ସନ୍ନିହତ୍ଯାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ । ତୁଲାପୁରୁଷଦାନେନ ତତ୍ଫଲଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନର ଫଳ ସେଠାରେ ଘୋଷିତ।
କାଶ୍ଯାଂ ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵେଣ୍ଯାଂ ଶତଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ
କାଶୀରେ ଦଶଗୁଣ, ବେଣୀରେ ଶତଗୁଣ ଓ ଗଙ୍ଗା ସାଗର ସଂଗମରେ ହଜାରଗୁଣ ଫଳ ମିଳେବା କଥା କହାଯାଇଛି।
ଅନଂତଂ ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶୂକରେ ହରିମଂଦିରେ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଦଦତେ ଲକ୍ଷଂ ସଂଵିଧାନେନ କାର୍ତିକ
ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଶୁକରରେ ଫଳ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ନିୟମରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦିଯାଯାଏ।
ଇହୈଵୈକେନ ଦତ୍ତେନ ଶୂକରେ ତତ୍ସମଂ ଭଵେତ୍ । ଶୂକରେ ଚ ତଥା ଵେଣ୍ଯାଂ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ
ଏଠାରେ ଶୁକରରେ ଏକ ଦେଇଲେ ଏହି ଫଳ ସମାନ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶୁକର, ବେଣୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ସାଗର ସଂଗମରେ ମଧ୍ୟ।
ସକୃଦେଵ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଅଲର୍କେଣ ପୁରା ପ୍ରାପ୍ତା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଵସୁଂଧରା । ଶୂକରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵ ଷଡାନନ
ଜଣେ ମଣିଷ ଏକବାର ସ୍ନାନ କରିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିପାରେ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଅଲର୍କ ଶୁକର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଶୁଣି ଷାଠି ଦ୍ୱୀପର ଭୂମି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଓ ଷଡାନନ।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ଵ୍ରଜ ପୁତ୍ରକ । କାର୍ତ୍ତିକେଯ ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଵିଧିଂ ମାସୋପଵାସସ୍ଯ ଫଲଂ ଚାସ୍ଯ ଯଥୋଚିତମ୍
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଯାଅ, ପୁତ୍ର; କାର୍ତ୍ତିକେୟ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଭଲ ଭଲ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ, ତାହାର ନିୟମ ଓ ମାସ ଉପବାସର ଯଥାଯଥିକ ଫଳ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯଥାଵିଧି ନରୈଃ କାର୍ଯା ଵ୍ରତଚର୍ଯା ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଆରଭ୍ଯତେ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ସମାପ୍ଯଂ ହି ଯଥାଵିଧି
ମଣିଷମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରତ ଚାଲିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମାପ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଯାଵତ୍ସଂଖ୍ଯଂ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି ମହେଶ୍ଵର । ଵ୍ରତମେତତ୍ସୁଖଶ୍ରୀଦଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମମାନଘ
ଏହି ବ୍ରତ କେତେ ଥର କରିବା ଉଚିତ, ମହେଶ୍ୱର, ତୁମେ କହ; ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଖ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ—ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଅ, ଓ ନିର୍ମଳ।
ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ପାଵକେ ସାଧୁ ସର୍ଵଂ ତେ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵେଽନଘ । ଭକ୍ତ୍ଯା ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ
ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ପାବକ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି, ଓ ନିର୍ମଳ; ଭକ୍ତି ସହିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ସୁରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପତାଂ ଚ ଯଥା ରଵିଃ । ମେରୁଃଶିଖରିଣାଂ ଯଦ୍ଵଦ୍ଵୈନତେଯଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବେଣୁତେୟ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ଯଥା ଗଂଗା ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ଯଥା ଵଣିକ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ତଦ୍ଵନ୍ମାସୋପଵାସନମ୍
ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ୟବସାୟୀ, ସେପରି ସବୁ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାସ ଉପବାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ସର୍ଵଵ୍ରତେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଚୈଵ ହି । ସର୍ଵଦାନୋଦ୍ଭଵଂ ଚୈଵ ଲଭେନ୍ମାସୋପଵାସକୃତ୍
ସବୁ ବ୍ରତ, ସବୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସବୁ ଦାନର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହା ମାସ ଉପବାସ କରିଥିବା ଜଣେ ପାଇଁଥାଏ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ । ନ ତତ୍ପୁଣ୍ଯମଵାପ୍ନୋତି ଯନ୍ମାସପରିଲଂଘନାତ୍
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ୟଜ୍ଞ ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ମାସ ଉପବାସ ରହିଛି।
ତେନ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ କୃତଂ ସ୍ଵଧା । ଯଃ କରୋତି ଵିଧାନେନ ନରୋ ମାସମୁପୋଷଣମ୍
ଯେଉଁ ନର ନିୟମରେ ମାସ ଉପବାସ କରେ, ସେ ଯେତେ ଜପ, ହୋମ, ଦାନ, ତପ, ସ୍ୱଧା କରେ, ସବୁ ଏହି ଉପବାସରେ ସଫଳ ହୁଏ।
ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଜ୍ଞଂ ମାମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଗୁରୋରାଜ୍ଞାଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା କୁର୍ଯାନ୍ମାସୋପଵାସନମ୍
ମୋତେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ୟଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ମାସ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନି ଯଥୋକ୍ତାନି କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଵ୍ରତାନି ତୁ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଦୀନି ପୁଣ୍ଯାନି ତତୋ ମାସମୁପାଵସେତ୍
ଯଥାନିୟମ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଓ ସବୁ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆଦି କରି, ପରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଦରକାର।
ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚ ପାରାକଂ କୃତ୍ଵା ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ତତଃ । ମାସୋପଵାସଂ କୁର୍ଵୀତ ଗୁରୋର୍ଵିପ୍ରାଜ୍ଞଯା ତତଃ
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ଓ ପାରାକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପରେ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯାମଲେ ପକ୍ଷେ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଵ୍ରତମେନଂ ତୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯାଵତ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତୁ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁଭ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସୁଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କାର୍ତିକଂ ସକଲଂ ନରଃ । ମାସଂ ଚୋପଵସେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ମୁକ୍ତିଫଲଭାଗ୍ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସମଗ୍ର ଦିନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ଯିଏ ଏହି ମାସ ଉପବାସ ରହେ, ସେ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଅଚ୍ଯୁତସ୍ଯାଲଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିକାଲଂ କୁମୁଦୈଃ ଶୁଭୈଃ । ମାଲତୀଂଦୀଵର୍ରୈବୁଧ୍ନୈଃ କମଲୈଶ୍ଚ ସୁଗଂଧିଭିଃ
ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦିନରେ ତିନିଥର, ଶୁଭ କୁମୁଦ ଫୁଲ, ମାଲତୀ, ନୀଳୋତ୍ପଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ କମଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କୁସୁମୋଶୀରକର୍ପୂରୈର୍ଵିଲିପ୍ଯ ଵରଚଂଦନୈଃ । ନୈଵେଦ୍ଯାପୂପଦୀପାଦ୍ଯୈରର୍ଚଯେଚ୍ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଫୁଲ, ଉଶୀର, କର୍ପୂର ଓ ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଦୀପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ପୂଜଯେଦ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ନରଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଵିଧଵା ବୃହଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ବିଧବା ଯେହେଉଁଥିବେ, ମହାଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ।
ନାମ୍ନାମେଵ ତଥାଲାପଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁର୍ଯାଦହର୍ନିଶମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ତୁତିର୍ଵାଚ୍ଯା ମିଥ୍ଯାଲାପଵିଵର୍ଜିତା
ଦିନ ରାତି ଭକ୍ତିସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଓ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ; ମିଥ୍ୟା କଥା ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵସତ୍ଵଦଯାଯୁକ୍ତଃ ଶାଂତଵୃତ୍ତିରହିଂସକଃ । ସୁପ୍ତୋ ବାହ୍ଯାସନସ୍ଥୋ ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତଯେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଶାନ୍ତ ଚରିତ୍ର ଓ ଅହିଂସା ରହି, ଶୋଇ କିମ୍ବା ବାହାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମୃତ୍ଯାଲୋକନଗଂଧାଦି ସ୍ଵାଦନଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅନ୍ନସ୍ଯ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଵାସଂ ଗ୍ରାସାନାଂ ସଂପ୍ରମୋକ୍ଷଣମ୍
ଖାଦ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ, ଦେଖିବା, ଘ୍ରାଣ, ଚାଖିବା କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରାସ ଛାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଜନୀୟ।
ଗାତ୍ରାଭ୍ଯଂଗଂ ଶିରୋଭ୍ଯଂଗଂ ତାଂବୂଲଂ ସଵିଲେପନମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଥୋ ଵର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ନିରାକୃତମ୍
ବ୍ରତରେ ଥିବାବେଳେ ଦେହ ମସାଜ, ମୁଣ୍ଡ ମସାଜ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଲେପନ ସହିତ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଵ୍ରତସ୍ଥଃ ସ୍ପୃଶେତ୍କିଂଚିଦ୍ଵିକର୍ମସ୍ଥଂ ନ ଚାଲଯେତ୍ । ଦେଵତାଯତନେ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚରେତ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ବ୍ରତୀ କେହି ଅଶୁଚି ବସ୍ତୁକୁ ଛୁଁଇବା କିମ୍ବା ତାହାକୁ ଡିସ୍ଟର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରହିଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ନିଶ୍ଚଳ ରହିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ମାସୋପଵାସଂ ତୁ ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ନରଃ । ନାରୀ ଵା ଵିଧଵା ସାଧ୍ଵୀ ଵାସୁଦେଵଂ ସମର୍ଚଯେତ୍
ଯେଉଁପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ସତୀ ବିଧବା ଯେହେଉଁଥିବେ, ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯୂନାଧିକମେଵଂ ତୁ ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନୈରିଦମ୍ । କୃତ୍ଵା ମାସୋପଵାସଂ ତୁ ସଂଯତାତ୍ମା ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଏହି ବ୍ରତ ତିରିଶି ଦିନ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଯେପରି ହେଉ, ଏକ ମାସ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ।
ତତୋଽର୍ଚଯେଦେଵ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । ପୂଜଯେତ୍ପୁଷ୍ପମାଲାଭିର୍ଗଂଧଧୂପଵିଲେପନୈଃ
ତାପରେ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଫୁଲମାଳା, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।