ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନଗରେ ରମ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ଚ ଧନିନୋ ଗୃହେ। ପୌରେଶ୍ଚ ପ୍ରଚୁରଂ ଵିତ୍ତଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଞା ଶ୍ରୁତଂ ତଦା
ସେ ସୁନ୍ଦର ସହରରେ, ଏକ ଧନୀ ଘରରେ ଏବଂ ସହରବାସୀମାନଙ୍କର ବହୁ ଧନ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ସମୟରେ ଶୁଣାଗଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ନିଶାଚାରାନାହୂଯ ନୃପତୀ ରୁଷା। ଜୀଵିତୁଂ ଯଦି ଵୋ ଵାଂଛା ଚୋରଂ ମାମଦ୍ଯ ଦାସ୍ଯଥ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ରାତିର ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ—ତୁମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହ, ଆଜି ମୋତେ ଚୋରକୁ ଧରି ଦେବାକୁ ହେବ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ନୃପସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ଯତ୍ତୈର୍ଜିଘୃକ୍ଷଯାକୁଲୈଃ। ଚାରୈଶ୍ଚୋରୋ ଗୃହୀତସ୍ତୈର୍ବଲାଚ୍ଚୈଵ ନୃପାଜ୍ଞଯା୫୦ 1.51.
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏବଂ ଭୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ସହିତ ଚୋରକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ନେଇଗଲେ।
ନଗରୋପାଂତଦେଶେ ଚ ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ଘନେ ଵନେ। ସମାଧିସ୍ଥୋମହାତେଜାମାଂଡଵ୍ଯୋମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସହରର ସୀମାରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛ ତଳେ ମହାତ୍ମା ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି, ଯିଏ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।
ଵ୍ଯାତିଷ୍ଠଦ୍ଵହ୍ନିସଂକାଶୋ ଯୋଗିନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମୁନିଃ। ଅଂତର୍ନାଡୀଗତୋ ଵାଯୁଃ କିଂଚିନ୍ନ ପ୍ରତିଭାତି ଚ
ସେ ମହାମୁନି ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଭେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ପବନ ଚଳିଥିଲା, କିଛି ଜଣାଉ ନଥିଲା।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମତୁଲ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟା ମହାମୁନିମ୍। ଚୋରୋଯମଦ୍ଭୁତାକାରୋ ଧୂର୍ତସ୍ତିଷ୍ଠତି କାନନେ
ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଦେଖି କହିଲେ—ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଚୋର, ଅଜଣା ଆକୃତିର ଏକ ଠକ୍କା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାଉଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ପାପା ବବନ୍ଧୁର୍ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ନୋକ୍ତାଶ୍ଚ ନେକ୍ଷିତାସ୍ତେନ ପୁରୁଷା ଅତିଦାରୁଣାଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ପାପୀମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ମୁନି ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେମାନେ ବହୁତ ନିର୍ଦ୍ୟାତି ଥିଲେ।
ତତୋ ରାଜା ଉଵାଚେଦଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍କରୋ ମଯା। ଉପାଂତେ ଚ ପଥିଦ୍ଵାରେ କୁରୁଧ୍ଵଂ ଘୋରଦଣ୍ଡନମ୍
ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ—ଚୋରକୁ ମୁଁ ଧରିଛି; ସହର ସୀମାର ପଥ ଦ୍ୱାରରେ ଭୟଙ୍କର ଶାସ୍ତି ଦିଅ।
ମାଂଡଵ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିସ୍ତତ୍ର ପଥିଶୂଲେ ଚ କୀଲିତଃ। ପାଯୁଦେଶେ ଚ ତୈର୍ଦତ୍ତଂ ଶୂଲଂ ଯାଵଚ୍ଚ ମସ୍ତକମ୍
ସେଠାରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଇଦେଲେ; ଶୂଳଟି ତାଙ୍କ ପାଖୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁସିଦେଲେ।
ଵ୍ଯଥାଂ ସ ଚ ନ ଜାନାତି ଶୂଲେ ଵିଦ୍ଧତନୁର୍ଯମାତ୍। ଅନ୍ଯୈରପି କୃତୋ ଦଣ୍ଡଃ କୃତସ୍ତୈସ୍ତୁ ମନୋହିତଃ
ଶୂଳରେ ଶରୀର ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ବେଦନା ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାତ୍ରାଵଂଧକାରେ ଘନୋନ୍ନତେ। ସ୍ଵପତିଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସା ପତିଵ୍ରତା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାତିରେ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ, ସେ ପତିବ୍ରତା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ବାହାରିଗଲେ।
ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ତନୌ ସଙ୍ଗାତ୍କୁଷ୍ଠିନୋ ଗଂଧ ଆଗତଃ। ଭଗ୍ନଃ ସମାଧିସ୍ତସ୍ଯୈଵଂ କୁଷ୍ଠିସଂସର୍ଗତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସେ ପତି କୁଷ୍ଟରୋଗ ଧରିଲେ; ଏହିପରି ରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ମାଂଡଵ୍ଯ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯେନାଧୁନା କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କାରିତଂ ଗାତ୍ରଵେଦନମ୍। ସ ଏଵ ଭସ୍ମତାଂ ଯାତୁ ପ୍ରୋଦିତେ ଚ ଵିରୋଚନେ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—ଯିଏ ଏବେ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଖାକ ହେଉ।
ମାଂଡଵ୍ଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ସ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ। ତତଃ ପତିଵ୍ରତା ଚାହ ବ୍ରଧ୍ନୋ ନୋଦଯତୁ ଧ୍ରୁଵଂ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତେବେ ସେ ପତିବ୍ରତା କହିଲେ—ମୋ ପତି ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।
ଦିନତ୍ରଯଂ ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵା ଶାପାଦ୍ଵେଶ୍ମଗତା ତତଃ। ଶଯନୀଯେ ସ୍ଥିତଂ ରମ୍ଯେ ଧୃତ୍ଵାଽତିଷ୍ଠତ୍ପତିଵ୍ରତା
ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରକୁ ନେଇ ଶାପରେ ଘରେ ରହିଲେ; ସେ ପତିବ୍ରତା ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟାରେ ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ।
ଶପ୍ତ୍ଵା ତଂ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗତୋ ଦେଶମଭୀଷ୍ଟକମ୍। ସୂରୋ ନୋଦଯତେ ଲୋକେ ଯାଵଚ୍ଚୈଵ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାପ ଦେଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ।
ନିଖିଲଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ଶତକ୍ରତୁଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗତା ଦେଵାଃ ପିତାମହମ୍
ତିନୋଟି ଲୋକ ସହିତ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମଯୋନୌ ଦିଵୌକସଃ। କାରଣଂ ଚ ନ ଜାନୀମସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ଯୋଗ୍ଯଂ ଵିଧେହି ନଃ
ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ କାରଣ ଜାଣିନାହୁଁ; ଆପଣ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ପତିଵ୍ରତାଯା ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେଶ୍ଚ ଯତ୍। ଯଥା ନୋଦଯତେ ବ୍ରଧ୍ନୋ ଧାତା ଦେଵେଷ୍ଵଵେଦଯତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ କର୍ମ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସଂଘଟନା, ଏବଂ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ— ଏହି ସବୁ କଥା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ଵିମାନୈଶ୍ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଗତାସ୍ତଦଂତିକଂ ଵିପ୍ର ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵେ ଚ ଭୂତଲମ୍
ଏହା ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରିଯା ଵିମାନାନାଂ ମୁନୀନାଂ କିରଣୈସ୍ତଥା। ଶତସୂର୍ଯମିଵାଭାତି ନାନ୍ଯତ୍ର ଚ ଗୃହୋଦରେ
ସେମାନଙ୍କର ବିମାନର ତେଜ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର କିରଣରେ ସେଠା ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଘର ଭିତରେ ଏହି ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚୁନଥିଲା।
ହା ହତାସ୍ମି କଥଂ ସୂରୋ ମଦ୍ଗୃହେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଂତ ତଯା ଦେଵା ଵିମାନୈର୍ହଂସସନ୍ନିଭୈଃ
'ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି! କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଗଲା?' ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ହଂସ ସଦୃଶ ବିମାନରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି ସେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାମୁଵାଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍। ଅଖିଲାନାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଗଵାଂ ତଥା
ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ନିଧନଂ ତେଷାଂ କଥଂ ତେ ପରିରୋଚତେ। ମାତଃ କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଯଜସ୍ଵାଦ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
'ଏମିତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ? ମାଆ, ଦୟାକରି ଏବେ ତୁମ ରୋଷ ଛାଡ଼, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ।'
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ- ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମ୍ଯ ପତିରେକୋ ଗୁରୁର୍ମମ। ଅସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ମୁନେଶ୍ଶାପାଦୁଦିତେ ଚ ଵିରୋଚନେ
ପତିବ୍ରତା କହିଲେ— 'ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ମୋ ପତି ହିଁ ଗୁରୁ; ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।'
ତେନୈଵ କାରଣେନୈଷ ମଯା ଶପ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ। ନ କୋପାନ୍ନ ଚ ମୋହାଚ୍ଚ ଲୋଭାତ୍କାମାନ୍ନ ମତ୍ସରାତ୍
'ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲି; କିଛି ରୋଷ, ମୋହ, ଲୋଭ, ଆସା କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଏକସ୍ଯ ନିଧନେନୈଵ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ହିତଂ ଭଵେତ୍। ତତସ୍ତେ ଚାଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମାତରେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ଏକ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେବ; ଏହିପରି ମାଆ, ତୁମେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।'
ସା ଚୋଵାଚ ଵିଧିଂ ତତ୍ର ଦେଵାନାମଗ୍ରତଃ ସତୀ। ପତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ମେ ସତ୍ଯଂ ଶିଵଂ ମେ ନାନୁରୋଚତେ
ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ— 'ମୁଁ ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇ, ଏହି ସତ୍ୟ କହିଅଛି, ହେ ଶିବ, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ମଧୁର ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଉଦିତେ ଚ ଖଗେ ସୌମ୍ଯେ ପତ୍ଯୌ ତେ ଭସ୍ମତାଂ ଗତେ। ସ୍ଵସ୍ଥେଭୂତେ ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କରିଷ୍ଯାମି ହିତଂ ତଵ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବେ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ତୁମ ପତି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେବେ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବି।'
ଭସ୍ମନଃ ପୁରୁଷୋ ଭାଵ୍ଯଃ କାମଦେଵସମପ୍ରଭଃ। ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଯୁତୋ ଭର୍ତା ରତିଵତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଦା
'ତାଙ୍କର ଭସ୍ମରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯିଏ କାମଦେବ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବେ, ଏବଂ ସଦା ରତିଙ୍କ ପତି ପରି ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବେ।'