ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯୋଽଷ୍ଟ ତିଷ୍ଠଂତି ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନା ଦଯାଯୁକ୍ତା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ତାଙ୍କର ଆଠିଜଣ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ରୂପ, ଯୌବନ, ଦୟା ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଶୁଭା ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗତ୍ଵା ତାଂ ପୃଚ୍ଛ ତେ ହିତଂ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସେ ଶୁଭା ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ପଚାର। ଏମିତି କହି ଭଗବାନ୍ ସେଠିଁଠିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯୈଵାଦୃଶ୍ଯତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋଭୂଦ୍ଦ୍ଵିଜସ୍ତଦା। ସ ଚ ସାଧ୍ଵୀଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛାଥ ପତିଵ୍ରତାଂ
ତାଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ପରେ ସେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଅତିଥେର୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାଗୃହାନ୍ନିଃସୃତ୍ଯସଂଭ୍ରମାତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଂ ସତୀ ତତ୍ର ଦ୍ଵାରଦେଶେ ସ୍ଥିତାଭଵତ୍
ଅତିଥିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଘରୁ ବାହାରିଲେ, କିଛି ଭୟ ନଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଵଚନଂ ମୁଦା। ପ୍ରିଯଂ ମମହିତଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵମେଵ ହି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ, ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ପରି କହ।
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ-। ସାଂପ୍ରତଂ ପତ୍ଯୁରର୍ଚାସ୍ତି ନ ଚାସ୍ମାକଂ ସ୍ଵତଂତ୍ରତା। ପଶ୍ଚାତ୍କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ଗୃହାଣାତିଥ୍ଯମଦ୍ଯ ଵୈ
ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ପତିଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଆମ ପାଖରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ। ପରେ ଯାହା ଦରକାର କରିବି; ଆଜି ଦୟାକରି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କର।
ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ମମ ଦେହେ କ୍ଷୁଧା ନାସ୍ତି ପିପାସାଦ୍ଯ ନ ଚ ଶ୍ରମଃ। ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ନୋଚେଚ୍ଛାପଂ ଦଦାମି ତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ମୋ ଦେହରେ ଭୋକ ନାହିଁ, ଆଜି ପିପାସା କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯାହା ଚାହଁ, ଶୁଭେ, କହ; ନହେଲେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି।
ତମୁଵାଚ ତଦା ସାପି ନ ବକୋହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମତୁଲାଧାରଂ ପୃଚ୍ଛ ତଂ ତେ ହିତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେ କହିଲେ—ମୁଁ ବକ ପରି ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧର୍ମତୁଳା ନାମକ ଧର୍ମବାନ୍କୁ ଯାଅ, ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ପଚାର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାଭାଗା ପ୍ରଯଯୌ ଚ ଗୃହୋଦରମ୍। ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜୋ ଵିପ୍ରଂ ଯଥା ଚାଂଡାଲଵେଶ୍ମନି
ଏହିପରି କହି ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଚଣ୍ଡାଳ ଘର ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵିମୃଶ୍ଯ ଵିସ୍ମଯାପନ୍ନସ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ଯଯୌ ଦ୍ଵିଜଃ। ତିଷ୍ଠଂତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜଂ ତଂ ଚ ସୋପଶ୍ଯଦ୍ଧୃଷ୍ଟମାନସମ୍
ଚିନ୍ତା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ଦଢ଼ିଆ ହୃଦୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ଚୋଵାଚ ମୁଦା ଵିପ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତାଂ ସତୀଂ ଚ ସଃ। ଦେଶାଂତରେ ଚ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଯା ଚ କଥିତଂ କିଲ
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ସେଇ ଧର୍ମପରାୟଣ ନାରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ। ଏବଂ ସେ ନାରୀ ଦୂର ଦେଶରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ସବୁ କଥା ଖୋଲାସା କରି କହିଲେ।
କଥଂ ଜାନାତି ମଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଚାଂଡାଲୋପି ପତିଵ୍ରତା। ଅତୋ ମେ ଵିସ୍ମଯସ୍ତାତ କିମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ପରଂ ମହତ୍
ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ଜଣେ ଯଦିଓ ସ୍ୱାମୀପରାୟଣା, କିନ୍ତୁ ସେ କିପରି ମୋର କର୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ? ଏହିଥିରୁ ମୋତେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ବାପା, ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା।
ହରିଉଵାଚ-। ଜ୍ଞାଯତେ କାରଣଂ ତାତ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତଭାଵନୈଃ। ଅତିପୁଣ୍ଯାତ୍ସଦାଚାରାଦ୍ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ
ହରି କହିଲେ: ଏହି ସବୁ ଘଟଣାର କାରଣ, ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ତୁମେ ଯେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛ, ତାହା ତୁମର ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସଦାଚାରର ଫଳ।
କିମୁକ୍ତଶ୍ଚ ତଯା ତ୍ଵଂ ଚ ଵଦ ତତ୍ସାଂପ୍ରତଂ ମୁନେ। ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଧର୍ମତୁଲାଧାରଂ ସା ଚ ମାଂ ସମୁପାଦିଶତ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ତୁମକୁ କଣ କହିଲେ? ଏହିବେଳେ ସେ କଥା ମତେ କହ, ମୁନି। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ସେ ମୋତେ ଧର୍ମର ନ୍ୟାୟ ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ହରିରୁଵାଚ-। ଆଗଚ୍ଛ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଅହଂ ଗଚ୍ଛାମି ତଂ ପ୍ରତି। ଗଚ୍ଛଂତଂ ଚ ହରିଂ ପ୍ରାହ ତୁଲାଧାରଃ କ୍ଵ ତିଷ୍ଠତି
ହରି କହିଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆସ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି। ହରି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତୁଳାଧାର ପଚାରିଲେ, 'ସେ କେଉଁଠି ରହନ୍ତି?'
ହରିରୁଵାଚ-। ଜନାନାଂ ନିକରୋ ଯତ୍ର ବହୁଦ୍ରଵ୍ଯସୁଵିକ୍ରଯେ। ଵିକ୍ରୀଣାତି ଚ କ୍ରୀଣାତି ତୁଲାଧାରସ୍ତତସ୍ତତଃ
ହରି କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଅଧିକ ଲୋକ ଏବଂ ବହୁ ସାମଗ୍ରୀ କିଣାବିକ୍ରୟ ହୁଏ, ସେଠି ତୁଳାଧାର ବ୍ୟବସାୟ କରୁଛନ୍ତି, ଏଠାଉଠା ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ବିକ୍ରି କରୁଛନ୍ତି।
ଜନୋ ଯଵାନ୍ରସଂ ସ୍ନେହଂ କୂଟମନ୍ନସ୍ଯ ସଂଚଯଂ। ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ମୁଖାଦେଵ ଗୃହ୍ଣାତି ଚ ଦଦାତ୍ଯପି
ଲୋକେ ଯେତେ ରସ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ସେ ସବୁକୁ ସେ ନିଜ ମୁଁହରୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନୃତଂ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାଣାଂତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ନୋକ୍ତଂ ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତେନଧର୍ମତୁଲାଧରଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତୁଳାଧାର କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ସତ୍ୟକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ତୁ ତମଦ୍ରାକ୍ଷୀଦ୍ଵିକ୍ରୀଣଂତଂ ରସାନ୍ବହୂନ୍। ମଲପଂକଧରଂ ମର୍ତ୍ଯଂ ଦଂତକୁଡ୍ମଲପଂକିଲମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ରସ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା, ମାଟି ଓ କାଦରେ ଲପେଟା ଲୋକ, ଦାନ୍ତ ମେଳା ଓ ବନ୍ଦ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ର ଵସ୍ତୁଧନୋତ୍ଥାଂ ଚ ଭାଷଂତଂ ଵିଵିଧାଂ ଗିରମ୍। ଵୃତଂ ବହୁଵିଧୈର୍ମର୍ତ୍ଯୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପୁଂଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ
ସେଠି, ବହୁ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଧନ ବିକ୍ରୟ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
କଥଂ କଥମିତି ପ୍ରାହ ସ ତଂ ମଧୁରଯା ଗିରା। ଧର୍ମସ୍ଯ ମେ ସମୁଦ୍ଦେଶଂ ଵଦ ପ୍ରାପ୍ତୋଂଽତିକଂ ହି ତେ
ସେ ମଧୁର କଥାରେ ପଚାରିଲେ, 'ମୋତେ ଧର୍ମର ସାର କହ, କାରଣ ତୁମେ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।'
ତୁଲାଧାର ଉଵାଚ-। ଯାଵଜ୍ଜନାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ମମୈଵ ସନ୍ନିଧୌ ଦ୍ଵିଜ। ତାଵନ୍ମେ ସ୍ଵସ୍ଥତା ନାସ୍ତି ଯାଵଚ୍ଚ ରାତ୍ରିଯାମକଃ
ତୁଳାଧାର କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ରାତି ଶେଷ ହେଉଅନ୍ତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ତଚ୍ଚୋପଦେଶମାଦାଯ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମାକରଂ ପ୍ରତି। ବକସ୍ଯ ମରଣେ ଦୋଷଂ ଖେ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଵିଶୋଷଣମ୍
ଏହି ଉପଦେଶ ନେଇ ଧର୍ମର ସାଗର ପାଖକୁ ଯାଅ। ବକ ପକ୍ଷୀ ମାରିବାର ଦୋଷ ଓ ଆକାଶରେ କପଡ଼ା ଶୁଖାଇବା ବିଷୟ ଭାବିବା।
ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଚ ଜାନୀଷେ ସଜ୍ଜନାଦ୍ରୋହକଂ ଵ୍ରଜ। ତତ୍ର ତସ୍ଯୋପଦେଶେନ ତଵ କାମଃ ଫଲିଷ୍ଯତି
ସେଠି ତୁମେ ସବୁ କଥା ଜାଣିପାରିବ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ। ସେଠି ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁଲାଧାରଃ କରୋତି କ୍ରଯଵିକ୍ରଯୌ। ତଥା ତାତ ଗମିଷ୍ଯାମି ସଜ୍ଜନାଦ୍ରୋହକଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କହି, ତୁଳାଧାର ତାଙ୍କ କିଣାବିକ୍ରୟ କାମ କରି ରହିଲେ। ଏହିପରି, ବାପା, ମୁଁ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।
ତୁଲାଧାରସମୁଦ୍ଦେଶାନ୍ନ ଜାନାମି ତଦାଲଯମ୍। ହରିରୁଵାଚ-। ଏହ୍ଯାଗଚ୍ଛ ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ତଦ୍ଗୃହମ୍
ତୁଳାଧାର ଯେଉଁଠି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ, ସେଠି କେଉଁଠି ରହନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେନି। ହରି କହିଲେ: ଆସ, ମୁଁ ତୋତେ ସହିତ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବି।
ଅଥ ଵର୍ତ୍ମନି ଗଚ୍ଛଂତମୁଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହରିଂ। ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ତୁଲାଧାରେ ଚ ନ ସ୍ନାନଂ ନ ଦେଵପିତୃତର୍ପଣମ୍
ତାପରେ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁଳାଧାର ସ୍ନାନ କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରନ୍ତିନାହାନ୍ତି।
ମଲଦିଗ୍ଧଂ ଚ ଗାତ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ଚେଲମଲକ୍ଷଣମ୍। କଥଂ ଜାନାତି ମଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଦେଶାଂତରସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ମାଳିନ୍ୟରେ ଲପେଟା, ସମସ୍ତ କପଡ଼ା ମେଳା। ସେ ଦୂର ଦେଶରେ ଘଟିଥିବା ମୋ କର୍ମ କିପରି ଜାଣିଲେ?
ଅତୋ ମେ ଵିସ୍ମଯସ୍ତାତ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଵଦ କାରଣମ୍। ହରିରୁଵାଚ-। ସତ୍ଯେନ ସମଭାଵେନ ଜିତଂ ତେନ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଏହିପରି ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ଏହାର କାରଣ କହ। ହରି କହିଲେ: ସତ୍ୟ ଓ ସମତା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଜଗତକୁ ଜିତିଛି।
ତେନାତୃପ୍ଯଂତ ପିତରୋ ଦେଵା ମୁନିଗଣୈଃ ସହ। ଭୂତଭଵ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚ ତେନ ଜାନାତି ଧାର୍ମିକଃ
ଏହି କାରଣରୁ ପିତୃଗଣ, ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଟୁଛନ୍ତି; ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାକୁ ଜାଣିପାରେ।