, କାବେରୀ ଓ ସରୟୂ।
ଗୋଦାଵରୀଂ ଚ ଯମୁନାଂ କଦ୍ରୂଂ ଚ ଵସୁଦାଂ ତଥା। ଅନ୍ଯାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଦାଂ ରମ୍ଯାଂ ଗୌରୀଂ ପୂର୍ଵାଂ ସ୍ଥିତାଂ ଶୁଭାମ୍
ଗୋଦାବରୀ, ଯମୁନା, କଦ୍ରୁ, ବସୁଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ, ମେହେରବାନି, ରମ୍ୟ ଗୌରୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା।
ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ସଦାଗତିସମସ୍ଯ ଚ। କ୍ଷାଲିତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ନ ପୁନର୍ନିର୍ମଲୋଽଭଵତ୍
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସଦାମୁକ୍ତ ସମାନ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କୁଠାର ପୁଣି ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ।
ତତୋ ଗିରିଗୁହାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ମହାରଣ୍ଯଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍। ଗିରିକୂଟଂ ଚ ଦୁର୍ଲଭ୍ଯଂ ଯଯୌ ତୀର୍ଥମସୌ ହରିଃ
ତାପରେ ସେ ଗିରିଗୁହା, ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଗଲେ; ସେ ହରି ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ ଚ ନିର୍ମଲତାମେତି କୁଠାରସ୍ତସ୍ଯ ତେନ ଚ। ଵିଷାଦମଗମତ୍ତତ୍ର ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ହାହେତି ଵିଵିଧଂ କୃତ୍ଵା ଚୋପଵିଶ୍ଯ ଧରାତଲେ। ପ୍ରଚିଂତାମଗମଦ୍ଵୀରସ୍ତମୁଵାଚ ପୁନସ୍ତଥା
ହାହାକାର କରି, ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ; ସେ ବୀର ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ସେଇ ସ୍ୱର ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଦେଵେଶ ତୀର୍ଥଂ ଚାସ୍ତି ଗୁହୋଦରେ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ଗତ୍ଵା କୁଂଡଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ
'ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦେବମାନ୍ୟ, ଏକ ଗୁହା ଭିତରେ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଓ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ।'
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଜଲାଵର୍ତଂ ଶୁଭ୍ରଂ ପାପହରଂ ଶୁଭମ୍। ତଜ୍ଜଲସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ କୁଠାରଃ ଶୁଦ୍ଧତାଂ ଗତଃ
ସେ ଏକ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା, ପବିତ୍ର, ପାପହରା, ଶୁଭ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ; ତାହାର ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହେଇଗଲା।
ତତୋ ରାମୋଭିଷେକଂ ତୁ କୃତଵାନ୍ପ୍ରମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵପାପସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାତା ପ୍ରପାଵିନୀ୫୦ 1.55.
ତାପରେ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଓ ପାପରହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉନ୍ମୁଖ ହେଲା।
ସ ରାମଃ ସୁଚିରଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୀର୍ଥରାଜଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ତମ୍। ତତସ୍ତତୋଽଚଲାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁରଂ ଵେଗସମନ୍ଵିତଃ
ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ। ତାପରେ ସେଠାରୁ ତେଜରେ ନିସ୍କଳଙ୍କ ହୋଇ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଖ୍ଯାତଂ କୃତ୍ଵା ତତଶ୍ଚୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଗତୋସୌ ଲଵଣାର୍ଣଵମ୍। ଅଯଂ ତୀର୍ଥଵରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପିତାମହକୃତୋ ଭୁଵି
ପୃଥିବୀରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରି, ସେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଟି ବାସ୍ତବରେ ପୃଥିବୀରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।
ସୁଖଦଃ ସର୍ଵତଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗପ୍ରଦଃ କିଲ। ଏଵଂ କାମପ୍ରଭାଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଦୁର୍ଵାରଦୁଃସହମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଉଥାଏ। ଏଭଳି, ଆମେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ କାମନାର ଶକ୍ତି ଅତି ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସହିବାକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ।
କାମାଜ୍ଜାତଂ ଵୃଷଂ ପାପଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଯୋଗତଃ। ସ ଜାତଶ୍ଚୈଵ ଲୌହିତ୍ଯୋ ଵିରଂଚେଶ୍ଚୈଵ ଚୌରସଃ
କାମନାରୁ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଶଂତନୋ କ୍ଷେତ୍ର ସଂଜାତସ୍ତ୍ଵମୋଘାଗର୍ଭସଂଭଵଃ। ଵିରିଞ୍ଚିନା ଜିତଃ କାମଃ ଶାଂତନୋରପ୍ଯମତ୍ସରାତ୍
ଶାଂତନୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମେ ଅଚୁକ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ବ୍ରହ୍ମା କାମନାକୁ ଜୟ କଲେ, ଶାଂତନୁ ମଧ୍ୟ ଅମତ୍ସର ହୋଇ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵାଚ୍ଚ ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥଵରୋ ହି ସଃ। ଏଵଂ ଯସ୍ତୁ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମିଦଂ ଶିଵମ୍
ସେ ମହିଳାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଗୁଣରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା। ଏଭଳି, ଯିଏ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଗଳ୍ପଟିକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ,
ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵା ମୁଦା ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ। । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ପୁରା ଶର୍ଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଵତୀ ରୂପଶାଲିନୀଃ। ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଣାଂ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ସର୍ଵତଃ
ପଞ୍ଚପଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଶର୍ବ (ଶିବ) ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରୁ ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମଂତ୍ରେଣ ତାଃ ସମାକୃଷ୍ଯ ତ୍ଵତିଦୂରେ ଵିହାଯସି। ତପୋଵ୍ଯାଜପରୋ ଦେଵସ୍ତାସୁ ସଂଗତମାନସଃ
ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଦୂର ଆକାଶରୁ ଏକଠି ହେଲେ। ଦେବତା ତପସ୍ୟା ଦେଖାଇ, ମନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଅତିରମ୍ଯାଂ କୁଟୀଂ କୃତ୍ଵା ତାଭିଃ ସହ ମହେଶ୍ଵରଃ। କ୍ରୀଡାଂ ଚକାର ସହସା ମନୋଭଵ ପରାଭଵଃ
ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଏକ ଛୋଟ ଘର ତିଆରି କରି, ମହେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏକାସାଥି ଖେଳିଲେ, ସେ ଯିଏ କାମଦେବଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଗୌର୍ଯାଶ୍ଚିତ୍ତମୁଦ୍ଭ୍ରାଂତତାଂ ଗତମ୍। ଅପଶ୍ଯଦ୍ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ କ୍ରୀଡଂତଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଗୌରୀଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିରଂତର୍ଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରୋଷସ୍ଯ ଵଶଗାଭଵତ୍। ତତଃ କ୍ଷେମଂକରୀ ରୂପା ଭୂତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଵିଵେଶ ସା
ତିନି ଜଣାଇଲେ ଯେ ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାପରେ କ୍ଷେମଙ୍କରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵ୍ଯୋମୈକାଂତେତିଦୂରେ ଚ କାମଦେଵ ସମପ୍ରଭମ୍। ଵାମାତିମଧ୍ଯଗଂ ଶୁଭ୍ରଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଦୂର ଆକାଶରେ, ସେ କାମଦେବ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଧଳା ଓ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସହ ସମାଲିଗ୍ଯ ପ୍ରକ୍ରୀଡଂତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଚୁଂବଂତଂ ନିର୍ଭରଂ ଦେଵଂ ହରଂ ରାଗପ୍ରପୀଡିତମ୍
ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେ ପୁନିପୁନି ଖେଳୁଥିଲେ, ଦେବ ହରଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିଲେ, ରାଗରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ଵୃତ୍ତଂ କ୍ଷେମଂକରୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପପାତାଗ୍ରତସ୍ତଦା। ତାସାଂ କେଶେଷୁ ଚାକୃଷ୍ଯ ଚକାର ଚରଣାହତିମ୍
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କ୍ଷେମଙ୍କରୀ ସାମ୍ନାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି, ପାଦରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତ୍ରପଯା ପୀଡିତଶ୍ଶର୍ଵଃ ପରାଙ୍ମୁଖମଵସ୍ଥିତଃ। କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ରୋଷାତ୍ତାଃ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ଲଜ୍ଜାରେ ଶର୍ବ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ସେମାନଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି ତଳକୁ ପକାଇଦେଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଧରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସହସା ଵିକୃତାନନାଃ। ଉମାଶାପପ୍ରଦଗ୍ଧାଂଗା ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ଵଶମାଗତାଃ
ମହିଳାମାନେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ହଠାତ୍ ମୁହଁ ବିକୃତ ହେଲା। ଉମାଙ୍କ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଚଲିଗଲେ।
ତାଶ୍ଚାଂଡାଲସ୍ତ୍ରିଯଃ ଖ୍ଯାତା ଅଧଵା ଧଵସଂଯୁତାଃ। ଅଦ୍ଯାପ୍ଯୁମାକୃତଂ ଶାପଂ ସର୍ଵାସ୍ତାଶ୍ଚ ସମଶ୍ନୁଯୁଃ
ସେମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ମହିଳା ବା ଅନ୍ୟାୟ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉମାଙ୍କ ଶାପ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଭାବେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।