ପ୍ରେତସ୍ଯ ଦେହପୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈକଂ ତୁ ଭୋଜଯେତ୍। ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପୀଠଂ ଚ ପାଦୁକାମ୍
ପିତୃ ଦେହର ପୋଷଣ ପାଇଁ, ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କପଡ଼ା, ପୀଠି ଓ ପାଦୁକା ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ସର୍ଵୋପକରଣୈସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଧରାଦିଗଜଵାଜିକମ୍। କୃଷ୍ଣାଂ ଗାଂ ଚ ପ୍ରଦଦ୍ଯାତ୍ତୁ ସର୍ଵପାପଵିମୁକ୍ତଯେ
ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସହିତ, ଭୂମି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ କଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଚତୁର୍ଥାହେ ତ୍ରିପକ୍ଷେ ଚ ଷଣ୍ମାସେ ଚାବ୍ଦିକେ ତଥା। ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମାସ୍ଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ଯେ ତାନି ଷୋଡଶ
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ, ତିନି ପକ୍ଷ ପରେ, ଛଅ ମାସ ପରେ ଏବଂ ବର୍ଷ ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏହିପରି ମୋଟ ଷୋଳଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯୈତାନି ନ ସଂତୀହ ଯଥାଶକ୍ତି ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା। ପିଶାଚତ୍ଵଂ ସ୍ଥିରଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଶତୈରପି
ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକ କରାଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ, ସେ ଲୋକ ଶତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂତ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଯାଏ।
ଅବ୍ଦମଂବୁଘଟଂ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ଚାମିଷସଂଯୁତଂ। ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯମଭାଵାଚ୍ଚ କ୍ଷପନ୍ମାସଂ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ବର୍ଷ ପାଇଁ ପାଣିର ଘଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ, ଓ ମାଂସ ମିଶିତ ଭୋଜନ ଦେବା ଦରକାର; ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ ଥିବାରୁ, ପ୍ରତିମାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସପିଂଡୀକରଣଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଗତେ ସଂଵତ୍ସରେ ବୁଧଃ। ପାର୍ଵଣସ୍ଯ ଵିଧାନେନ କାରଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ପିତୁରବ୍ଦମଶୌଚଂ ସ୍ଯାନ୍ମାତୁଃ ଷଣ୍ମାସମେଵ ଚ। ତ୍ରିମାସଂ ତୁ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈଵ ତଦର୍ଦ୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରଯୋଃ
ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ, ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅ ମାସ, ଜଣେ ମହିଳା ପାଇଁ ତିନି ମାସ, ଏବଂ ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ।
ସପିଂଡାନାମଶୌଚଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଵଦ୍ଗେହେ ସ ତିଷ୍ଠତି। ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯନ୍ନିଷିଦ୍ଧଂ ତୁ ଶୃଣୁ ତାତ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଅଶୌଚ ଯେତେବେଳେ ସେ ଘରେ ରହନ୍ତି, ସେତେଦିନ ରହିଥାଏ; ବେଟା ପାଇଁ କଣ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ, ଏହା ଏବେ ଶୁଣ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସଦାଚାରୀ ନ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଂ କ୍ଵଚିତ୍। ସପ୍ତଘଟ୍ଯାଃ ପରଂ ଚୈଵ ନଵଘଟ୍ଯାଶ୍ଚ ପୂର୍ଵତଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସଦା ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣା ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସପ୍ତମ ଘଟି ପରେ ଓ ନବମ ଘଟି ପୂର୍ବରୁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ସ କାଲଃ କୁତପୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତ୍ରୀଣି ପଵିତ୍ରାଣି ଦୌହିତ୍ରଂ କୁତପସ୍ତିଲାଃ
ଏହି ସମୟକୁ କୁଟପ ବୋଲି ଜଣାଯିବ; ଏହି ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତିଆଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ । ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତିନିଟି ଜିନିଷ ପବିତ୍ର — ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟପ ସମୟ ଓ ତିଳ ।
ତ୍ରୀଣି ଚାତ୍ର ପ୍ରଶଂସଂତି ସତ୍ଯମକ୍ରୋଧମତ୍ଵରାମ୍। ସାଯଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ପରାନ୍ନଂ ଚ ପୁନର୍ଭୋଜନମୈଥୁନମ୍
ଏଠାରେ ତିନିଟି ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ — ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧ ନଥିବା ଓ ଅତି ତ୍ୱରା ନହେବା । ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଘରର ଖାଦ୍ୟ, ପୁଣି ଖାଇବା ଓ ମିଥୁନ ସଂଯୋଗ ଏହାମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଦାନଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଵର୍ଜଯେତ୍। ଅକର୍ତଵ୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଦାନ ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ, ଏବଂ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶତ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ।
ତଚ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯତାମେତି ସ୍ଵଯମୁକ୍ତଂ ଵିରିଂଚିନା। ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ବହୂନାଂ ଚ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ଏହା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ହୁଏ । ପୁଅ, ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୋତେ କହିବି, ଶୁଣ ।
ଗୁରୋର୍ଗୋହନନଂ କୃତ୍ଵା ଦଦୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଯୁର୍ଦିଵମ୍। ତେଷାଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତନାଦେଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଭଵତି ଚାକ୍ଷଯମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଗାଈକୁ ମାରି, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ । ସେମାନଙ୍କ କଥା କେବଳ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମୁନେଃ ଶିଷ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ସପ୍ତ ସୁଵ୍ରତାଃ। ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସମାଯାତେ ହୋମଧେନୁଂ ଗୁରୋଃ ପ୍ରିଯାମ୍
ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ସତ୍ପ୍ରବୃତ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଷ୍ୟ ସାତଜଣ, ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆସିଲାବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋମ ଗାଈକୁ ଚାହିଲେ ।
ପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵା ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵା ସପ୍ତଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ମୁଦା। ଗଵ୍ଯାର୍ଥଂ ପିତୃଯଜ୍ଞେ ତାଂ ଧେନୁଂ ହତ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ
ଅନୁରୋଧ କରି, ସାତ ଭାଇ ମିଳି ଖୁସିରେ ଗାଈକୁ ଘରକୁ ନେଲେ । ପିତୃଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଗାଈକୁ ମାରିଲେ, ଏହା ଭାବିବା ପରେ ।
ଦଦୁର୍ମାଂସଂ ଚ ଵିପ୍ରେ ଚ ଶେଷଂ ଵିପ୍ରାଂସ୍ତ୍ଵଭୋଜଯନ୍। ସମାପ୍ଯ ପିତୃକର୍ମାଣି ଵତ୍ସଂ ସଂଗୃହ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେମାନେ ମାଂସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଖୁଆଇଲେ । ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ବଛାକୁ ନେଇଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ଗୁରୌ ସମର୍ପଯାମାସୁର୍ଧେନୁର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ଭକ୍ଷିତା। ତତସ୍ତପୋର୍ବଲାଦେଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେଷାଂ ଚ କାରଣମ୍
ଗାଈକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ, ଯାହାକି ବାଘ ଖାଇଦେଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଏହାର କାରଣ ବୁଝିପାରିଲେ ।
ସ ଶଶାପ ତତଃ ଶିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚାଡାଲାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯଥ। ଵେପମାନାସ୍ତତୋ ଵିପ୍ରାଃ କୃତାଂଜଲିପୁଟାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତେଣୁ ସେ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ ।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡି ଦଢ଼ ହେଲେ ।
ଧେନୋର୍ମାଂସଂପ୍ରଦାତାରଃ ପିତୃକୃତ୍ଯେ ସଦାନଘ। ଅକର୍ତଵ୍ଯସହସ୍ରାଣି ମହାଂତି ପାତକାନି ଚ
ଯେମାନେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଗାଈର ମାଂସ ଦେଇଥାନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳ, ସେମାନେ ଅନେକ ଅପରାଧ ଓ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରନ୍ତି ।
କୁର୍ଵଂତଃ ପିତୃକାର୍ଯେଷୁ ପାପାତ୍ପୂତା ଦିଵଂ ଗତାଃ। ଶ୍ରୁତଂ ବହୁଵିଧଂ ନାଥ ମୁଖାତ୍ତେ ଚ ପୁରାତନମ୍
ତଥାପି, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନେ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ମୁଖରୁ ଅନେକ ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣିଛି ।
କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶାପସ୍ଯାଂତୋ ଵିଧୀଯତାମ୍। ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ-। ଶାପୋ ଵୋଥ ଯଥା ପାପ୍ମା ନ ତୁ ଧର୍ମଵିଚାରଣାତ୍
ଧର୍ମ ଜଣା, ଦୟା କରି ଏହି ଶାପର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର । ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ — 'ଏହି ଶାପ ଯେପରି ଅଛି, ଧର୍ମ ବିଚାର କରି ଦିଆଯାଇନାହିଁ ।'
ଚାଂଡାଲାଦୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମରିଷ୍ଯଥ। ନ ଚ ଵୋ ଜ୍ଞାନଲୋପଶ୍ଚ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରମନଷ୍ଟକମ୍
ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେବ, ପୁରୁଣା ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରିବ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇବ ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୁଲିବ ନାହିଁ ।
ପାପଯୋନିଂ ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ପଶ୍ଚାନ୍ମୋକ୍ଷଂ ଗମିଷ୍ଯଥ। ତତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୁରୁଶାପାତ୍ତୁ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପାପ ଯୋନି ଛାଡ଼ି, ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ । ତାପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଜାତାଶ୍ଚାଂଡାଲଯୋନୌ ତୁ ସର୍ଵେ ଜ୍ଞାନସମନ୍ଵିତାଃ। ସ୍ତନ୍ଯଂ ତୈସ୍ତୁ ନ ପୀତଂ ଵୈ ସ୍ମରଦ୍ଭିଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମ ତତ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ । ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନେ ମାଆର ଦୁଧ ପିଇଲେ ନାହିଁ ।
ମୃତା ଜାତା ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଵାକାଃ ପୁନର୍ଵନେ। ହଂସାସ୍ତୁ ମାନସେ ତୀର୍ଥେ ଶୁକ୍ଲା ଜାତାଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୃଗ ହେଲେ, ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲରେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ହେଲେ । ମାନସ ସରୋବରରେ ଶୁଭ୍ର ହଂସ ହୋଇ, ପୁଣି ଦ୍ୱିଜ ହେଲେ ।
ମୁମୂର୍ଷଵୋ ମହାଭାଗା ମୃତାସ୍ତେ ଖେଦକାରଣାତ୍। ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହାରାଜୋ ଧର୍ମକେତୁରିତି ସ୍ମୃତଃ
ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି ଦୁଃଖରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଧର୍ମକେତୁ ନାମକ ଏକ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଲୋକେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଯଯୌ ସ୍ନାତୁଂ ତତସ୍ତୀର୍ଥଂ ସଦାରଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ। ତତୋ ହଂସାସ୍ତ୍ରଯୋ ମୋହାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଭୋଗ୍ଯଂ ତୁ ଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ସାଥିସହିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତିନିଟି ହଂସ ଭ୍ରମରେ ପଡି ନାରୀ ରୂପେ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଚିଂତଯଂତଶ୍ଚ ଲୋକାଂତରମଯୁସ୍ତଦା। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵେଦଂ ଚ ଵେଦାଂଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଯାସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବି ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜାଣି, 'ଆମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା' ବୋଲି କହିଲେ।
ଚିଂତଯଂତୋ ଗତା ଅନ୍ଯେ ତତୋ ଲୋକାଂତରଂ ପ୍ରତି। ଅଥ ତ୍ରଯୋ ନୃପା ଜାତାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଵିପ୍ରସତ୍ତମାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ତିନିଜଣ ରାଜା ହେଲେ ଓ ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ।