ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାତ୍ରାଵଂଧକାରେ ଘନୋନ୍ନତେ। ସ୍ଵପତିଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସା ପତିଵ୍ରତା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାତିରେ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ, ସେ ପତିବ୍ରତା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ବାହାରିଗଲେ।
ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ତନୌ ସଙ୍ଗାତ୍କୁଷ୍ଠିନୋ ଗଂଧ ଆଗତଃ। ଭଗ୍ନଃ ସମାଧିସ୍ତସ୍ଯୈଵଂ କୁଷ୍ଠିସଂସର୍ଗତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସେ ପତି କୁଷ୍ଟରୋଗ ଧରିଲେ; ଏହିପରି ରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ମାଂଡଵ୍ଯ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯେନାଧୁନା କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କାରିତଂ ଗାତ୍ରଵେଦନମ୍। ସ ଏଵ ଭସ୍ମତାଂ ଯାତୁ ପ୍ରୋଦିତେ ଚ ଵିରୋଚନେ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—ଯିଏ ଏବେ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଖାକ ହେଉ।
ମାଂଡଵ୍ଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ସ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ। ତତଃ ପତିଵ୍ରତା ଚାହ ବ୍ରଧ୍ନୋ ନୋଦଯତୁ ଧ୍ରୁଵଂ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତେବେ ସେ ପତିବ୍ରତା କହିଲେ—ମୋ ପତି ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।
ଦିନତ୍ରଯଂ ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵା ଶାପାଦ୍ଵେଶ୍ମଗତା ତତଃ। ଶଯନୀଯେ ସ୍ଥିତଂ ରମ୍ଯେ ଧୃତ୍ଵାଽତିଷ୍ଠତ୍ପତିଵ୍ରତା
ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରକୁ ନେଇ ଶାପରେ ଘରେ ରହିଲେ; ସେ ପତିବ୍ରତା ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟାରେ ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ।
ଶପ୍ତ୍ଵା ତଂ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗତୋ ଦେଶମଭୀଷ୍ଟକମ୍। ସୂରୋ ନୋଦଯତେ ଲୋକେ ଯାଵଚ୍ଚୈଵ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାପ ଦେଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ।
ନିଖିଲଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ଶତକ୍ରତୁଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗତା ଦେଵାଃ ପିତାମହମ୍
ତିନୋଟି ଲୋକ ସହିତ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମଯୋନୌ ଦିଵୌକସଃ। କାରଣଂ ଚ ନ ଜାନୀମସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ଯୋଗ୍ଯଂ ଵିଧେହି ନଃ
ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ କାରଣ ଜାଣିନାହୁଁ; ଆପଣ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ପତିଵ୍ରତାଯା ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେଶ୍ଚ ଯତ୍। ଯଥା ନୋଦଯତେ ବ୍ରଧ୍ନୋ ଧାତା ଦେଵେଷ୍ଵଵେଦଯତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ କର୍ମ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସଂଘଟନା, ଏବଂ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ— ଏହି ସବୁ କଥା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ଵିମାନୈଶ୍ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଗତାସ୍ତଦଂତିକଂ ଵିପ୍ର ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵେ ଚ ଭୂତଲମ୍
ଏହା ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରିଯା ଵିମାନାନାଂ ମୁନୀନାଂ କିରଣୈସ୍ତଥା। ଶତସୂର୍ଯମିଵାଭାତି ନାନ୍ଯତ୍ର ଚ ଗୃହୋଦରେ
ସେମାନଙ୍କର ବିମାନର ତେଜ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର କିରଣରେ ସେଠା ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଘର ଭିତରେ ଏହି ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚୁନଥିଲା।
ହା ହତାସ୍ମି କଥଂ ସୂରୋ ମଦ୍ଗୃହେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଂତ ତଯା ଦେଵା ଵିମାନୈର୍ହଂସସନ୍ନିଭୈଃ
'ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି! କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଗଲା?' ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ହଂସ ସଦୃଶ ବିମାନରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି ସେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାମୁଵାଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍। ଅଖିଲାନାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଗଵାଂ ତଥା
ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ନିଧନଂ ତେଷାଂ କଥଂ ତେ ପରିରୋଚତେ। ମାତଃ କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଯଜସ୍ଵାଦ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
'ଏମିତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ? ମାଆ, ଦୟାକରି ଏବେ ତୁମ ରୋଷ ଛାଡ଼, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ।'
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ- ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମ୍ଯ ପତିରେକୋ ଗୁରୁର୍ମମ। ଅସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ମୁନେଶ୍ଶାପାଦୁଦିତେ ଚ ଵିରୋଚନେ
ପତିବ୍ରତା କହିଲେ— 'ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ମୋ ପତି ହିଁ ଗୁରୁ; ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।'
ତେନୈଵ କାରଣେନୈଷ ମଯା ଶପ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ। ନ କୋପାନ୍ନ ଚ ମୋହାଚ୍ଚ ଲୋଭାତ୍କାମାନ୍ନ ମତ୍ସରାତ୍
'ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲି; କିଛି ରୋଷ, ମୋହ, ଲୋଭ, ଆସା କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଏକସ୍ଯ ନିଧନେନୈଵ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ହିତଂ ଭଵେତ୍। ତତସ୍ତେ ଚାଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମାତରେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ଏକ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେବ; ଏହିପରି ମାଆ, ତୁମେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।'
ସା ଚୋଵାଚ ଵିଧିଂ ତତ୍ର ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ସତୀ। ପତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ମେ ସତ୍ଯଂ ଶିଵଂ ମେ ନାନୁରୋଚତେ
ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ— 'ମୁଁ ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇ, ଏହି ସତ୍ୟ କହିଅଛି, ହେ ଶିବ, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ମଧୁର ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଉଦିତେ ଚ ଖଗେ ସୌମ୍ଯେ ପତ୍ଯୌ ତେ ଭସ୍ମତାଂ ଗତେ। ସ୍ଵସ୍ଥେଭୂତେ ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କରିଷ୍ଯାମି ହିତଂ ତଵ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବେ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ତୁମ ପତି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେବେ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବି।'
ଭସ୍ମନଃ ପୁରୁଷୋ ଭାଵ୍ଯଃ କାମଦେଵସମପ୍ରଭଃ। ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଯୁତୋ ଭର୍ତା ରତିଵତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଦା
'ତାଙ୍କର ଭସ୍ମରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯିଏ କାମଦେବ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବେ, ଏବଂ ସଦା ରତିଙ୍କ ପତି ପରି ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବେ।'
ଯଥାପୂଜ୍ଯୋ ହରିର୍ଦୈଵୈର୍ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ପୂଜିତା। ତଥୈଵ ଦଂପତୀ ସ୍ଵର୍ଗେ ତସ୍ମାନ୍ମଦ୍ଵଚନଂ କୁରୁ
'ଯେପରି ହରିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ସେପରି ତୁମେ ଦୁହେଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ପୂଜିତ ହେବ; ତେଣୁ ମୋ କଥା ମାନ।'
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ- ପତ୍ଯୁର୍ମେ ନିଧନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଧଵା ଲୋକନିଂଦିତା। କାଂସ୍ତୁ ଲୋକାନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଭଗ୍ନା ଚାରାମଲୀମସା
ପତିବ୍ରତା କହିଲେ— 'ମୋ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବିଧବା ହେବି, ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହେବି; ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗି ଓ କଳଙ୍କିତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଯିବି?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଅତସ୍ତେ ନାସ୍ତି ଦୋଷୋ ଵୈ ନ ମୃତସ୍ତେ ଧଵୋଽଧୁନା। ଅସ୍ମାକଂ ଵଚନେନୈଵ କୁଷ୍ଠୀ ମନ୍ମଥତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ତେଣୁ, ତୁମ ଉପରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମ ପତି ବର୍ତ୍ତମାନ ମୃତ୍ ନୁହଁନ୍ତି; ଆମ ଆଦେଶରେ, ସେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ କାମଦେବ ସମାନ ହେବେ।'
ଵଦତ୍ଯେଵଂଵିଧୌ ସା ଚ ଵିମୃଶ୍ଯ କ୍ଷଣମେଵ ଚ। ବାଢମୁକ୍ତଵତୀ ସା ଚ ତତସ୍ସୂର୍ଯୋଦଯୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା।
ଅଭଵଦ୍ଭସ୍ମରୂପୋଽସୌ ମୁନିଶାପପ୍ରପୀଡିତଃ। ଭସ୍ମନୋ ମଧ୍ଯତୋ ଜାତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ମନ୍ମଥପୀଡିତଃ
ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଲୋକଟି ଖାକ ରୂପ ଧାରଣ କଲା; ଏହି ଖାକ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯପମାପନ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ତେ ପୁରଵାସିନଃ। ମୁଦିତା ଦେଵସଂଘାଶ୍ଚ ଜନଃ ସ୍ଵସ୍ଥତରୋଽଭଵତ୍
ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ; ଦେବମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ ସ୍ଵର୍ଲୋକାଦାଗତେନ ଚ। ପତିନା ସହ ସା ସାଧ୍ଵୀ ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗତା ଦିଵମ୍
ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ଏହି ସତୀ ଜଣେ ଦେବମାନେ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବଯାନରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ଏଵଂ ପତିଵ୍ରତା ଯସ୍ମାଚ୍ଛୁଭା ଚୈଵ ତୁ ମତ୍ସମା। ତେନ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଜାନାତି ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍
ଏହି ସତୀ ଯେପରି ମୋତେ ସମାନ, ଶୁଭ ଏବଂ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ, ସେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ଗତି ବୁଝିପାରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶ୍ରାଵଯେଲ୍ଲୋକେ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଜନ୍ମଜନ୍ମକୃତଂ ଚ ଯତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଅପୂର୍ବ କଥା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଜନ୍ମର ଦୁଷ୍କର୍ମ ମିଟିଯାଏ।
ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିବୁଧୈଃ ସଂପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଲଭତେ ଵେଦଂ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ବାଡଵ
ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଦେବମାନେ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ବେଦ ଅଧିଗମ କରନ୍ତି, ହେ ବାଡ଼ବ।