ସଂସ୍କାରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯ ପରଵାସରେ। ଷଷ୍ଟିର୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି କୁଂଭୀପାକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ଯଦି କାହାରୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପରଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେ ଲୋକ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥାଏ।
ଅସ୍ପୃଶ୍ଯସ୍ପର୍ଶନାଦେଵ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଃ ପତିତୋ ମୃତଃ। ସୁଚିରଂ ନରକେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତିଷୁ ଜାଯତେ
ଯେଉଁଠି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନରକରେ ରହି, ପରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତଥୈଵ ବହୁକୀଟେଷୁ ଜାଯତେ ସତ୍ତ୍ଵଜାତିଷୁ। ତସ୍ମାନ୍ନ ଚିରକାଲେଷୁ ଜାନୀଯାତ୍ପୁଣ୍ଯପାତକମ୍
ଏହିପରି, ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର କୀଟପতଙ୍ଗ ଓ ନିମ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ତେଣୁ, ଜଣେ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପୁଣ୍ଯାତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରଯୋଗୈଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମର୍ତ୍ଯଵାସିନାମ୍। ମରଣେ ଯା ଗତିଃ ପୁଂସାଂ ଗତିର୍ଭଵତି ତାଦୃଶୀ
ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେଉଁ ଗତି ହୁଏ, ସେହି ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ମୃତୋ ଯସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମାନି ଚିଂତଯନ୍। ପାପାତ୍ପୂତୋ ଵ୍ରଜେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ସର୍ଵଦୋଷୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଚିନ୍ତା କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ କୌଣସି ଦୋଷ ତାଙ୍କୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ।
ପିତୁର୍ମୃତସ୍ଯ ଦେହଂ ତୁ ଵହେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସୁତୋ ବଲୀ। ପଦେପଦେଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ତାଙ୍କର ମୃତ ପିତାଙ୍କ ଦେହକୁ ବୋକି ନେଇଯାଏ, ସେ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଥାଏ।
ପ୍ରାକ୍ଚିତୌ ଚ ପିତୁର୍ଦେହେ ମୁଖାଗ୍ନିଂ କାରଯେତ୍ସୁତଃ। ଵିଧିନା ମଂତ୍ରପୂତେନ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେହଂ ଦହେତ୍ପୁନଃ
ଶ୍ମଶାନରେ ପୁଅ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପିତାଙ୍କ ଦେହରେ ମୁଁହରେ ଅଗ୍ନି ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଦାହ କରିବା ଦରକାର।
ଲୋଭମୋହସମାଯୁକ୍ତଂ ପାପପୁଣ୍ଯସମାଵୃତମ୍। ଦହେଯଂ ସର୍ଵଗାତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଲୋକାନ୍ସ ଗଚ୍ଛତୁ
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଭରିଥିବା, ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏହି ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ।
ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ଲଂଘଯେତ୍ପୁତ୍ରୋପ୍ଯସ୍ଥିସଂଚଯନଂ ପ୍ରତି। ଦଶାହେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଚାର୍ଦ୍ରଵସ୍ତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଦେହକୁ ଦାହ କରି ସେ ପୁଅ ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଅପରପାରକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦଶମ ଦିନ ଆସିଲେ ତାଙ୍କର ଭିଜା କପଡ଼ା ଛାଡ଼ିଦେବା ଦରକାର।
ଛିତ୍ଵା ଚ ଲୋହିତଂ ଚେଲଂ ଵହ୍ନୌ ଚାଥ ଜଲେ କ୍ଷିପେତ୍। ତତଶ୍ଚୈକାଦଶାହେ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ରକ୍ତ ଲଗା କପଡ଼ାକୁ କାଟି, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ପାଣିରେ ପକେଇଦେବା ଉଚିତ; ଏପରେ ଏକାଦଶ ଦିନରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
ପ୍ରେତସ୍ଯ ଦେହପୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈକଂ ତୁ ଭୋଜଯେତ୍। ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପୀଠଂ ଚ ପାଦୁକାମ୍
ପିତୃ ଦେହର ପୋଷଣ ପାଇଁ, ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କପଡ଼ା, ପୀଠି ଓ ପାଦୁକା ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ସର୍ଵୋପକରଣୈସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଧରାଦିଗଜଵାଜିକମ୍। କୃଷ୍ଣାଂ ଗାଂ ଚ ପ୍ରଦଦ୍ଯାତ୍ତୁ ସର୍ଵପାପଵିମୁକ୍ତଯେ
ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସହିତ, ଭୂମି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ କଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଚତୁର୍ଥାହେ ତ୍ରିପକ୍ଷେ ଚ ଷଣ୍ମାସେ ଚାବ୍ଦିକେ ତଥା। ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରତିମାସ୍ଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ଯେ ତାନି ଷୋଡଶ
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ, ତିନି ପକ୍ଷ ପରେ, ଛଅ ମାସ ପରେ ଏବଂ ବର୍ଷ ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏହିପରି ମୋଟ ଷୋଳଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯୈତାନି ନ ସଂତୀହ ଯଥାଶକ୍ତି ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା। ପିଶାଚତ୍ଵଂ ସ୍ଥିରଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଶତୈରପି
ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକ କରାଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ, ସେ ଲୋକ ଶତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂତ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଯାଏ।
ଅବ୍ଦମଂବୁଘଟଂ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ଚାମିଷସଂଯୁତଂ। ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯମଭାଵାଚ୍ଚ କ୍ଷପନ୍ମାସଂ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ବର୍ଷ ପାଇଁ ପାଣିର ଘଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ, ଓ ମାଂସ ମିଶିତ ଭୋଜନ ଦେବା ଦରକାର; ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ ଥିବାରୁ, ପ୍ରତିମାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସପିଂଡୀକରଣଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଗତେ ସଂଵତ୍ସରେ ବୁଧଃ। ପାର୍ଵଣସ୍ଯ ଵିଧାନେନ କାରଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ପିତୁରବ୍ଦମଶୌଚଂ ସ୍ଯାନ୍ମାତୁଃ ଷଣ୍ମାସମେଵ ଚ। ତ୍ରିମାସଂ ତୁ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈଵ ତଦର୍ଦ୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରଯୋଃ
ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ, ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅ ମାସ, ଜଣେ ମହିଳା ପାଇଁ ତିନି ମାସ, ଏବଂ ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ।
ସପିଂଡାନାମଶୌଚଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଵଦ୍ଗେହେ ସ ତିଷ୍ଠତି। ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯନ୍ନିଷିଦ୍ଧଂ ତୁ ଶୃଣୁ ତାତ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଅଶୌଚ ଯେତେବେଳେ ସେ ଘରେ ରହନ୍ତି, ସେତେଦିନ ରହିଥାଏ; ବେଟା ପାଇଁ କଣ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ, ଏହା ଏବେ ଶୁଣ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସଦାଚାରୀ ନ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଂ କ୍ଵଚିତ୍। ସପ୍ତଘଟ୍ଯାଃ ପରଂ ଚୈଵ ନଵଘଟ୍ଯାଶ୍ଚ ପୂର୍ଵତଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସଦା ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣା ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସପ୍ତମ ଘଟି ପରେ ଓ ନବମ ଘଟି ପୂର୍ବରୁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ସ କାଲଃ କୁତପୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତ୍ରୀଣି ପଵିତ୍ରାଣି ଦୌହିତ୍ରଂ କୁତପସ୍ତିଲାଃ
ଏହି ସମୟକୁ କୁଟପ ବୋଲି ଜଣାଯିବ; ଏହି ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତିଆଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ । ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତିନିଟି ଜିନିଷ ପବିତ୍ର — ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟପ ସମୟ ଓ ତିଳ ।
ତ୍ରୀଣି ଚାତ୍ର ପ୍ରଶଂସଂତି ସତ୍ଯମକ୍ରୋଧମତ୍ଵରାମ୍। ସାଯଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ପରାନ୍ନଂ ଚ ପୁନର୍ଭୋଜନମୈଥୁନମ୍
ଏଠାରେ ତିନିଟି ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ — ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧ ନଥିବା ଓ ଅତି ତ୍ୱରା ନହେବା । ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଘରର ଖାଦ୍ୟ, ପୁଣି ଖାଇବା ଓ ମିଥୁନ ସଂଯୋଗ ଏହାମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଦାନଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଵର୍ଜଯେତ୍। ଅକର୍ତଵ୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଦାନ ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ, ଏବଂ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶତ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ।
ତଚ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯତାମେତି ସ୍ଵଯମୁକ୍ତଂ ଵିରିଂଚିନା। ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ବହୂନାଂ ଚ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ଏହା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ହୁଏ । ପୁଅ, ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୋତେ କହିବି, ଶୁଣ ।
ଗୁରୋର୍ଗୋହନନଂ କୃତ୍ଵା ଦଦୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଯୁର୍ଦିଵମ୍। ତେଷାଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତନାଦେଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଭଵତି ଚାକ୍ଷଯମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଗାଈକୁ ମାରି, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ । ସେମାନଙ୍କ କଥା କେବଳ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମୁନେଃ ଶିଷ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ସପ୍ତ ସୁଵ୍ରତାଃ। ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସମାଯାତେ ହୋମଧେନୁଂ ଗୁରୋଃ ପ୍ରିଯାମ୍
ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ସତ୍ପ୍ରବୃତ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଷ୍ୟ ସାତଜଣ, ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆସିଲାବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋମ ଗାଈକୁ ଚାହିଲେ ।
ପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵା ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵା ସପ୍ତଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ମୁଦା। ଗଵ୍ଯାର୍ଥଂ ପିତୃଯଜ୍ଞେ ତାଂ ଧେନୁଂ ହତ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ
ଅନୁରୋଧ କରି, ସାତ ଭାଇ ମିଳି ଖୁସିରେ ଗାଈକୁ ଘରକୁ ନେଲେ । ପିତୃଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଗାଈକୁ ମାରିଲେ, ଏହା ଭାବିବା ପରେ ।
ଦଦୁର୍ମାଂସଂ ଚ ଵିପ୍ରେ ଚ ଶେଷଂ ଵିପ୍ରାଂସ୍ତ୍ଵଭୋଜଯନ୍। ସମାପ୍ଯ ପିତୃକର୍ମାଣି ଵତ୍ସଂ ସଂଗୃହ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେମାନେ ମାଂସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଖୁଆଇଲେ । ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ବଛାକୁ ନେଇଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।
ଗୁରୌ ସମର୍ପଯାମାସୁର୍ଧେନୁର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ଭକ୍ଷିତା। ତତସ୍ତପୋର୍ବଲାଦେଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେଷାଂ ଚ କାରଣମ୍
ଗାଈକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ, ଯାହାକି ବାଘ ଖାଇଦେଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଏହାର କାରଣ ବୁଝିପାରିଲେ ।
ସ ଶଶାପ ତତଃ ଶିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚାଡାଲାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯଥ। ଵେପମାନାସ୍ତତୋ ଵିପ୍ରାଃ କୃତାଂଜଲିପୁଟାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତେଣୁ ସେ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ ।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡି ଦଢ଼ ହେଲେ ।
ଧେନୋର୍ମାଂସଂପ୍ରଦାତାରଃ ପିତୃକୃତ୍ଯେ ସଦାନଘ। ଅକର୍ତଵ୍ଯସହସ୍ରାଣି ମହାଂତି ପାତକାନି ଚ
ଯେମାନେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଗାଈର ମାଂସ ଦେଇଥାନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳ, ସେମାନେ ଅନେକ ଅପରାଧ ଓ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରନ୍ତି ।