ତୁଲାଧାରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଲୋକେ ତତ୍ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ସତ୍ଯଵାକ୍ଯସ୍ଯ କାରଣାତ୍
ତୁଳାଧାର ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ସଦା ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ସତ୍ଯଂ ତୁ ତୁଲଯା ଧୃତମ୍। ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଦ୍ଧି ସତ୍ଯମେଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳନା କଲେ, ସତ୍ୟ ସେଇ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯାଦ୍ଭଵେତ୍ସାଧ୍ଯଂ ସତ୍ଯୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ। ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସା ଧେନୁର୍ବହୁଲା ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନୀ
ସମସ୍ତ କାମ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ହୁଏ, କାରଣ ସତ୍ୟକୁ କେହି ଭଙ୍ଗ କରିପାରେନି। ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ବହୁଳା ନାମକ ଗାଈ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସମାଧାଯ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭା। ତଥାଯଂ ସର୍ଵଦା ସାକ୍ଷୀ ମୃଷା ନାସ୍ତି କଦାଚନ
ସମସ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନ୍ୟାୟରେ ରଖିବା ପରେ, ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ସେ ସଦା ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ରହନ୍ତି, କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ବହ୍ଵର୍ଘମଲ୍ପମର୍ଘଂ ଚ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯଣେ ସୁଧୀଃ। ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଚ ଵିଶେଷାତ୍ସାକ୍ଷିଣୋ ଭଵେତ୍
କିଣିବା ବା ବେଚିବା ବେଳେ ଦାମ ବଡ଼ ହେଉ କି ଛୋଟ, ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସେମାନେ ବିଶେଷ କରି ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଭଲ ନାମ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସାକ୍ଷିଣଃ ସତ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଅକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମାଯଯୁଃ। ଵାଵଦୂକଃ ସଭାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ଵଦତି ଵାକ୍ପତିଃ
ଯେଉଁ ସାକ୍ଷୀମାନେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଭଲ କଥା କହିପାରେ, ସେ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ କଥାର ମାଲିକ ହୁଏ।
ସ ଯାତି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗେହଂ ଯଜ୍ଞୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍। ସଭାଯାଂ ଯୋ ଵଦେତ୍ସତ୍ଯମଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ସଭାରେ ସତ୍ୟ କହେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚେ। ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଲୋଭାଦ୍ଦ୍ଵେଷାନ୍ମୃଷୋକ୍ତ୍ଵା ଚ ରୌରଵଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ତୁଲାଧାରୋ ଜନାନାଂ ଶୂର ଏଵ ଚ
ଲୋଭ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ହେଉଛନ୍ତି ତୁଳାଧାର, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ସାହସୀ।
ଵିଶେଷାଲ୍ଲୋଭସଂତ୍ଯାଗାନ୍ନାକେ ନିର୍ଜରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। କଶ୍ଚିଚ୍ଛୂଦ୍ରୋ ମହାଭାଗୋ ନ ଲୋଭେ ଵର୍ତତେ କ୍ଵଚିତ୍
ବିଶେଷ କରି ଲୋଭକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ସେ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁଥାଏ। ଏମିତି ଜଣେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲୋଭରେ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି।
ଵୃତ୍ତିଶ୍ଶାକେନ ଦୁଃଖେନ ତଥା ଶିଲୋଂଛତୋ ଭୃଶମ୍। ଜର୍ଜରଂ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ କରୌ ପାତ୍ରେ ଚ ସର୍ଵଦା
ସେ ଦୁଃଖରେ ପତ୍ର ଚଞ୍ଚା କରି ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଓ ଧାନ ଉଠାଇ ଖାନ୍ତି। ସେଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ଜରଜରିତ, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ହାତକୁ ଥାଳି ବାପରନ୍ତି।
ସଦାପି ଲାଭଵିରହୋ ନ ପରସ୍ଵଂ ଗୃହୀତଵାନ୍। ତସ୍ଯ ଜିଜ୍ଞାସଯୈଵାହଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମକମ୍
ସେ ସଦା ଲାଭରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ନେଇଥିଲି।
ଅଵକୋଟେ ନଦୀତୀରେ ସ୍ଥିତସ୍ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସାଦରମ୍। ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତନ୍ନ ଲୋଭେ କୁରତେ ମନଃ
ନଦୀ କୂଳରେ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ାଇ, ମୁଁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେହି ପୋଷାକ ରଖିଦେଲି। ସେ ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମନେ କେବେ ଲୋଭ ଆସିଲା ନାହିଁ।
ଇତରସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାଯ ତତ୍କ୍ଷାଂତ୍ଯା ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ। ତତୋ ଵିଚିଂତଯିତ୍ଵା ତୁ ହୃଦା ସ୍ଵଲ୍ପମିତି ଦ୍ଵିଜ
ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ଧୈର୍ୟ ଧରି ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା। ପରେ ହୃଦୟରେ ଭାବିଲା—ଏହା କିଛି ଛୋଟ କଥା ମାତ୍ର, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଉଦୁଂବରଂ ହେମଗର୍ଭଂ ମଯା ତତ୍ରୈଵ ପାତିତମ୍। କିଂକରେ ଚ ନଦୀତୀରେ ଵିକୋଣେ ଜନଵର୍ଜିତେ
ମୁଁ ତାହାଁରେ ଏକ ସୋନା ଭରା ଡୁମୁର ଫଳ ନଦୀ କୂଳରେ, ଏକ ଲୁଚିଥିବା, ଜଣେ ମଧ୍ୟ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲି।
ତସ୍ଯ ଯାତସ୍ଯ ଦେଶେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟଂ ତେନ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଅଲଂ ଵିଧାନମେତତ୍ତୁ କୃତ୍ରିମଂ ଚୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେଠାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲା। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୃତ୍ରିମ ଲାଗୁଥିଲା।
ଗ୍ରହଣେ ଵାଧୁନା ଚାସ୍ଯ ଅଲୋଭଂ ନଷ୍ଟମେଵ ମେ। ଅସ୍ଯୈଵ ରକ୍ଷଣେ କଷ୍ଟମହଂକାରପଦଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ଏବେ ଏହାକୁ ନେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଲୋଭ ନଥିବା ଗୁଣ ମୋ ପାଖରୁ ହରାଇଗଲା। ଏହି ଜିନିଷକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ, ଅହଂକାରର ଭାର ଆସିଯାଏ।
ଯତୋ ଲୋଭସ୍ତତୋ ଲାଭୋ ଲାଭାଲ୍ଲୋଭଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ଲୋଭଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁଂସଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତୋ ନିରଯୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋଭ ଅଛି, ସେଠି ଲାଭ ହୁଏ; ଏବଂ ଲାଭ ହେଲେ ଲୋଭ ବଢ଼ିଯାଏ। ଯିଏ ଲୋଭରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଯଦି ନୋ ଵିଗୁଣଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଦା ଵେଶ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି। ତଦା ମେ ଦାରପୁତ୍ରାଣାମୁନ୍ମାଦୋ ହ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ
ଯଦି ମୋ ଘରେ ଦୁଷ୍ଟ ଧନ ରହିଯାଏ, ତେବେ ମୋର ଜଣେ ଝିଅ ଓ ପୁଅମାନେ ପାଗଳିଯାନ୍ତି।
ଉନ୍ମାଦାତ୍କାମସଂଜାତ ଵିକାରାନ୍ମତିଵିଭ୍ରମଃ। ଭ୍ରମାନ୍ମୋହୋପ୍ଯହଂକାରଃ କ୍ରୋଧଲୋଭାଵତଃ ପରଂ
ମତି ଭ୍ରମରୁ ଅସାଧାରଣ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମନରେ ବିକୃତି ଆସେ, ବିକୃତିରୁ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ଏହି ଭ୍ରମରୁ ମୋହ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ମୋହରୁ ଅହଂକାର ଆସେ, ଏବଂ ଅହଂକାରରୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଆଉ ଅଧିକ ହୁଏ।
ଏଷାଂ ପ୍ରଚୁରଭାଵାଚ୍ଚ ତପଃ କ୍ଷଯଂ ଗମିଷ୍ଯତି। କ୍ଷୀଣେ ତପସି ଵର୍ତଂତେ ପଂକାଶ୍ଚିତ୍ତପ୍ରମୋହକାଃ
ଏହି ସବୁ ଭାବ ଯେତେବେଳେ ବେଶି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହୁଏ; ତପସ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ମନର ଭ୍ରମର କାଦ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।
ତୈଶ୍ଚ ଶୃଂଖଲଯୋଗୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧୋ ନୈଵୋଦ୍ଧୃତିଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଏତଦ୍ଵିମୃଶ୍ଯ ଶୂଦ୍ରୋଽସୌ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହଂ ଗତଃ
ଏହି ସବୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ରହିଲେ, କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେନାହିଁ; ଏହା ବୁଝି, ସେ ଶୂଦ୍ର ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଥା ଦେଵା ମୁଦା ତତ୍ର ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ନିର୍ଗ୍ରଂଥିରୂପମାଦାଯ ତସ୍ଯାଂତିକ ଗୃହଂ ତଥା
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି କହିଲେ; ସେମାନେ ମୁନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ।
ଗତ୍ଵାହଂ ଦୈଵସଂଵାଦମଵଦଂ ଭୂତଵର୍ତନମ୍। ତତୋଭ୍ଯାସପ୍ରସଂଗାଚ୍ଚ ଜନାନାଂ ଚ ପରିପ୍ଲଵାତ୍
ମୁଁ ଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ ସଂବାଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହିଲି; ପରେ ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭ୍ରମରୁ—
ତସ୍ଯ ଯୋଷା ତଦାଗତ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦୈଵକାରଣମ୍। ତତୋହମଵଦଂ ତସ୍ଯ ଯଦ୍ଵା ଚେତୋଗତଂ ଦ୍ରୁତମ୍
ସେବେଳେ ତାଙ୍କ ଜଣେ ଜଣା ଆସି, ଦେବତାଙ୍କ କାରଣ ପଚାରିଲେ; ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ମନରେ ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଆସିଲା, ତାହା କହିଦେଲି।
ନିଭୃତୋଥ ନିନାଦସ୍ଯ କାରଣଂ କଥିତଂ ମଯା। ହୃଦ୍ଗତଂ ପତିନା ତେଦ୍ଯ ଵିଧିନା ଦତ୍ତମଜ୍ଞଵତ୍
ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଏହି ଆକ୍ରୋଶର କାରଣ କହିଲି; ତୁମର ପତିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଥିଲା, ଆଜି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଦିଆଯାଇଛି।
ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ମହାଭାଗେ ପୁନର୍ନାସ୍ତୀହ ତେ ଵସୁ। ଯାଵଜ୍ଜୀଵତି ଦୌର୍ଵିଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଭୋକ୍ତା ନ ସଂଶଯଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛ; ଏଠାରେ ତୁମର କିଛି ଧନ ରହିଲାନାହିଁ; ସେଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୋଗ ହେବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ମାତର୍ଗୃହଂ ଶୂନ୍ଯମଲବ୍ଧଂ ତତ୍ପ୍ରପୃଚ୍ଛତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵୈ ଶିଵଂ ସା ଚ ଵଚନଂ ପତ୍ଯୁରଂତିକେ
ମା, ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ ଯାଏଁ ମିଳିନାହିଁ, ସେଥିରେ ପଚାର; ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲେ—
ଗତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ। ସ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତଯା ସାର୍ଧମାଗତୋସୌ ମମାଂତିକମ୍
ସେ ଯାଇ, ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ନିଭୃତଂ ମାମୁଵାଚେଦଂ କ୍ଷପଣତ୍ଵଂ ଚ କୀର୍ତଯ। କ୍ଷପଣକ ଉଵାଚ- ଚାକ୍ଷୁଷଂ ଚିରସଂଶୁଦ୍ଧଂ ହେଲଯା ତୃଣଵତ୍କଥମ୍
ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ମୋତେ କହିଲେ: 'କ୍ଷପଣର ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହ'; କ୍ଷପଣକ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଏହାକୁ କେମିତି ଅବହେଳାରେ ଘାସ ପରି ଛାଡ଼ିଦେଲୁ?'
ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଯତସ୍ତାତ ନାସ୍ତି ଭାଗ୍ଯମକଂଟକମ୍। ଐଶ୍ଵର୍ଯମତୁଲଂ ଶୌର୍ଯଂ ଶୀର୍ଯତେ ଭାଵୁକଂ ପୁନଃ
ତୁମେ ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ସେଥିପାଇଁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ; ଅପୂର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ, ଏକଥର ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୁଣି ଭାବନାରେ ପଡ଼ିଯାଏ।