ନାସ୍ତି ସତ୍ଯାତ୍ପରୋ ଧର୍ମୋ ନାନୃତାତ୍ପାତକଂ ପରମ୍। ଵିଶେଷେ ସମଭାଵସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯାନଘସ୍ଯ ଚ
ସତ୍ୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଅସତ୍ୟଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ନିର୍ମଳ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମତା ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ।
ଅରୌ ମିତ୍ରେପ୍ଯୁଦାସୀନେ ମନୋ ଯସ୍ଯ ସମଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯାହାର ମନ ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର ଓ ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ରହେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାଉଯ୍ୟ ପାଇଁ।
ଏଵଂ ଯୋ ଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ କୁଲକୋଟିଂ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍। ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଶ୍ଚୈଵ ଧୈର୍ଯଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମଲୋଭତା
ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଜ ପରିବାରର ଅନେକ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସତ୍ୟ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଶାନ୍ତି, ସାହସ, ଦୃଢତା ଓ ଲୋଭ ନହେବା—
ଅନାଶ୍ଚର୍ଯମନାଲସ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ତେନ ଵୈ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ନରଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଳସ୍ୟ ନଥିବା—ଏସବୁ ଗୁଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ମାନବ ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଵୃତ୍ତଂ ଜାନାତି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯଦେହେ ସ୍ଥିତୋ ହରିଃ। ଲୋକେ ତସ୍ଯ ସମୋ ନାସ୍ତି ସମଃ ସତ୍ଯାର୍ଜଵେଷୁ ଚ
ଧର୍ମକୁ ଜଣାଇଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି; ହରି ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଓ ସିଧାସଳଖ ଚରିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ସ ଚ ଧର୍ମମଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତେନୈଵ ଧାରିତଂ ଜଗତ୍। ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ-। ଜ୍ଞାତଂ ମେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ତୁଲାଧାରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସେ ନିଜେ ଧର୍ମରେ ଗଠିତ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଧାରିତ ହୋଇଛି। ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ତୁଳାଧାରର କାରଣ ବୁଝିପାରିଛି।
ଅଦ୍ରୋହକସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି। ହରିରୁଵାଚ-। ପୁରୈଵ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ କୁଲସ୍ତ୍ରୀନଵଯୌଵନା
ମୁଁ ଚାହିଲେ, ତୁମେ ମୋତେ କହିପାରିବା, ଯେଉଁ ଜଣେ କେହିଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ କେମିତି। ହରି କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ, ଯିଏ ନବଯୌବନରେ ଥିଲେ—
ପତ୍ନୀଵ କାମଦେଵସ୍ଯ ଶଚୀଵ ଵାସଵସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣସମା ଭାର୍ଯା ସୁନ୍ଦରୀ ନାମ ସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କାମଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପରି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶଚୀ ପରି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା, ଯାହାର ନାମ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଭଳି ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।
ଅକସ୍ମାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯୈଵ କାର୍ଯେ ଗନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ। ମନସାଲୋଚିତଂ ତେନ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀମ୍
ଏକାଉଁ ରାଜା ଅଚନ୍ତାତ, କିଛି କାମରେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା, ଯେଉଁ କାମ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
କସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପଯାମି ଯତୋ ରକ୍ଷା ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଇତ୍ଯାଲୋଚ୍ଯୈଵ ସହସା ତ୍ଵାଗତୋସ୍ଯ ଗୃହଂ ପ୍ରତି ୧୦୦ 1.50.
ମୁଁ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ କେଉଁଠି ରଖିବି, ଯେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷା ମିଳିବ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତୁମ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ।
ଉକ୍ତଂ ଚ ତାଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵିସ୍ମଯଂଗତଃ। ନ ତାତସ୍ତେ ନ ଚ ଭ୍ରାତା ନ ଚାହଂ ତଵ ବାନ୍ଧଵଃ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସେ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲା—'ତୁମର ପିତା, ଭାଇ, ଏବଂ ମୁଁ କେହି ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ।'
ପିତୃମାତୃକୁଲସ୍ଯୈଵ ତସ୍ଯା ନ ହି ସୁହୃଜ୍ଜନଃ। କଥଂ ଚ ମଦ୍ଗୃହେ ତାତ ସ୍ଥିତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାଙ୍କର ପିତୃମାତୃ ପରିବାରରେ କେହି ମିତ୍ର ନାହିଁ; ମୋ ଘରେ ରହି, କିପରି ତୁମେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ରହିପାରିବା, ପ୍ରିୟ?
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତେନ ଚୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍। ଲୋକେ ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲା—'ଏହି ଜଗତରେ ତୁମ ପରି କେହି ନାହିଁ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଥିବା।'
ସ ଚାହ ତଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଵକ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ଦୂଷଣମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହିନୀଂ ଭାର୍ଯାଂ କଃ ପୁମାନ୍ରକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା—'ସବୁଜ୍ଞ ଜଣକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରିଥିବା ଜନନୀକୁ କେଉଁ ପୁରୁଷ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବ?'
ରାଜପୁତ୍ର ଉଵାଚ-। ଧରଣ୍ଯାଂ ପରିଵିଜ୍ଞାଯ ତ୍ଵାଗତୋହଂ ତଵାନ୍ତିକମ୍। ଏଷା ତିଷ୍ଠତୁ ତେଽଗାରେ ଵ୍ରଜାମି ନିଜମନ୍ଦିରମ୍
ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ: ଧରଣୀ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆସିଛି। ଏହି ଝିଅଟି ତୁମ ଘରେ ରୁହୁ, ମୁଁ ମୋ ରାଜମହଳକୁ ଫେରିଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ନଗରେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଶୋଭନେ। ବହୁକାମୁକ ସଂପୂର୍ଣେ କଥଂ ରକ୍ଷା ଭଵେତ୍ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସହରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଲୋକ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଧରିଛନ୍ତି, ଏଠି ଝିଅମାନେ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବେ?
ସ ଚୋଵାଚ ପୁନସ୍ତଂ ଚ କୁରୁ ରକ୍ଷାଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ଗୃହସ୍ଥସ୍ସଙ୍କଟାଦାହ ଧର୍ମସ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରକମ୍
ସେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ଯାଉଛି।' ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଧର୍ମର ଅଂଶ।'
କରୋମ୍ଯନୁଚିତଂ କାର୍ଯଂ ସ୍ଵଦାସ୍ଯମୁଚିତଂ ହିତମ୍। ସଦା ଚୈଵେଦୃଶୀ ଭାର୍ଯା ସ୍ଥାତଵ୍ଯା ମଦ୍ଗୃହେ ପିତଃ
ମୁଁ ଯାହା କରୁଛି ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ମୋର ସେବା ଉପକାରୀ ଏବଂ ଉଚିତ। ଏପରି ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ମୋ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ, ବାପା।
ଅରକ୍ଷାରକ୍ଷଣେ ଦେଵ ଵଦାଭୀଷ୍ଟଂ କୁରୁ ପ୍ରିଯମ୍। ମମ ତଲ୍ପେ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଶଯାନଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା ପସନ୍ଦ କର, ତାହା କର। ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋ ସହ ମୋ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛି।
ମନ୍ଯସେ ଦୈଵତଂ ସ୍ଵଂ ଚେତ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ନୋଚେତ୍ତୁ ଗଚ୍ଛତୁ। କ୍ଷଣଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ତଂ ପ୍ରାହ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପୁନସ୍ତଦା
ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେବତା ଭାବେ ମନେ କର, ତେବେ ରୁହ; ନହେଲେ ଯାଅ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି ରାଜପୁତ୍ର ପୁଣି କହିଲେ।
ବାଢମେତଦ୍ଵଚସ୍ତାତ ଯଥାଭୀଷ୍ଟଂ ତଥା କୁରୁ। ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ଜଗାଦାଥ ଅସ୍ଯ ଵାକ୍ଯାଚ୍ଛିଵାଶିଵମ୍
'ଠିକ୍ ଅଛି, ବାପା; ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହିପରି କର।' ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଉଭୟ ପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ।
କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ନ ତେ ଦୋଷ ଆଜ୍ଞଯା ମମ ସୁଂଦରି। ଏତଦୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ସୋପି ଭୂପତେଃ ଶାସନାତ୍ପିତୁଃ
'ଏହା କରିବା ଦରକାର; ଏଥିରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ସୁନ୍ଦରୀ, କାରଣ ଏହା ମୋ ଆଦେଶରେ।' ଏହିପରି କହି ସେ ମଧ୍ୟ ବାପା ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନଂତରଂ କ୍ଷପାଯାଂ ଚ ଯଦୁକ୍ତଂ ଚ ତଥାକୃତମ୍। ଯୋଷିତୋର୍ମଧ୍ଯଗଃ ସୋପି ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵପିତି ଧାର୍ମିକଃ
ସେ ରାତିରେ ଯାହା କହାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି କାମ ହେଲା। ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଦୁଇ ଜଣ ଜଣା ଜଣା ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଲେ।
ଧର୍ମାନ୍ନ ଚଲତେ ସୋପି ସ୍ଵଭାର୍ଯାପରଭାର୍ଯଯୋଃ। ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସ୍ଵସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାସ୍ଯ କାମାଭିଲଷିତଂ ମନଃ
ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରୁ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମନ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତସ୍ଯାଃ ସଂସର୍ଗତଶ୍ଚୈଵ ଦୁହିତୈଵ ପ୍ରମନ୍ଯତେ। ସ୍ତନୌ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ଲଗନ୍ତୌ ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଝିଅ ଭାବେ ମନେ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶସ୍ତନ ତାଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ପୁନିପୁନି ଲାଗୁଥିଲା।
ବାଲକସ୍ଯେଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ତନୌ ମାତୁଃ ସମନ୍ଯତେ। ତସ୍ଯା ଅଂଗାନି ଚାଂଗେଷୁ ଲଗଂତି ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ନିଜ ମାଆଙ୍କ ଶସ୍ତନକୁ ଭାବେ, ସେଉଁପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଭାବୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଂଗ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ପୁନିପୁନି ଛୁଉଥିଲା।
ତତୋ ମାତୁସ୍ସୁତସ୍ଯେଵ ସୋମନ୍ଯତ ଦିନେ ଦିନେ। ତସ୍ଯ ଯୋଷାସୁସଂସର୍ଗୋ ନିଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵଭଵତ୍ତତଃ
ତାପରେ, ପ୍ରତିଦିନ ସେ ତାଙ୍କୁ ମାଆ ଝିଅଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ମନେ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ମହିଳା ସହ ଏକତା ବନ୍ଦ ହେଲା।
ଏଵଂ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧେ ତତ୍ପତିଶ୍ଚାଗତଃ ପୁରଂ। ଅପୃଚ୍ଛତ୍ତଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ତସ୍ଯା ଵୃତ୍ତମଥୋଦିତମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଅର୍ଧ ବର୍ଷ କଟିଗଲାପରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ ଏବଂ ଘଟିଥିବା କଥା ଜାଣିଲେ।
କେଚିଦ୍ଭଦ୍ରଂ ବୋଧଯନ୍ତୋ ଯୁଵାନୋପି ସୁଵିସ୍ମିତାଃ। କେଚିଦାହୁସ୍ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵପିତ୍ଯସୌ
କେହି, ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବି, ଯଦିଓ ଯୁବକ, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। କେହି କହିଲେ, 'ଯାହାକୁ ତୁମେ ଭରସା କରିଥିଲ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଶୋଇଥିଲେ।'
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋରେକସଂସର୍ଗାତ୍ଶାଂତତା ତୁ କଥଂ ଭଵେତ୍। ତସ୍ଯାଂ ଯସ୍ଯାଭିଲାଷୋସ୍ତି ନ ପୃଷ୍ଟସ୍ସ ଵଦେଦ୍ଯୁଵା
ଜଣେ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଏକାଠି ଥିଲେ କିପରି ସଂଯମ ରହିପାରିବ? ଯଦି ତାଙ୍କର ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି, ତେବେ ଯୁବକଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଉ।