କଥଂ କଥମିତି ପ୍ରାହ ସ ତଂ ମଧୁରଯା ଗିରା। ଧର୍ମସ୍ଯ ମେ ସମୁଦ୍ଦେଶଂ ଵଦ ପ୍ରାପ୍ତୋଂଽତିକଂ ହି ତେ
ସେ ମଧୁର କଥାରେ ପଚାରିଲେ, 'ମୋତେ ଧର୍ମର ସାର କହ, କାରଣ ତୁମେ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।'
ତୁଲାଧାର ଉଵାଚ-। ଯାଵଜ୍ଜନାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ମମୈଵ ସନ୍ନିଧୌ ଦ୍ଵିଜ। ତାଵନ୍ମେ ସ୍ଵସ୍ଥତା ନାସ୍ତି ଯାଵଚ୍ଚ ରାତ୍ରିଯାମକଃ
ତୁଳାଧାର କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ରାତି ଶେଷ ହେଉଅନ୍ତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ତଚ୍ଚୋପଦେଶମାଦାଯ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମାକରଂ ପ୍ରତି। ବକସ୍ଯ ମରଣେ ଦୋଷଂ ଖେ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଵିଶୋଷଣମ୍
ଏହି ଉପଦେଶ ନେଇ ଧର୍ମର ସାଗର ପାଖକୁ ଯାଅ। ବକ ପକ୍ଷୀ ମାରିବାର ଦୋଷ ଓ ଆକାଶରେ କପଡ଼ା ଶୁଖାଇବା ବିଷୟ ଭାବିବା।
ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଚ ଜାନୀଷେ ସଜ୍ଜନାଦ୍ରୋହକଂ ଵ୍ରଜ। ତତ୍ର ତସ୍ଯୋପଦେଶେନ ତଵ କାମଃ ଫଲିଷ୍ଯତି
ସେଠି ତୁମେ ସବୁ କଥା ଜାଣିପାରିବ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ। ସେଠି ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁଲାଧାରଃ କରୋତି କ୍ରଯଵିକ୍ରଯୌ। ତଥା ତାତ ଗମିଷ୍ଯାମି ସଜ୍ଜନାଦ୍ରୋହକଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କହି, ତୁଳାଧାର ତାଙ୍କ କିଣାବିକ୍ରୟ କାମ କରି ରହିଲେ। ଏହିପରି, ବାପା, ମୁଁ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।
ତୁଲାଧାରସମୁଦ୍ଦେଶାନ୍ନ ଜାନାମି ତଦାଲଯମ୍। ହରିରୁଵାଚ-। ଏହ୍ଯାଗଚ୍ଛ ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ତଦ୍ଗୃହମ୍
ତୁଳାଧାର ଯେଉଁଠି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ, ସେଠି କେଉଁଠି ରହନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେନି। ହରି କହିଲେ: ଆସ, ମୁଁ ତୋତେ ସହିତ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବି।
ଅଥ ଵର୍ତ୍ମନି ଗଚ୍ଛଂତମୁଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହରିଂ। ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ତୁଲାଧାରେ ଚ ନ ସ୍ନାନଂ ନ ଦେଵପିତୃତର୍ପଣମ୍
ତାପରେ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁଳାଧାର ସ୍ନାନ କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି।
ମଲଦିଗ୍ଧଂ ଚ ଗାତ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ଚେଲମଲକ୍ଷଣମ୍। କଥଂ ଜାନାତି ମଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଦେଶାଂତରସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ମାଳିନ୍ୟରେ ଲପେଟା, ସମସ୍ତ କପଡ଼ା ମେଳା। ସେ ଦୂର ଦେଶରେ ଘଟିଥିବା ମୋ କର୍ମ କିପରି ଜାଣିଲେ?
ଅତୋ ମେ ଵିସ୍ମଯସ୍ତାତ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଵଦ କାରଣମ୍। ହରିରୁଵାଚ-। ସତ୍ଯେନ ସମଭାଵେନ ଜିତଂ ତେନ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଏହିପରି ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ଏହାର କାରଣ କହ। ହରି କହିଲେ: ସତ୍ୟ ଓ ସମତା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଜଗତକୁ ଜିତିଛି।
ତେନାତୃପ୍ଯଂତ ପିତରୋ ଦେଵା ମୁନିଗଣୈଃ ସହ। ଭୂତଭଵ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚ ତେନ ଜାନାତି ଧାର୍ମିକଃ
ଏହି କାରଣରୁ ପିତୃଗଣ, ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଟୁଛନ୍ତି; ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାକୁ ଜାଣିପାରେ।
ନାସ୍ତି ସତ୍ଯାତ୍ପରୋ ଧର୍ମୋ ନାନୃତାତ୍ପାତକଂ ପରମ୍। ଵିଶେଷେ ସମଭାଵସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯାନଘସ୍ଯ ଚ
ସତ୍ୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଅସତ୍ୟଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ନିର୍ମଳ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମତା ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ।
ଅରୌ ମିତ୍ରେପ୍ଯୁଦାସୀନେ ମନୋ ଯସ୍ଯ ସମଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯାହାର ମନ ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର ଓ ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ରହେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାଉଯ୍ୟ ପାଇଁ।
ଏଵଂ ଯୋ ଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ କୁଲକୋଟିଂ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍। ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଶ୍ଚୈଵ ଧୈର୍ଯଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମଲୋଭତା
ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଜ ପରିବାରର ଅନେକ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସତ୍ୟ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଶାନ୍ତି, ସାହସ, ଦୃଢତା ଓ ଲୋଭ ନହେବା—
ଅନାଶ୍ଚର୍ଯମନାଲସ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ତେନ ଵୈ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ନରଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଳସ୍ୟ ନଥିବା—ଏସବୁ ଗୁଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ମାନବ ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଵୃତ୍ତଂ ଜାନାତି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯଦେହେ ସ୍ଥିତୋ ହରିଃ। ଲୋକେ ତସ୍ଯ ସମୋ ନାସ୍ତି ସମଃ ସତ୍ଯାର୍ଜଵେଷୁ ଚ
ଧର୍ମକୁ ଜଣାଇଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି; ହରି ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଓ ସିଧାସଳଖ ଚରିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ସ ଚ ଧର୍ମମଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତେନୈଵ ଧାରିତଂ ଜଗତ୍। ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ-। ଜ୍ଞାତଂ ମେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ତୁଲାଧାରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସେ ନିଜେ ଧର୍ମରେ ଗଠିତ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଧାରିତ ହୋଇଛି। ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ତୁଳାଧାରର କାରଣ ବୁଝିପାରିଛି।
ଅଦ୍ରୋହକସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି। ହରିରୁଵାଚ-। ପୁରୈଵ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ କୁଲସ୍ତ୍ରୀନଵଯୌଵନା
ମୁଁ ଚାହିଲେ, ତୁମେ ମୋତେ କହିପାରିବା, ଯେଉଁ ଜଣେ କେହିଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ କେମିତି। ହରି କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ, ଯିଏ ନବଯୌବନରେ ଥିଲେ—
ପତ୍ନୀଵ କାମଦେଵସ୍ଯ ଶଚୀଵ ଵାସଵସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣସମା ଭାର୍ଯା ସୁନ୍ଦରୀ ନାମ ସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କାମଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପରି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶଚୀ ପରି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା, ଯାହାର ନାମ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଭଳି ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।
ଅକସ୍ମାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯୈଵ କାର୍ଯେ ଗନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ। ମନସାଲୋଚିତଂ ତେନ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀମ୍
ଏକାଉଁ ରାଜା ଅଚନ୍ତାତ, କିଛି କାମରେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା, ଯେଉଁ କାମ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
କସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପଯାମି ଯତୋ ରକ୍ଷା ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଇତ୍ଯାଲୋଚ୍ଯୈଵ ସହସା ତ୍ଵାଗତୋସ୍ଯ ଗୃହଂ ପ୍ରତି ୧୦୦ 1.50.
ମୁଁ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ କେଉଁଠି ରଖିବି, ଯେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷା ମିଳିବ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତୁମ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ।
ଉକ୍ତଂ ଚ ତାଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵିସ୍ମଯଂଗତଃ। ନ ତାତସ୍ତେ ନ ଚ ଭ୍ରାତା ନ ଚାହଂ ତଵ ବାନ୍ଧଵଃ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସେ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲା—'ତୁମର ପିତା, ଭାଇ, ଏବଂ ମୁଁ କେହି ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ।'
ପିତୃମାତୃକୁଲସ୍ଯୈଵ ତସ୍ଯା ନ ହି ସୁହୃଜ୍ଜନଃ। କଥଂ ଚ ମଦ୍ଗୃହେ ତାତ ସ୍ଥିତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାଙ୍କର ପିତୃମାତୃ ପରିବାରରେ କେହି ମିତ୍ର ନାହିଁ; ମୋ ଘରେ ରହି, କିପରି ତୁମେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ରହିପାରିବା, ପ୍ରିୟ?
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତେନ ଚୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍। ଲୋକେ ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲା—'ଏହି ଜଗତରେ ତୁମ ପରି କେହି ନାହିଁ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଥିବା।'
ସ ଚାହ ତଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଵକ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ଦୂଷଣମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହିନୀଂ ଭାର୍ଯାଂ କଃ ପୁମାନ୍ରକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା—'ସବୁଜ୍ଞ ଜଣକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରିଥିବା ଜନନୀକୁ କେଉଁ ପୁରୁଷ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବ?'
ରାଜପୁତ୍ର ଉଵାଚ-। ଧରଣ୍ଯାଂ ପରିଵିଜ୍ଞାଯ ତ୍ଵାଗତୋହଂ ତଵାନ୍ତିକମ୍। ଏଷା ତିଷ୍ଠତୁ ତେଽଗାରେ ଵ୍ରଜାମି ନିଜମନ୍ଦିରମ୍
ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ: ଧରଣୀ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆସିଛି। ଏହି ଝିଅଟି ତୁମ ଘରେ ରୁହୁ, ମୁଁ ମୋ ରାଜମହଳକୁ ଫେରିଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ନଗରେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଶୋଭନେ। ବହୁକାମୁକ ସଂପୂର୍ଣେ କଥଂ ରକ୍ଷା ଭଵେତ୍ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସହରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଲୋକ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଧରିଛନ୍ତି, ଏଠି ଝିଅମାନେ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବେ?
ସ ଚୋଵାଚ ପୁନସ୍ତଂ ଚ କୁରୁ ରକ୍ଷାଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ଗୃହସ୍ଥସ୍ସଙ୍କଟାଦାହ ଧର୍ମସ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରକମ୍
ସେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ଯାଉଛି।' ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଧର୍ମର ଅଂଶ।'
କରୋମ୍ଯନୁଚିତଂ କାର୍ଯଂ ସ୍ଵଦାସ୍ଯମୁଚିତଂ ହିତମ୍। ସଦା ଚୈଵେଦୃଶୀ ଭାର୍ଯା ସ୍ଥାତଵ୍ଯା ମଦ୍ଗୃହେ ପିତଃ
ମୁଁ ଯାହା କରୁଛି ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ମୋର ସେବା ଉପକାରୀ ଏବଂ ଉଚିତ। ଏପରି ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ମୋ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ, ବାପା।
ଅରକ୍ଷାରକ୍ଷଣେ ଦେଵ ଵଦାଭୀଷ୍ଟଂ କୁରୁ ପ୍ରିଯମ୍। ମମ ତଲ୍ପେ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଶଯାନଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା ପସନ୍ଦ କର, ତାହା କର। ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋ ସହ ମୋ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛି।
ମନ୍ଯସେ ଦୈଵତଂ ସ୍ଵଂ ଚେତ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ନୋଚେତ୍ତୁ ଗଚ୍ଛତୁ। କ୍ଷଣଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ତଂ ପ୍ରାହ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପୁନସ୍ତଦା
ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେବତା ଭାବେ ମନେ କର, ତେବେ ରୁହ; ନହେଲେ ଯାଅ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି ରାଜପୁତ୍ର ପୁଣି କହିଲେ।