ଆଵଯୋଃ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଂ ଫଲିଷ୍ଯତି ମନୋଗତମ୍। ତତଃ ପତିଵ୍ରତା ତସ୍ଯ ଆଜ୍ଞାମାଗୃହ୍ଯ ସଂଭଵାତ୍
'ଆମ ମନର ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳିବ।' ତା'ପରେ ସେ ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ସେଇ ଯୋଗରୁ—
ପପୌ ରେତୋ ମହାଭାଗା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ। ଆଵର୍ତ ଇଵ ସଂଜଜ୍ଞେ ରୌଦ୍ରଗର୍ଭ ଇତି ସ୍ଫୁରନ୍
ସେ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଜନନୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୀଜ ପିଇଲେ। ଏହା ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ଭଳି ଦେଖାଦେଲା, ରୌଦ୍ରଗର୍ଭ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ପ୍ରସୋଢୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ତା ସା ଶଂତନୁଂ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ। ଗର୍ଭଂ ଧାରଯିତୁଂ ନାଥ ନ ଶକ୍ନୋମ୍ଯଧୁନା ପ୍ରଭୋ
ସେ ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିପାରୁନାହିଁ।'
କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପ୍ରାଣୋ ମେ ସଂଚଲତ୍ଯପି। ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାଭାଗ ଗର୍ଭଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଚ
'ମୁଁ କଣ କରିବି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା? ମୋର ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଉଛି। ମହାଭାଗ, ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ଗର୍ଭକୁ କେଉଁଠି ଛାଡ଼ିଦେବି?'
ପତ୍ଯୁରାଜ୍ଞାଂ ସମାଦାଯ ମୁକ୍ତୋ ଗର୍ଭୋ ଯୁଗଂଧରେ। ପଯସ୍ତେଜୋମଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ଗର୍ଭଟି ଯୁଗନ୍ଧର ପର୍ବତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା। ସେ ଗର୍ଭଟି ଦୁଧ ଓ ପ୍ରଭାରେ ଗଠିତ, ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପୁରୁଷଃ ଶୁଦ୍ଧଃ କିରୀଟୀ ନୀଲଵାସସା। ରତ୍ନଦାମ୍ନା ଚ ଵିଦ୍ଧାଂଗୋ ଦୁଃପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗଣଃ
ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପବିତ୍ର ପୁରୁଷ ଦେଖାଦେଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଅଙ୍ଗ, ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ, ଏକ ପ୍ରଭାମୟ ଦଳ।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପୁଷ୍ପଵର୍ଷମଵାକିରନ୍। ପ୍ରସୂତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥରାଜ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ 'ତୀର୍ଥରାଜ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛନ୍ତି।
ତତୋ ରାମ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରଜାତୋହଂ ଭୃଗୋଃ କୁଲେ। କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ପିତୃହଂତୄଂସ୍ତୁ ସସୈନ୍ଯବଲଵାହନାନ୍
ତାପରେ ମୁଁ 'ରାମ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲି, ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସମାପ୍ତ କରିଦେଲି।
ହତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଗତାନ୍ଭୀତାନ୍ପଂକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଯୁତୋ ହ୍ଯହମ୍। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମଂ ଘୋରଂ ମଦ୍ଗେହେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, କାଦଳି ଲଗା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଆସିଲା।
ପଂକଯୁକ୍ତଂ କୁଠାରଂ ମେ କ୍ଷାଲିତଂ ନୈଵ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି। ତତଃ ଖେ ଚାଭଵଦ୍ଵାଣୀ ରାମ ମଦ୍ଵଚନଂ କୁରୁ
ମୋ କୁଠାର କାଦଳି ଲଗା ଥିଲା, ବହୁବାରି ଧୋଇଲି ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ। ତେବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲି— 'ରାମ, ମୋ କଥା ଶୁଣି।'
ଯତ୍ର ତୀର୍ଥେ କୁଠାରଂ ତେ ନିର୍ମଲଂ ଚ ଭଵେଦିହ। ତତ୍ର ତେ ସର୍ଵପାପାନାଂ ଜାତାନାଂ ଚ କ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
'ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ତୋ କୁଠାର ସଫା ହେବ, ସେଠାରେ ତୋ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।'
ଜନାନାଂ ତତ୍ର ସର୍ଵେଷାଂ ହିତାର୍ଥଂ ତିଷ୍ଠ ମାନଦ। ଚପଲଂ ଗଚ୍ଛ ତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ସୁମହାଂତି ଚ
'ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ମାନଦାୟକ, ସେଠାରେ ରୁହ। ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯା।'
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାତୀର୍ଥେ ପର୍ଶୁଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି। ତଂ ଚ ଜାନୀହି ତୀର୍ଥେଷୁ ମୁକ୍ତିଦଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
'ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯଦି ବଡ଼ ତୀର୍ଥରେ ତୋ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ତୀର୍ଥାନି ପ୍ରଯଯୌ ତଦା। ଗଂଗାଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଶୁଭ୍ରାଂ କାଵେରୀଂ ସରଯୂଂ ତଥା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାପରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଗଲେ— ଗଙ୍ଗା, ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, କାବେରୀ ଓ ସରୟୂ।
ଗୋଦାଵରୀଂ ଚ ଯମୁନାଂ କଦ୍ରୂଂ ଚ ଵସୁଦାଂ ତଥା। ଅନ୍ଯାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଦାଂ ରମ୍ଯାଂ ଗୌରୀଂ ପୂର୍ଵାଂ ସ୍ଥିତାଂ ଶୁଭାମ୍
ଗୋଦାବରୀ, ଯମୁନା, କଦ୍ରୁ, ବସୁଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ, ମେହେରବାନି, ରମ୍ୟ ଗୌରୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା।
ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ସଦାଗତିସମସ୍ଯ ଚ। କ୍ଷାଲିତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ନ ପୁନର୍ନିର୍ମଲୋଽଭଵତ୍
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସଦାମୁକ୍ତ ସମାନ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କୁଠାର ପୁଣି ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ।
ତତୋ ଗିରିଗୁହାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ମହାରଣ୍ଯଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍। ଗିରିକୂଟଂ ଚ ଦୁର୍ଲଭ୍ଯଂ ଯଯୌ ତୀର୍ଥମସୌ ହରିଃ
ତାପରେ ସେ ଗିରିଗୁହା, ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଗଲେ; ସେ ହରି ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ ଚ ନିର୍ମଲତାମେତି କୁଠାରସ୍ତସ୍ଯ ତେନ ଚ। ଵିଷାଦମଗମତ୍ତତ୍ର ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ହାହେତି ଵିଵିଧଂ କୃତ୍ଵା ଚୋପଵିଶ୍ଯ ଧରାତଲେ। ପ୍ରଚିଂତାମଗମଦ୍ଵୀରସ୍ତମୁଵାଚ ପୁନସ୍ତଥା
ହାହାକାର କରି, ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ; ସେ ବୀର ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ସେଇ ସ୍ୱର ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଦେଵେଶ ତୀର୍ଥଂ ଚାସ୍ତି ଗୁହୋଦରେ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ଗତ୍ଵା କୁଂଡଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ
'ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦେବମାନ୍ୟ, ଏକ ଗୁହା ଭିତରେ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଓ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ।'
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଜଲାଵର୍ତଂ ଶୁଭ୍ରଂ ପାପହରଂ ଶୁଭମ୍। ତଜ୍ଜଲସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ କୁଠାରଃ ଶୁଦ୍ଧତାଂ ଗତଃ
ସେ ଏକ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା, ପବିତ୍ର, ପାପହରା, ଶୁଭ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ; ତାହାର ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହେଇଗଲା।
ତତୋ ରାମୋଭିଷେକଂ ତୁ କୃତଵାନ୍ପ୍ରମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵପାପସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାତା ପ୍ରପାଵିନୀ୫୦ 1.55.
ତାପରେ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଓ ପାପରହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉନ୍ମୁଖ ହେଲା।
ସ ରାମଃ ସୁଚିରଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୀର୍ଥରାଜଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ତମ୍। ତତସ୍ତତୋଽଚଲାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁରଂ ଵେଗସମନ୍ଵିତଃ
ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ। ତାପରେ ସେଠାରୁ ତେଜରେ ନିସ୍କଳଙ୍କ ହୋଇ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଖ୍ଯାତଂ କୃତ୍ଵା ତତଶ୍ଚୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଗତୋସୌ ଲଵଣାର୍ଣଵମ୍। ଅଯଂ ତୀର୍ଥଵରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପିତାମହକୃତୋ ଭୁଵି
ପୃଥିବୀରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରି, ସେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଟି ବାସ୍ତବରେ ପୃଥିବୀରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।
ସୁଖଦଃ ସର୍ଵତଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗପ୍ରଦଃ କିଲ। ଏଵଂ କାମପ୍ରଭାଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଦୁର୍ଵାରଦୁଃସହମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଉଥାଏ। ଏଭଳି, ଆମେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ କାମନାର ଶକ୍ତି ଅତି ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସହିବାକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ।
କାମାଜ୍ଜାତଂ ଵୃଷଂ ପାପଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଯୋଗତଃ। ସ ଜାତଶ୍ଚୈଵ ଲୌହିତ୍ଯୋ ଵିରଂଚେଶ୍ଚୈଵ ଚୌରସଃ
କାମନାରୁ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଶଂତନୋ କ୍ଷେତ୍ର ସଂଜାତସ୍ତ୍ଵମୋଘାଗର୍ଭସଂଭଵଃ। ଵିରିଞ୍ଚିନା ଜିତଃ କାମଃ ଶାଂତନୋରପ୍ଯମତ୍ସରାତ୍
ଶାଂତନୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମେ ଅଚୁକ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ବ୍ରହ୍ମା କାମନାକୁ ଜୟ କଲେ, ଶାଂତନୁ ମଧ୍ୟ ଅମତ୍ସର ହୋଇ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵାଚ୍ଚ ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥଵରୋ ହି ସଃ। ଏଵଂ ଯସ୍ତୁ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମିଦଂ ଶିଵମ୍
ସେ ମହିଳାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଗୁଣରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା। ଏଭଳି, ଯିଏ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଗଳ୍ପଟିକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ,
ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵା ମୁଦା ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ। । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ପୁରା ଶର୍ଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଵତୀ ରୂପଶାଲିନୀଃ। ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଣାଂ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ସର୍ଵତଃ
ପଞ୍ଚପଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଶର୍ବ (ଶିବ) ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରୁ ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।