ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ଯଥା ଗଂଗା ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ଯଥା ଵଣିକ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ତଦ୍ଵନ୍ମାସୋପଵାସନମ୍
ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ୟବସାୟୀ, ସେପରି ସବୁ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାସ ଉପବାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ସର୍ଵଵ୍ରତେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଚୈଵ ହି । ସର୍ଵଦାନୋଦ୍ଭଵଂ ଚୈଵ ଲଭେନ୍ମାସୋପଵାସକୃତ୍
ସବୁ ବ୍ରତ, ସବୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସବୁ ଦାନର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହା ମାସ ଉପବାସ କରିଥିବା ଜଣେ ପାଇଁଥାଏ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ । ନ ତତ୍ପୁଣ୍ଯମଵାପ୍ନୋତି ଯନ୍ମାସପରିଲଂଘନାତ୍
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ୟଜ୍ଞ ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ମାସ ଉପବାସ ରହିଛି।
ତେନ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ କୃତଂ ସ୍ଵଧା । ଯଃ କରୋତି ଵିଧାନେନ ନରୋ ମାସମୁପୋଷଣମ୍
ଯେଉଁ ନର ନିୟମରେ ମାସ ଉପବାସ କରେ, ସେ ଯେତେ ଜପ, ହୋମ, ଦାନ, ତପ, ସ୍ୱଧା କରେ, ସବୁ ଏହି ଉପବାସରେ ସଫଳ ହୁଏ।
ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଜ୍ଞଂ ମାମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଗୁରୋରାଜ୍ଞାଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା କୁର୍ଯାନ୍ମାସୋପଵାସନମ୍
ମୋତେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ୟଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ମାସ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନି ଯଥୋକ୍ତାନି କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଵ୍ରତାନି ତୁ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଦୀନି ପୁଣ୍ଯାନି ତତୋ ମାସମୁପାଵସେତ୍
ଯଥାନିୟମ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଓ ସବୁ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆଦି କରି, ପରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଦରକାର।
ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚ ପାରାକଂ କୃତ୍ଵା ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ତତଃ । ମାସୋପଵାସଂ କୁର୍ଵୀତ ଗୁରୋର୍ଵିପ୍ରାଜ୍ଞଯା ତତଃ
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ଓ ପାରାକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପରେ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯାମଲେ ପକ୍ଷେ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଵ୍ରତମେନଂ ତୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯାଵତ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତୁ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁଭ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସୁଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କାର୍ତିକଂ ସକଲଂ ନରଃ । ମାସଂ ଚୋପଵସେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ମୁକ୍ତିଫଲଭାଗ୍ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସମଗ୍ର ଦିନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ଯିଏ ଏହି ମାସ ଉପବାସ ରହେ, ସେ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଅଚ୍ଯୁତସ୍ଯାଲଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିକାଲଂ କୁମୁଦୈଃ ଶୁଭୈଃ । ମାଲତୀଂଦୀଵର୍ରୈବୁଧ୍ନୈଃ କମଲୈଶ୍ଚ ସୁଗଂଧିଭିଃ
ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦିନରେ ତିନିଥର, ଶୁଭ କୁମୁଦ ଫୁଲ, ମାଲତୀ, ନୀଳୋତ୍ପଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ କମଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କୁସୁମୋଶୀରକର୍ପୂରୈର୍ଵିଲିପ୍ଯ ଵରଚଂଦନୈଃ । ନୈଵେଦ୍ଯାପୂପଦୀପାଦ୍ଯୈରର୍ଚଯେଚ୍ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଫୁଲ, ଉଶୀର, କର୍ପୂର ଓ ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଦୀପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ପୂଜଯେଦ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ନରଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଵିଧଵା ବୃହଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ବିଧବା ଯେହେଉଁଥିବେ, ମହାଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ।
ନାମ୍ନାମେଵ ତଥାଲାପଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁର୍ଯାଦହର୍ନିଶମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ତୁତିର୍ଵାଚ୍ଯା ମିଥ୍ଯାଲାପଵିଵର୍ଜିତା
ଦିନ ରାତି ଭକ୍ତିସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଓ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ; ମିଥ୍ୟା କଥା ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵସତ୍ଵଦଯାଯୁକ୍ତଃ ଶାଂତଵୃତ୍ତିରହିଂସକଃ । ସୁପ୍ତୋ ବାହ୍ଯାସନସ୍ଥୋ ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତଯେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଶାନ୍ତ ଚରିତ୍ର ଓ ଅହିଂସା ରହି, ଶୋଇ କିମ୍ବା ବାହାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମୃତ୍ଯାଲୋକନଗଂଧାଦି ସ୍ଵାଦନଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅନ୍ନସ୍ଯ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଵାସଂ ଗ୍ରାସାନାଂ ସଂପ୍ରମୋକ୍ଷଣମ୍
ଖାଦ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ, ଦେଖିବା, ଘ୍ରାଣ, ଚାଖିବା କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରାସ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଜନୀୟ।
ଗାତ୍ରାଭ୍ଯଂଗଂ ଶିରୋଭ୍ଯଂଗଂ ତାଂବୂଲଂ ସଵିଲେପନମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଥୋ ଵର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ନିରାକୃତମ୍
ବ୍ରତରେ ଥିବାବେଳେ ଦେହ ମସାଜ, ମୁଣ୍ଡ ମସାଜ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଲେପନ ସହିତ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଵ୍ରତସ୍ଥଃ ସ୍ପୃଶେତ୍କିଂଚିଦ୍ଵିକର୍ମସ୍ଥଂ ନ ଚାଲଯେତ୍ । ଦେଵତାଯତନେ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚରେତ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ବ୍ରତୀ କେହି ଅଶୁଚି ବସ୍ତୁକୁ ଛୁଁଇବା କିମ୍ବା ତାହାକୁ ଡିସ୍ଟର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରହିଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ନିଶ୍ଚଳ ରହିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ମାସୋପଵାସଂ ତୁ ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ନରଃ । ନାରୀ ଵା ଵିଧଵା ସାଧ୍ଵୀ ଵାସୁଦେଵଂ ସମର୍ଚଯେତ୍
ଯେଉଁପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ସତୀ ବିଧବା ଯେହେଉଁଥିବେ, ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯୂନାଧିକମେଵଂ ତୁ ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନୈରିଦମ୍ । କୃତ୍ଵା ମାସୋପଵାସଂ ତୁ ସଂଯତାତ୍ମା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଏହି ବ୍ରତ ତିରିଶି ଦିନ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଯେପରି ହେଉ, ଏକ ମାସ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ।
ତତୋଽର୍ଚଯେଦେଵ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । ପୂଜଯେତ୍ପୁଷ୍ପମାଲାଭିର୍ଗଂଧଧୂପଵିଲେପନୈଃ
ତାପରେ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଫୁଲମାଳା, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ତୋଷଯେଦଚ୍ଯୁତଂ ନରଃ । ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଧରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୀର୍ଥଚଂଦନଵାରିଭିଃ
ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଚଂଦନେନାନୁଲିପ୍ତାଂଗଂ ଧୂପପୁଷ୍ପୈରଲଂକୃତମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରଦାନାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍
ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଅଙ୍ଗ ସୁସଜ୍ଜିତ କରି, ଧୂପ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ଦେଇ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍ । ଏଵଂ ମାସୋପଵାସାଦ୍ଧି କୃତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପାଦ ଶିରେ ଲାଗି ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଏକ ମାସ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଏଵଂ ମାସୋପଵାସାଂତେ କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରାନ୍ତ୍ରଯୋଦଶ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ; ଏଭଳି ଏକ ମାସ ଉପବାସ ପରେ ତେରଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଯାପଯେତ୍ତତସ୍ତାନ୍ଵୈ ଵିଧିନା ଯେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ । କାରଯେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଜ୍ଞମେକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ
ଏହା ପରେ, ସଠିକ୍ ଉପାୟ କେମିତି କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଥିରେ ଶୁଣ। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶମାଚାର୍ଯାନୁଜ୍ଞଯା ହରିମ୍ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯଭିଵାଦ୍ଯ ଗୁରୁଂ ତଥା
ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଦେବମାନ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋନୁଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ନମସ୍କାରପୁରଃସରମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧକୁଲଚାରିତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନତତ୍ପରାନ୍
ତାପରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ ଆଚରଣ ଥିବା, ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତଥା ସର୍ଵାନ୍ଭୋଜଯିତ୍ଵା ତ୍ରଯୋଦଶ । ତାଂବୂଲଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମାନି ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନାନି ଚ
ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏବଂ ତେରଜଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ପାନ, ଜୋଡ଼ା ବସ୍ତ୍ର, ଭୋଜନ ଓ ଆବରଣ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋଗପଟ୍ଟାନି ସୂତ୍ରାଣି ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରାଣି ଚୈଵ ହି । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଭ୍ଯଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ଏହା ସହିତ, ସେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯୋଗପଟ୍ଟା, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ତତୋନୁପୂଜଯେଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଶଯ୍ଯାଂ ସ୍ତରଣସଂସ୍କୃତାମ୍ । ସାଚ୍ଛାଦନାଂ ଶୁଭାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ସୋପଧାନାମଲଂକୃତାମ୍
ତାପରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଏକ ଶୁଭ, ଉତ୍ତମ, ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କରି, ତାହାରେ ଛାଦନ, ତକିଆ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।