କୁଷ୍ଠିନଃ ପୂତିଗଂଧସ୍ଯ ସଂପର୍କେ ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍। ଦିନୈକଂ ଚ କରିଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ମଦ୍ଗୃହମ୍
ମୁଁ ଏକ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ଦୁର୍ଗନ୍ଧର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଉଛି। ଯଦି ସେ ଏକ ଦିନ ମୋ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏହା କରିଦେବି।
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ- ଆଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଗେହମଦ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଚ ସୁଂଦରି। ଭୁକ୍ତଭୋଗ୍ଯଂ ପତିଂ ହୃଷ୍ଟଂ ପୁନର୍ନେଷ୍ଯାମି ମଦ୍ଗୃହମ୍
ପତିବ୍ରତା କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏ ରାତିରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଭୋଜନ କରି ଖୁସି ହେଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ମୋ ଘରକୁ ଆଣିବି।'
ଗଣିକୋଵାଚ- ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ମହାଭାଗେ ସ୍ଵଗୃହଂ ଚ ପତିଵ୍ରତେ। ପତିସ୍ତେ ଚାର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ସ ଆଗଚ୍ଛତୁ ଚ ମଦ୍ଗୃହମ୍
ଗଣିକା କହିଲେ— 'ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହେ ପତିବ୍ରତା। ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଆଧି ରାତିରେ ମୋ ଘରକୁ ଆସନ୍ତୁ।'
ବହଵୋ ମେ ପ୍ରିଯାସ୍ସଂତି ରାଜାନସ୍ତତ୍ସମାଶ୍ଚ ଯେ। ଏକୈକୋ ମଦ୍ଗୃହେ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତୀହ ନିରଂତରମ୍
ମୋର ଅନେକ ପ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟମାନେ। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ସଦା ମୋ ଘରେ ଅବିରତ ରହନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯାହଂ ମେ ଗୃହଂ ଶୂନ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ଚ ତ୍ଵଦ୍ଭଯାତ୍। ସ ଚାଗଚ୍ଛତୁ ତେ ଭର୍ତ୍ତା ସ ଚାସ୍ମାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଚ୍ଛତୁ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଭୟରେ ମୋ ଘର ଖାଲି କରିଦେବି। ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଆସନ୍ତୁ, ଆମ ସହିତ ମିଶି, ପୁଣି ଯାଉନ୍ତୁ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସା ସାଧ୍ଵୀ ଗତାସୌ ସ୍ଵଗୃହେ ତଥା। ପତ୍ଯୌ ନିଵେଦଯାମାସ କୃତ୍ଯଂ ତେ ଫଲିତଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ସତୀ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି।'
ଅଦ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଚ ତଦ୍ଗେହଂ ଗଂତୁଂ ଖ୍ଯାତିଂ କରୋତି ସା। ପ୍ରଭୂତାଃ ପତଯସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତଵ କାଲୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଆଜି ରାତିରେ ସେ ଏହି କଥା ସବୁକୁ ଜଣେଇ, ସେଠାକୁ ଯିବେ। ତାଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ୱାମୀ ଅଛନ୍ତି, ତୁମ ପାଇଁ ସେଠାରେ ସମୟ ନାହିଁ।
ଵିପ୍ର ଉଵାଚ- କଥଂ ଯାସ୍ଯାମି ତଦ୍ଗେହଂ ମଯା ଗଂତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୁତଃ କ୍ଷାଂତିଃ କୃତଂ କାର୍ଯଂ କଥଂ ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— 'ମୁଁ ସେଠାକୁ କିପରି ଯିବି? ମୋ ପାଇଁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହା ଜାଣି, କିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରହିବ, କିପରି କାମ ସଫଳ ହେବ?'
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ- ସ୍ଵପୃଷ୍ଠସ୍ଥମହଂ କୃତ୍ଵା ନେଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରତି। ସିଦ୍ଧେ ହ୍ଯର୍ଥେ ନଯିଷ୍ଯାମି ପୁନସ୍ତେ ନୈଵ ଵର୍ତ୍ମନା
ସେ ପତିବ୍ରତା କହିଲେ—ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି; ମୋର କାମ ସାରିଗଲା ପରେ, ଏହି ପଥରେ ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିବି ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵତ୍କୃତେନୈଵ ସର୍ଵଂ ମେ କୃତ୍ଯମେଷ୍ଯତି। ଇଦାନୀଂ ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ ସ୍ତ୍ରୀଜନୈରପି ଦୁଃସହମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଓ ଶୁଭେ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ; ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରିଛ, ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନଗରେ ରମ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ଚ ଧନିନୋ ଗୃହେ। ପୌରେଶ୍ଚ ପ୍ରଚୁରଂ ଵିତ୍ତଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଞା ଶ୍ରୁତଂ ତଦା
ସେ ସୁନ୍ଦର ସହରରେ, ଏକ ଧନୀ ଘରରେ ଏବଂ ସହରବାସୀମାନଙ୍କର ବହୁ ଧନ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ସମୟରେ ଶୁଣାଗଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ନିଶାଚାରାନାହୂଯ ନୃପତୀ ରୁଷା। ଜୀଵିତୁଂ ଯଦି ଵୋ ଵାଂଛା ଚୋରଂ ମାମଦ୍ଯ ଦାସ୍ଯଥ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ରାତିର ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ—ତୁମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହ, ଆଜି ମୋତେ ଚୋରକୁ ଧରି ଦେବାକୁ ହେବ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ନୃପସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ଯତ୍ତୈର୍ଜିଘୃକ୍ଷଯାକୁଲୈଃ। ଚାରୈଶ୍ଚୋରୋ ଗୃହୀତସ୍ତୈର୍ବଲାଚ୍ଚୈଵ ନୃପାଜ୍ଞଯା୫୦ 1.51.
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏବଂ ଭୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ସହିତ ଚୋରକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ନେଇଗଲେ।
ନଗରୋପାଂତଦେଶେ ଚ ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ଘନେ ଵନେ। ସମାଧିସ୍ଥୋମହାତେଜାମାଂଡଵ୍ଯୋମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସହରର ସୀମାରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛ ତଳେ ମହାତ୍ମା ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି, ଯିଏ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।
ଵ୍ଯାତିଷ୍ଠଦ୍ଵହ୍ନିସଂକାଶୋ ଯୋଗିନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମୁନିଃ। ଅଂତର୍ନାଡୀଗତୋ ଵାଯୁଃ କିଂଚିନ୍ନ ପ୍ରତିଭାତି ଚ
ସେ ମହାମୁନି ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଭେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ପବନ ଚଳିଥିଲା, କିଛି ଜଣାଉ ନଥିଲା।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମତୁଲ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟା ମହାମୁନିମ୍। ଚୋରୋଯମଦ୍ଭୁତାକାରୋ ଧୂର୍ତସ୍ତିଷ୍ଠତି କାନନେ
ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଦେଖି କହିଲେ—ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଚୋର, ଅଜଣା ଆକୃତିର ଏକ ଠକ୍କା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାଉଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ପାପା ବବନ୍ଧୁର୍ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ନୋକ୍ତାଶ୍ଚ ନେକ୍ଷିତାସ୍ତେନ ପୁରୁଷା ଅତିଦାରୁଣାଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ପାପୀମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ମୁନି ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେମାନେ ବହୁତ ନିର୍ଦ୍ୟାତି ଥିଲେ।
ତତୋ ରାଜା ଉଵାଚେଦଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍କରୋ ମଯା। ଉପାଂତେ ଚ ପଥିଦ୍ଵାରେ କୁରୁଧ୍ଵଂ ଘୋରଦଣ୍ଡନମ୍
ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ—ଚୋରକୁ ମୁଁ ଧରିଛି; ସହର ସୀମାର ପଥ ଦ୍ୱାରରେ ଭୟଙ୍କର ଶାସ୍ତି ଦିଅ।
ମାଂଡଵ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିସ୍ତତ୍ର ପଥିଶୂଲେ ଚ କୀଲିତଃ। ପାଯୁଦେଶେ ଚ ତୈର୍ଦତ୍ତଂ ଶୂଲଂ ଯାଵଚ୍ଚ ମସ୍ତକମ୍
ସେଠାରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଇଦେଲେ; ଶୂଳଟି ତାଙ୍କ ପାଖୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁସିଦେଲେ।
ଵ୍ଯଥାଂ ସ ଚ ନ ଜାନାତି ଶୂଲେ ଵିଦ୍ଧତନୁର୍ଯମାତ୍। ଅନ୍ଯୈରପି କୃତୋ ଦଣ୍ଡଃ କୃତସ୍ତୈସ୍ତୁ ମନୋହିତଃ
ଶୂଳରେ ଶରୀର ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ବେଦନା ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାତ୍ରାଵଂଧକାରେ ଘନୋନ୍ନତେ। ସ୍ଵପତିଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସା ପତିଵ୍ରତା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାତିରେ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ, ସେ ପତିବ୍ରତା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ବାହାରିଗଲେ।
ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ତନୌ ସଙ୍ଗାତ୍କୁଷ୍ଠିନୋ ଗଂଧ ଆଗତଃ। ଭଗ୍ନଃ ସମାଧିସ୍ତସ୍ଯୈଵଂ କୁଷ୍ଠିସଂସର୍ଗତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସେ ପତି କୁଷ୍ଟରୋଗ ଧରିଲେ; ଏହିପରି ରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ମାଂଡଵ୍ଯ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯେନାଧୁନା କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କାରିତଂ ଗାତ୍ରଵେଦନମ୍। ସ ଏଵ ଭସ୍ମତାଂ ଯାତୁ ପ୍ରୋଦିତେ ଚ ଵିରୋଚନେ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—ଯିଏ ଏବେ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଖାକ ହେଉ।
ମାଂଡଵ୍ଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ସ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ। ତତଃ ପତିଵ୍ରତା ଚାହ ବ୍ରଧ୍ନୋ ନୋଦଯତୁ ଧ୍ରୁଵଂ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତେବେ ସେ ପତିବ୍ରତା କହିଲେ—ମୋ ପତି ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।
ଦିନତ୍ରଯଂ ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵା ଶାପାଦ୍ଵେଶ୍ମଗତା ତତଃ। ଶଯନୀଯେ ସ୍ଥିତଂ ରମ୍ଯେ ଧୃତ୍ଵାଽତିଷ୍ଠତ୍ପତିଵ୍ରତା
ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରକୁ ନେଇ ଶାପରେ ଘରେ ରହିଲେ; ସେ ପତିବ୍ରତା ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟାରେ ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ।
ଶପ୍ତ୍ଵା ତଂ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗତୋ ଦେଶମଭୀଷ୍ଟକମ୍। ସୂରୋ ନୋଦଯତେ ଲୋକେ ଯାଵଚ୍ଚୈଵ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାପ ଦେଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ।
ନିଖିଲଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍। ଶତକ୍ରତୁଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗତା ଦେଵାଃ ପିତାମହମ୍
ତିନୋଟି ଲୋକ ସହିତ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମଯୋନୌ ଦିଵୌକସଃ। କାରଣଂ ଚ ନ ଜାନୀମସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ଯୋଗ୍ଯଂ ଵିଧେହି ନଃ
ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ କାରଣ ଜାଣିନାହୁଁ; ଆପଣ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ପତିଵ୍ରତାଯା ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମାଂଡଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେଶ୍ଚ ଯତ୍। ଯଥା ନୋଦଯତେ ବ୍ରଧ୍ନୋ ଧାତା ଦେଵେଷ୍ଵଵେଦଯତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ କର୍ମ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସଂଘଟନା, ଏବଂ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ— ଏହି ସବୁ କଥା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ଵିମାନୈଶ୍ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଗତାସ୍ତଦଂତିକଂ ଵିପ୍ର ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵେ ଚ ଭୂତଲମ୍
ଏହା ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ।