ସାମାନ୍ଯଫଲସଂସର୍ଗାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶତଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଅମାଯାଂ ଚ ଯୁଗାଦ୍ଯାଯାଂ ଗ୍ରହଣେ ସୂର୍ଯଚଂଦ୍ରଯୋଃ
ସାଧାରଣ ଫଳର ସଂଯୋଗରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶତଗୁଣ ହୁଏ; ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ।
ପାର୍ଵଣଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ସୋକ୍ଷଯଂ ଲୋକମଶ୍ନୁତେ। ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯଂତି ସର୍ଵେ ସମାଯୁତଂ ପ୍ରତି
ଯେଉଁଠି ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରେ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ଫଳରେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ଆଶିଷଂ ଦଯିତଂ ଦତ୍ଵା ଭୋଗ୍ଯଂ ଚାନଂତମାତ୍ମଜେ। ତତଃ ପର୍ଵଣି ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପାର୍ଵଣଂ ମୁଦା
ପ୍ରିୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନନ୍ତ ଭୋଗ୍ୟ ଜିଏ ପୁଅକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ପରେ ପର୍ବ ଦିନରେ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ପିତ୍ରୋର୍ଯଜ୍ଞମିମଂ କୃତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ଅହନ୍ଯହନି ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ନିତ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯେଉଁ ଦିନ ଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସୋଽକ୍ଷଯଂ ଲୋକମଶ୍ନୁତେ। ତଥୈଵାପରପକ୍ଷେ ଚ କାମ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧାନତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା କାମଂ ସ ଚାପ୍ନୋତି ଯଦ୍ଵା ମନସି ଵର୍ତତେ। ଆଷାଢୀମଵଧିଂ କୃତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ପକ୍ଷସ୍ତୁ ପଂଚମଃ
ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, ତାହା ମିଳେ। ଆଷାଢ଼ୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚମ ପକ୍ଷକୁ ସୀମା ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ କନ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛତୁ ଵା ନ ଵା। କନ୍ଯାଂ ଗତେ ସଵିତରି ଯାନ୍ଯହାନି ତୁ ଷୋଡଶ
ସେଠାରେ କେହି କନ୍ୟା ଯାଉଛି କି ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କନ୍ୟା ସବିତାରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷୋଳ ଦିନ—
କ୍ରତୁଭିସ୍ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ସମାପ୍ତ ଵରଦକ୍ଷିଣୈଃ। କାମ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ମହାପୁଣ୍ଯମିଦଂ ତସ୍ଯାଗତଂ ଶିଵମ୍
—ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ଏହି କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ।
ଅଭାଵାତ୍କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ତୁଲାଯାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଅମାଵୃଶ୍ଚିକମାଯାତି ନୈରାଶ୍ଯଂ ପିତରୋ ଗତାଃ
ଯଦି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁଳାରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଅମାବାସ୍ୟା ବୃଶ୍ଚିକରେ ଆସେ, ପିତୃମାନେ ଆଶା ଛାଡ଼ି—
ପୁନଃସ୍ଵଭଵନଂ ଯାଂତି ଶାପଂ ଦତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍। ପିତୃଶାପେନ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ନଷ୍ଟଂ ସର୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍
—ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଯାନ୍ତି। ପିତୃମାନଙ୍କ ଶାପରେ ପୁଅର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି।
ଧନଂ ପୁତ୍ରା ଯଶଃ କାମ୍ଯମଭୀଷ୍ଟମାଯୁରେଵ ଚ। ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଲଭ୍ଯଂତେ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ମାନଵୈଃ
ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଖ୍ୟାତି, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ—ଏସବୁ ମାନବମାନେ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ପାଇଥାନ୍ତି।
ପିତୄଣାଂ ଚ ଵରେଣୈଵ ତସ୍ମାନ୍ମୈନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। ଵିଵାହଵ୍ରତଯଜ୍ଞାଦୌ କୃତ୍ଵା ନାଂଦୀମୁଖଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହା ସବୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିବାହ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଆଦି ଆରମ୍ଭରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ନାମକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଗୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧତେ। ଏତଦ୍ଵିପର୍ଯଯୋ ଯସ୍ଯ ସ ଯାତି ନରକଂ ନରଃ
ସେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର ବଢ଼େ; ଯିଏ ଏହାର ବିପରୀତ କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ।
କୁଲକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ସ ଜୀଵୋ ଦୁଃଖିତୋ ଭଵେତ୍। ତତସ୍ତୁ ପୂଜଯେଦଗ୍ରେ ଗଣେଶଂ ଶଂଭୁନଂଦନମ୍
ତାଙ୍କର କୁଳ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କ ପୁଅ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପରଂ ଷୋଡଶମାତୄଶ୍ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପିତୃସଂଚଯମ୍। ନାଂଦୀମୁଖେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରପିତାମହପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ ଷୋଳ ଜଣ ମାଆଙ୍କୁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ନାନ୍ଦୀମୁଖ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରପିତାମହ ଆଦି ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନାଂଦୀମୁଖେ ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଥାପଯେତ୍ପ୍ରାଙ୍ମୁଖାନ୍ସୁଧୀଃ। ଉଚ୍ଚାରଯେନ୍ନମୋଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵଧା ଚାନ୍ଯତ୍ର ଯୋଜଯେତ୍
ନାନ୍ଦୀମୁଖ କ୍ରିୟାରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ କରି ବସାଇବା ଉଚିତ। ସେ ନମସ୍କାର ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଠାରେ 'ସ୍ୱଧା' ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଗ୍ରହଣେ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯସ୍ଯ ଦତ୍ଵା ପିଂଡୋଦକଂ ନରଃ। ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପିତୄଣାଂ ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ, ଯିଏ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କର ପୋଷଣ ବଢ଼ାଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ପିଂଡୋଦକଂ ନରଃ। ନ ଦଦାତି ପିତୄଣାଂ ତୁ ଚାଂଡାଲତ୍ଵଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯଦି କେହି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେନି, କିମ୍ବା ସମର୍ଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇନାହାଁତି, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ସର୍ଵଂ ଭୂମିସମଂ ଦାନଂ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାସସମା ଦ୍ଵିଜାଃ। ସର୍ଵଂ ଗଂଗାସମଂ ତୋଯଂ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ନିଶାକରେ
ସମସ୍ତ ଭୂମି ଦାନ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ୟାସ ସମାନ; ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ରାହୁ ଗ୍ରହଣ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମାନ।
ଇଂଦୋର୍ଲକ୍ଷଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦଶଲକ୍ଷଂ ତୁ ଭାସ୍କରେ। ଗଂଗାତୋଯେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇଂଦୋଃ କୋଟୀ ରଵେର୍ଦଶ
ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଲକ୍ଷଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ କହାଯାଇଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶଲକ୍ଷ। ସେଇ ସମୟରେ ଯଦି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମିଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶ କୋଟି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏକ କୋଟି।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଦତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍। ତତ୍ଫଲଂ ଜାହ୍ନଵୀସ୍ନାନେ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ନିଶାକରେ
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ରାହୁ ଗ୍ରହଣ ବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହେ ଚୈଵ ଅଵଗାହତି ଜାହ୍ନଵୀଂ। ସ ସ୍ନାତସ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ କିମର୍ଥମଟତେ ମହୀମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଯେଉଁଠି ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ; ତେବେ ସେ କାହିଁକି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବେ?
ସୂର୍ଯଗ୍ରହଃ ସୂର୍ଯଵାରେ ସୋମେ ସୋମଗ୍ରହସ୍ତଥା। ଚୂଡାମଣିରିତି ଖ୍ଯାତସ୍ତତ୍ରାନଂତଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ରବିବାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ସୋମବାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ହେଲେ, ଏହାକୁ 'ଚୂଡାମଣି' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ।
ସମୁପୋଷ୍ଯ ତଯୋଃ ପୂର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ତୁ ଯଃ ପୁମାନ୍। ଦତ୍ଵା ପିଂଡୋଦକଂ ଦାନଂ ସତ୍ଯଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକର ଆଗରେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ ଉପବାସ କରି, ଯିଏ ପିଣ୍ଡ, ପାଣି ଓ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସତ୍ୟଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ପାଏ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ-। ପିତୁରେଵ ମହାଯଜ୍ଞଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଭଵତେରିତଂ। ତାତା ପଶ୍ଚିମକାଲାଦୌ କିଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସୁତେନ ହି
ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ— ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ପିତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ପୁଅ କଣ କରିବା ଉଚିତ?
କିଂ କୃତ୍ଵା ଚ ପରଂ ଶ୍ରେଯୋ ଜନ୍ମଜନ୍ମସୁ ଲଭ୍ଯତେ। ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା ଦେଵ ଯତ୍ନତୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ପୁଅ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବ? ଦୟାକରି ଦେବତା, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ପୂର୍ଵେ ଵଯସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପିତା ପୁତ୍ର ଇତି ସ୍ମୃତଃ। ଉତ୍ତରେ ଚ ସୁତସ୍ତାତଃ ପାଲନାନ୍ନ ତୁ ପୂଜନାତ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଆଗରୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଆସିଲେ, ଏକଜଣ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟଜଣ ପିତା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ, ପୁଅ ପିତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତି, କେବଳ ପୂଜା କରିବା ନୁହେଁ।
ଦେଵଵତ୍ପୂଜଯେତ୍ତାତଂ ସ୍ନେହଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ପୁତ୍ରଵତ୍। ନ ଲଂଘଯେଦ୍ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ମନସାପି କଦାଚନ
ପୁଅ ଦେବତା ପରି ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ପୁଅ ପରି ସ୍ନେହ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେବେଉ ମନରେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆତୁରସ୍ଯ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରତିକ୍ରିଯାଂ। ସୋକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସଦା ଦେଵୈଃ ପ୍ରପୂଜ୍ଯତେ
ଏକ ପୁଅ ଯଦି ତାଙ୍କ ଅସୁସ୍ଥ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେ ଅବିନଶୀ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପାଇଁଥାଏ ଏବଂ ସଦା ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ମୁମୂର୍ଷୋରପିତା ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତୋ ମୃତ୍ଯୁଲକ୍ଷଣମ୍। କୃତ୍ଵା ଚ ଯଜନଂ ପୁତ୍ରୋ ଦେଵାନାଂ ତୁଲ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପିତା ମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ ଦେଖି ମରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ପୁଅ ଯଦି ଯଥାଯଥ ନିୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ପାଇଁଥାଏ।