ଯଥାପୂଜ୍ଯୋ ହରିର୍ଦୈଵୈର୍ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ପୂଜିତା। ତଥୈଵ ଦଂପତୀ ସ୍ଵର୍ଗେ ତସ୍ମାନ୍ମଦ୍ଵଚନଂ କୁରୁ
'ଯେପରି ହରିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ସେପରି ତୁମେ ଦୁହେଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ପୂଜିତ ହେବ; ତେଣୁ ମୋ କଥା ମାନ।'
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ- ପତ୍ଯୁର୍ମେ ନିଧନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଧଵା ଲୋକନିଂଦିତା। କାଂସ୍ତୁ ଲୋକାନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଭଗ୍ନା ଚାରାମଲୀମସା
ପତିବ୍ରତା କହିଲେ— 'ମୋ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବିଧବା ହେବି, ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହେବି; ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗି ଓ କଳଙ୍କିତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଯିବି?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଅତସ୍ତେ ନାସ୍ତି ଦୋଷୋ ଵୈ ନ ମୃତସ୍ତେ ଧଵୋଽଧୁନା। ଅସ୍ମାକଂ ଵଚନେନୈଵ କୁଷ୍ଠୀ ମନ୍ମଥତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ତେଣୁ, ତୁମ ଉପରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମ ପତି ବର୍ତ୍ତମାନ ମୃତ୍ ନୁହଁନ୍ତି; ଆମ ଆଦେଶରେ, ସେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ କାମଦେବ ସମାନ ହେବେ।'
ଵଦତ୍ଯେଵଂଵିଧୌ ସା ଚ ଵିମୃଶ୍ଯ କ୍ଷଣମେଵ ଚ। ବାଢମୁକ୍ତଵତୀ ସା ଚ ତତସ୍ସୂର୍ଯୋଦଯୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା।
ଅଭଵଦ୍ଭସ୍ମରୂପୋଽସୌ ମୁନିଶାପପ୍ରପୀଡିତଃ। ଭସ୍ମନୋ ମଧ୍ଯତୋ ଜାତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ମନ୍ମଥପୀଡିତଃ
ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଲୋକଟି ଖାକ ରୂପ ଧାରଣ କଲା; ଏହି ଖାକ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯପମାପନ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୁରଵାସିନଃ। ମୁଦିତା ଦେଵସଂଘାଶ୍ଚ ଜନଃ ସ୍ଵସ୍ଥତରୋଽଭଵତ୍
ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ; ଦେବମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ ସ୍ଵର୍ଲୋକାଦାଗତେନ ଚ। ପତିନା ସହ ସା ସାଧ୍ଵୀ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗତା ଦିଵମ୍
ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ଏହି ସତୀ ଜଣେ ଦେବମାନେ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବଯାନରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ଏଵଂ ପତିଵ୍ରତା ଯସ୍ମାଚ୍ଛୁଭା ଚୈଵ ତୁ ମତ୍ସମା। ତେନ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଜାନାତି ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍
ଏହି ସତୀ ଯେପରି ମୋତେ ସମାନ, ଶୁଭ ଏବଂ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ, ସେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ଗତି ବୁଝିପାରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶ୍ରାଵଯେଲ୍ଲୋକେ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଜନ୍ମଜନ୍ମକୃତଂ ଚ ଯତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଅପୂର୍ବ କଥା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଜନ୍ମର ଦୁଷ୍କର୍ମ ମିଟିଯାଏ।
ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିବୁଧୈଃ ସଂପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଲଭତେ ଵେଦଂ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ବାଡଵ
ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଦେବମାନେ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ବେଦ ଅଧିଗମ କରନ୍ତି, ହେ ବାଡ଼ବ।
ସକୃଚ୍ଛୃଣୋତି ଯଃ ପୂତୋ ଦୁଷ୍କୃତୌଘାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ। ସୁରାଲଯମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଧନୀ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧନୀ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେର୍ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଶୂଲାଘାତଃ କଥଂ ତନୌ। ପତ୍ଯୌ ପତିଵ୍ରତାଯାଶ୍ଚ କଥଂ କୁଷ୍ଠଂ କଲେଵରେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୂଳ କିପରି ଲାଗିଲା? ଏବଂ ପତିପରାୟଣା ଜଣେ ଜଣାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦେହରେ କିପରି କୁଷ୍ଠ ହେଲା?
ହରିରୁଵାଚ- ଶିଶୁଭାଵାଚ୍ଚ ମାଂଡଵ୍ଯୋ ଝିଲ୍ଲିକାଯାମଭାନତଃ। ଵସ୍ତିଦେଶେ ତୃଣଂ ଦତ୍ଵା ମୋହାତ୍ସ ଚ ମୁମୋଚ ତାମ୍
ହରି କହିଲେ: ଶିଶୁବେଳେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏକ ଝିଙ୍କିର ପଛରେ ଘାସର ଟାଣି ଦେଇ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ତେନାପଵାଦଦୋଷେଣ ଧର୍ମସ୍ଯାଜ୍ଞାତୁରେଵ ଚ। ଅହୋରାତ୍ରଂ ଵ୍ଯଥା କୃଚ୍ଛ୍ରା ଭୁକ୍ତା ତେନ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନା
ଏହି ଅପରାଧ ଓ ଧର୍ମ ଅଜ୍ଞାନର କାରଣରେ ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଦିନ ରାତି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥିଲେ।
କିଂତୁ ସମାଧିନା ତେନ ନ ଜ୍ଞାତଂ ଶୂଲସଂଭଵମ୍। କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚ ମୁନିନା କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯୋଗାଭ୍ଯାସାଦ୍ଭୃଶାଦପି
କିନ୍ତୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିବାରୁ ସେ ଶୂଳ କିଏ ଦେଇଥିଲେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ମୁନି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ।
କୁଷ୍ଠିନୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଘାତାଦଜିତେଂଦ୍ରିଯକାରଣାତ୍। ପୂତିଗଂଧଂ ତନୌ କୁଷ୍ଠଂ ସଂଜାତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ କୁଷ୍ଠ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହେଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁରା ଵିପ୍ରାଯ ତେନୈଵ ଦତ୍ତଂ ଗୌରୀଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। କନ୍ଯକାତ୍ରିତଯଂ ଵିପ୍ର ତେନ ତସ୍ଯ ପତିଵ୍ରତା
ପୂର୍ବେ ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଚାରିଟି ଗାଈ ଓ ତିନୋଟି କନ୍ୟା ଦାନ କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ।
ଅସ୍ଯାସ୍ତୁ କାରଣାଦେଵ ସ ଚ ମତ୍ସମତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଅତ୍ର ତେ ଵିସ୍ମଯଃ କୁତ୍ର ଵେଦକର୍ମପୁରାତନମ୍
ଏହି ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀର କାରଣରୁ ସେ ମୋ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଥାଏ; ପୁରୁଣା ବେଦ ଆଚାର ବିଷୟରେ ତୁମର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି?
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- କୃତ୍ଯା ନାରୀ ନ ଯସ୍ଯୈଵ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯଥୈତଚ୍ଚରିତଂ ନାଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଶିଵମିଷ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ଯାହାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ଯେପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରାଯାଏ।
ହରିରୁଵାଚ- ସଂତି କୃତ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପୁଂସଃ ସର୍ଵସ୍ଵଦସ୍ଯ ଚ। ତତ୍ରାପ୍ଯରକ୍ଷଣୀଯାଂ ଚ ମନସାପି ନ ଧାରଯେତ୍
ହରି କହିଲେ: କିଛି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ତଥାପି, ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ମନରେ ମଧ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।
ନ ସ୍ତ୍ରୀଣାମପ୍ରିଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରିଯୋ ଵାପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଗାଵସ୍ତୃଣମିଵାରଣ୍ଯେ ପ୍ରାର୍ଥଯଂତି ନଵଂନଵମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଜଙ୍ଗଲରେ ଗାଈ ଯେପରି ନୂଆ ଘାସ ଖୋଜେ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ନୂଆ ଜିନିଷ ଚାହାନ୍ତି।
ପୁମାଂସଂ ଵିତ୍ତହୀନଂ ଚ ଵିରୂପଂ ଗୁଣଵର୍ଜିତମ୍। ଅକୁଲୀନଂ ଚ ଭୃତ୍ଯଂ ଚ କାମିନୀ ଭଜତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗରିବ, ଅଙ୍ଗବିକଳ, ଗୁଣହୀନ, ନିମ୍ନ କୁଳର କିମ୍ବା ଚାକର ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେ।
ଭର୍ତାରଂ ଚ ଗୁଣୋପେତଂ କୁଲୀନଂ ଚ ମହାଧନମ୍। ସୁଂଦରଂ ରତିଦକ୍ଷଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନୀଚଂ ଭଜେଦ୍ଵଧୂଃ
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଗୁଣୀ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ଧନୀ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ରତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ନିମ୍ନ ମଣିଷଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଯାଏ—
ଉମାନାରଦସଂଵାଦମାଖ୍ଯାନଂ ଵିଦ୍ଧି ଭୂସୁର। ଯେନ ଵିଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚେଷ୍ଟା ଵିଵିଧାଃ କୃତ୍ସ୍ନଶୋ ଦ୍ଵିଜ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାକୁ ଉମା ଓ ନାରଦଙ୍କ ଆଲୋଚନା କଥା ବୋଲି ଜାଣ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଆଚରଣ ଓ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ସ୍ଵଭାଵାନ୍ନାରଦୋ ଵିପ୍ର ଵିଶ୍ଵଜିଜ୍ଞାସକୋ ମୁନିଃ। ସ୍ଵାଂତେ ଵିମୃଶ୍ଯାଥ ଗତଃ କୈଲାସଂ ଗିରିମୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ ମୁନି, ଯିଏ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସ୍ୱଭାବକ୍ରମେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଵୃଷକେତୁସଦାଖ୍ଯାନ ସପ୍ରତିଷ୍ଠେ ହିମେ ଗିରୌ। ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାତ୍ମା ଵୈ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପାର୍ଵତୀଂ ମୁନିଃ
ହିମପର୍ବତରେ, ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନି ପ୍ରଣାମ କରି ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଦେଵି ସୀମଂତିନୀନାଂତୁ ଦୁଶ୍ଚେଷ୍ଟାଂ ଜ୍ଞାତୁମୁତ୍ସହେ। କୌତୁକେନ ତ୍ଵଯା ଚର୍ଯା ଵଧୂନାଂ ସଂପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଜଣିବାକୁ ଚାହେଁ ଯେ, ଗୃହଣୀମାନଙ୍କ ଅଶୁଭ ଆଚରଣ କଣ। ମୋର ଉତ୍ସୁକତାରୁ, ତୁମେ ବଧୂମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ କହ।
ସର୍ଵାସାମପି ନାରୀଣାଂ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ଜାନାସି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତନ୍ମାଂ କଥଯ ସର୍ଵେଷୁ ଵିନୀତମଜ୍ଞମତ୍ର ଚ
ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ମନର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣ। ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ନମ୍ର ଓ ଅଜ୍ଞ, ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଯୁଵତୀନାଂ ସଦା ଚିତ୍ତଂ ପୁଂସୁ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ଯୋନୌ ସୁସଂଯୋଗ୍ଯେ ସଂଗତେ ଵାପ୍ଯସଂଗତେ
ଦେବୀ କହିଲେ— ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମନ ସଦା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନେଇ ରହେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହରେ ଭଲ ଭାବେ ମିଶିଥିଲେ କିମ୍ବା ମିଶିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଭାବ ରହିଥାଏ।
ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଯଦି ଵା ସୁତମ୍। ଯୋନିଃ କ୍ଲିଦ୍ଯତି ନାରୀଣାଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ହି ନାରଦ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନାରୀ ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅକୁ ଦେଖନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଭିଜିଯାଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ନାରଦ।