ପୁଣ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ମମାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍। ପିତ୍ରୋର୍ଭକ୍ତିପରଃ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚାଂଡାଲୋ ଦେଵତାଂ ଗତଃ
ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଛ; ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଚଣ୍ଡାଳ ଦେବତାତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତେନ ସହ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତିଷ୍ଠାମି ତସ୍ଯ ମଂଦିରେ। ପୁନଃ ପୁନଃ କଥାଲାପଂ କରୋମି ଦ୍ଵିଜନଂଦନ
ସେଥିପାଇଁ, ସେଙ୍କୁ ସ্নେହ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରେ ବସିଥାଏ; ପୁଣି ପୁଣି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଆନନ୍ଦ।
ତସ୍ଯ ଵୈ ମାନସେ ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ତେଽହତଭାଵନଃ। ସ ତଜ୍ଜାନାତି ତ୍ଵଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଥା ପତିଵ୍ରତାଦଯଃ
ତାଙ୍କ ମନରେ ମୁଁ ସଦା ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଭାବେ ଅଛି, କୌଣସି ଖରାପ ଭାବନା ନାହିଁ; ସେ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ଏହିପରି ପତିବ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତେଷାଂ ଵୃତ୍ତଂ ଵଦିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଚାନୁପୂର୍ଵଶଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଥା ମର୍ତ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ କହିବି, ତୁମେ ଧିରେ ଧିରେ ଶୁଣ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପିତୁର୍ମାତୁଃ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଷୁ ନୈଵ ହି। ପିତ୍ରୋରର୍ଚା କୃତା ଯେନ ସ ଏଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପିତା ଓ ମାଆଁଠାରୁ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ନାହିଁ; ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେଉଁଠି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ପିତ୍ରୋରାଜ୍ଞା ଚ ଦେଵସ୍ଯ ଗୁରୋରାଜ୍ଞା ସମଂ ଫଲଂ। ଆରାଧନାଦ୍ଦିଵୋ ରାଜ୍ଯଂ ବାଧଯା ରୌରଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ଫଳ ସମାନ; ପୂଜା କଲେ ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ମିଳେ, ଅବହେଳା କଲେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ।
ସ ଚାସ୍ମାକଂ ହୃଦିସ୍ଥୋଽପି ତସ୍ଯାହଂ ହୃଦଯେ ସ୍ଥିତଃ। ଆଵଯୋରଂତରଂ ନାସ୍ତି ପରତ୍ରେହ ଚ ମତ୍ସମଃ
ସେ ଆମ ହୃଦୟରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଛି। ଆମ ଦୁହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେଠି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ। ଏବଂ ମୋତେ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ମଦଗ୍ରେ ମତ୍ପୁରେ ରମ୍ଯେ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ ସହ। ସଭୁଂଜୀତାକ୍ଷଯଂ ଭୋଗମଂତେ ମଯି ଚ ଲୀଯତେ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ମୋର ସୁନ୍ଦର ନଗରୀରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନଙ୍କ ସହିତ, ସେ ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମୋତେ ଏକାତ୍ମ ହେଇଯିବେ।
ଅତଏଵ ହି ମୂକୋସୌ ଵାର୍ତ୍ତାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସଂଭଵାମ୍। ଜାନାତି ନରଶାର୍ଦୂଲ ଏଷ ତେ ଵିସ୍ମଯଃ କୁତଃ
ଏହିପରି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁନ୍ଦ ବୋଲି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଖବର ଜାଣିପାରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଣୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛ?
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ-। ମୋହାଦଜ୍ଞାନତୋ ଵାପି ନ କୃତ୍ଵା ପିତୁରର୍ଚନଂ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵା କିଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସଦସଜ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵର୨୦୦ 1.50.
ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ— ମୋହ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେହି ଜଦି ବାପାଙ୍କ ପୂଜା କରିନଥାଏ, ତେବେ ହେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ଏହା ଜାଣି, କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଭଲ ଓ ଖରାପ ବିଷୟରେ?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ଦିନୈକଂ ମାସପକ୍ଷୌ ଵା ପକ୍ଷାର୍ଧଂ ଵାଥ ଵତ୍ସରଂ। ପିତ୍ରୋର୍ଭକ୍ତିଃ କୃତା ଯେନ ସ ଚ ଗଚ୍ଛେନ୍ମମାଲଯଂ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଏକ ଦିନ, ମାସ, ପକ୍ଷ, ଅର୍ଧପକ୍ଷ କିମ୍ବା ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ନିର୍ମଳ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
କାରଯିତ୍ଵା ମନଃ କଷ୍ଟମଵଶ୍ଯଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ନ କୃତା ଵାକୃତା ଵା ସ୍ଯାତ୍ପିତ୍ରୋରର୍ଚା ପରଂ ପୁରା
ଯଦି କେହି ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯିବେ; ମାତାପିତାଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ନାହିଁ, ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ନରଃ କୃତ୍ଵା ପିତୃଭକ୍ତି ଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଅନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥା ଗଵ୍ଯଂ ସାମିଷଂ ଚ ନିରାମିଷମ୍
ଏକ ଉଠା ଛାଡିଦେଲେ, ମଣିଷ ପିତୃଭକ୍ତିର ଫଳ ପାଇଥାଏ; ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ ଓ ଦୁଧ ଉତ୍ପାଦ, ମାଂସ ସହିତ କିମ୍ବା ଛଡ଼ି, ସବୁ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ସର୍ଵଂ ଲକ୍ଷଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋ ଯତ୍ପ୍ରଦୀଯତେ। ସର୍ଵସ୍ଵେନ କୃତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯେନ ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦେଉଛି, ତାହା ଲକ୍ଷଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ସମସ୍ତ ସଂପତ୍ତି ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ।
ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପିତୃଭକ୍ତିଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧାତ୍ପରୋ ମହାଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ପାଉଥିବେ ଓ ପିତୃଭକ୍ତିର ଫଳ ଲାଗିଥାଏ; ବଡ଼ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିନି ଲୋକରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।
ଅତ୍ର ଯଦ୍ଦୀଯତେ କିଂଚିତ୍ସର୍ଵଂ ଚାକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ। ଅନ୍ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚାଯୁତଂ ଵିଦ୍ଧି ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋ ଲକ୍ଷମୁଚ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ଅତି କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ ଭୋଗ ମିଳେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦିଲେ ଦଶ ହଜାର ଗୁଣ, ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ।
ପିଣ୍ଡେ କୋଟିଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାଯାନନ୍ତମୁଚ୍ଯତେ। ଗଂଗାଜଲେ ଗଯାଯାଂ ଚ ପ୍ରଯାଗେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା
ପିଣ୍ଡ ଦାନରେ କୋଟି ଗୁଣ ଫଳ ଦିଆଯାଏ; ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ଫଳ କହାଯାଏ; ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ, ଗୟାରେ, ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୁଷ୍କରରେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସିଦ୍ଧକୁଂଡେ ଗଂଗାସାଗର ସଂଗମେ। ଅନ୍ନପିଂଡଂ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ବାରାଣସୀ, ସିଦ୍ଧକୁଣ୍ଡ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ, ଯେଉଁଠି ଚାଉଳର ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିବେ।
ପିତରଶ୍ଚାକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲଭଂତେ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍। ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ଯସ୍ତୁ ଦଦ୍ଯାତ୍ତିଲୋଦକମ୍
ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଜନ୍ମର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ବିଶେଷ କରି, ଯେଉଁଠି ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ତିଳ ଜଳ ଦିଏ।
ମୁକ୍ତିମାର୍ଗଂ ସ ଚାପ୍ନୋତି ପିଂଡଦାନେ ତୁ କିଂ ପୁନଃ। ନଦୀତୀରେଷୁ ସାହସ୍ରଂ ନଦେ ତ୍ଵଯୁତମିଷ୍ଯତେ
ସେ ମୁକ୍ତିର ପଥ ପାଉଥିବେ, ତେବେ ପିଣ୍ଡ ଦାନର କଥା କଣ? ନଦୀ କୂଳରେ ହଜାର ଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ; ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ହଜାର ଗୁଣ ମାନାଯାଏ।
ସାମାନ୍ଯଫଲସଂସର୍ଗାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶତଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଅମାଯାଂ ଚ ଯୁଗାଦ୍ଯାଯାଂ ଗ୍ରହଣେ ସୂର୍ଯଚଂଦ୍ରଯୋଃ
ସାଧାରଣ ଫଳର ସଂଯୋଗରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶତଗୁଣ ହୁଏ; ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ।
ପାର୍ଵଣଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ସୋକ୍ଷଯଂ ଲୋକମଶ୍ନୁତେ। ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯଂତି ସର୍ଵେ ସମାଯୁତଂ ପ୍ରତି
ଯେଉଁଠି ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରେ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ଫଳରେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ଆଶିଷଂ ଦଯିତଂ ଦତ୍ଵା ଭୋଗ୍ଯଂ ଚାନଂତମାତ୍ମଜେ। ତତଃ ପର୍ଵଣି ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପାର୍ଵଣଂ ମୁଦା
ପ୍ରିୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନନ୍ତ ଭୋଗ୍ୟ ଜିଏ ପୁଅକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ପରେ ପର୍ବ ଦିନରେ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ପିତ୍ରୋର୍ଯଜ୍ଞମିମଂ କୃତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ଅହନ୍ଯହନି ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ନିତ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, ଜନ୍ମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯେଉଁ ଦିନ ଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସୋଽକ୍ଷଯଂ ଲୋକମଶ୍ନୁତେ। ତଥୈଵାପରପକ୍ଷେ ଚ କାମ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧାନତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା କାମଂ ସ ଚାପ୍ନୋତି ଯଦ୍ଵା ମନସି ଵର୍ତତେ। ଆଷାଢୀମଵଧିଂ କୃତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ପକ୍ଷସ୍ତୁ ପଂଚମଃ
ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, ତାହା ମିଳେ। ଆଷାଢ଼ୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚମ ପକ୍ଷକୁ ସୀମା ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ କନ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛତୁ ଵା ନ ଵା। କନ୍ଯାଂ ଗତେ ସଵିତରି ଯାନ୍ଯହାନି ତୁ ଷୋଡଶ
ସେଠାରେ କେହି କନ୍ୟା ଯାଉଛି କି ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କନ୍ୟା ସବିତାରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷୋଳ ଦିନ—
କ୍ରତୁଭିସ୍ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ସମାପ୍ତ ଵରଦକ୍ଷିଣୈଃ। କାମ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ମହାପୁଣ୍ଯମିଦଂ ତସ୍ଯାଗତଂ ଶିଵମ୍
—ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ଏହି କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ।
ଅଭାଵାତ୍କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ତୁଲାଯାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଅମାଵୃଶ୍ଚିକମାଯାତି ନୈରାଶ୍ଯଂ ପିତରୋ ଗତାଃ
ଯଦି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁଳାରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଅମାବାସ୍ୟା ବୃଶ୍ଚିକରେ ଆସେ, ପିତୃମାନେ ଆଶା ଛାଡ଼ି—
ପୁନଃସ୍ଵଭଵନଂ ଯାଂତି ଶାପଂ ଦତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍। ପିତୃଶାପେନ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ନଷ୍ଟଂ ସର୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍
—ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଯାନ୍ତି। ପିତୃମାନଙ୍କ ଶାପରେ ପୁଅର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି।