ମୂକ ଉଵାଚ-। କିଂ କୁପ୍ଯସି ଵୃଥା ଵିପ୍ର ନ ବକୋହଂ ତଵାଧୁନା। କୋପସ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ତେ ତାଵଦ୍ବକେନାନ୍ଯତ୍ର କିଂଚନ
ମୂକ କହିଲେ: ‘କାହିଁକି ଅକାରଣ ରୁଷ୍ଟ ହୁଅଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ବକ ନୁହେଁ। ତୁମର ରୋଷ ବକଙ୍କ ପାଖରେ ଯେତେ ଫଳ ଦେଉଛି, ତାହା ଅନ୍ୟଠାରେ କିଛି ହେବ ନାହିଁ।’
ଗଗନେ ସ୍ନାନଶାଟୀ ତେ ନ ଶୁଷ୍ଯତି ନ ତିଷ୍ଠତି। ଵଚନଂ ଖାତ୍ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଦ୍ଗୃହଂ ଚାଗତୋ ଭଵାନ୍
ଆକାଶରେ ତୁମର ସ୍ନାନ ପଟ ନ ଶୁଖେ, ନ ରହିପାରେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ଵଦିଷ୍ଯାମି ନୋଚେଦ୍ଗଚ୍ଛ ପତିଵ୍ରତାଂ। ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଯିତଂ ତେ ଫଲିଷ୍ଯତି
‘ଥାଅ, ଥାଅ, ମୁଁ କହିବି; ନହେଲେ ତୁମେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ସେଉଁଠାରେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।’
ତତସ୍ତସ୍ଯଗୃହାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ଵିଜରୂପଧରୋ ଵିଭୁଃ। ଵିନିସ୍ସୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରାହ ଗେହଂ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଯାମ୍ଯହଂ
ତାପରେ ସେଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ବାହାରି ଆସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ଏବେ ସେ ଜଣା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି।’
ସ ଵିମୃଶ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ଚଚାଲ ହ। ଗଚ୍ଛଂତଂ ତମୁଵାଚେଦଂ ହରିଂ ଵିପ୍ରେତି ଵିସ୍ମିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେଙ୍କ ସହ ଚାଲିଲେ; ଯିଏଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ହରିଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ:
କିର୍ଥଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ଚାଂଡାଲସ୍ଯ ଗୃହୋଦରେ। ସଦା ସଂସ୍ଥୀଯତେ ତାତ ଯୋଷାଜନଵୃତେ ମୁଦା
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ ସଦା ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରେ, ନାରୀମାନେ ଘିରି ଖୁସିରେ ରହୁଛ?’
ହରିରୁଵାଚ-। ଇଦାନୀଂ ମାନସଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନ ଭୂତଂ ଭଵତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ପତିଵ୍ରତାଦିକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଶ୍ଚାଜ୍ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ମାଂ କିଲ
ହରି କହିଲେ: ‘ଏବେ ତୁମର ମନ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ; ସେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଜାଣିପାରିବ।’
ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ପତିଵ୍ରତା ଚ କା ତାତ କିଂ ଵା ତସ୍ଯାଶ୍ଶ୍ରୁତଂ ମହତ୍। ଯେନାହଂ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି କାରଣଂ ଵଦ ମେ ଦ୍ଵିଜ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ‘ସେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ କିଏ, ମୋ ପିତା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ ମହାତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ? କାହିଁକି ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି? ମୋତେ କାରଣ କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।’
ହରିରୁଵାଚ-। ନଦୀନାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ପ୍ରମଦାନାଂ ପତିଵ୍ରତା। ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପ୍ରଜାପାଲୋ ଦେଵାନାଂ ଚ ଜନାର୍ଦନଃ
ହରି କହିଲେ: ‘ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ; ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।’
ପତିଵ୍ରତା ଚ ଯା ନାରି ପତ୍ଯୁର୍ନିତ୍ଯଂ ହିତେ ରତା। କୁଲଦ୍ଵଯସ୍ଯ ପୁରୁଷାନୁଦ୍ଧରେତ୍ସା ଶତଂ ଶତଂ୫୦ 1.50.
ସେଇ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି, ଯିଏ ସଦା ପତିଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥାଏ; ସେ ଦୁଇ ପରିବାରର ଶତେ ଶତେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୁନକ୍ତି ତାଵଚ୍ଚ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵଂ। ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଵାସ୍ଯାଃ ସାର୍ଵଭୌମୋ ନୃପଃ ପତିଃ
ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ; ଯଦି ତାଙ୍କର ପତି, ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ପତି ହେବାକୁ ପୁନି ମିଳିଯାଏ।
ଅସ୍ଯୈଵ ମହିଷୀ ଭୂତ୍ଵା ସୁଖଂ ଵିଂଦେଦନଂତରଂ। ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ଵର୍ଗରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ
ତାଙ୍କର ରାଣୀ ହୋଇ, ସେ ପରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ପୁନିପୁନି ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଜନ୍ମଶତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଅଂତେ ମୋକ୍ଷୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ପତିଵ୍ରତା ଭଵେତ୍କାଵା ତସ୍ଯାଃ କିଂ ଵା ଚ ଲକ୍ଷଣଂ
ଏଭଳି ଶତଜନ୍ମ ପରେ, ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ—ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ କିଏ? ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କଣ?
ବ୍ରୂହି ମେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ଯଥା ଜାନାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ହରିରୁଵାଚ-। ପୁତ୍ରାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ସ୍ନେହାଦ୍ରାଜାନଂ ଚ ଭଯାଦଥ
ମୋତେ କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠିଁ ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିପାରିବି। ହରି କହିଲେ—ସେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ପାଇଁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ରଖେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ କରେ।
ଆରାଧଯେତ୍ପତିଂ ଶୌରିଂ ଯା ପଶ୍ଯେତ୍ସା ପତିଵ୍ରତା। କାର୍ଯେ ଦାସୀ ରତୌ ଵେଶ୍ଯା ଭୋଜନେ ଜନନୀସମା
ଯିଏ ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜେ ଏବଂ ସେଠି ଦେବତା ଦେଖେ, ସେଠି ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ। କାମରେ ଦାସୀ, ଖେଳରେ ବେଶ୍ୟା, ଖାଇବାବେଳେ ମାଆ ପରି।
ଵିପତ୍ସୁ ମଂତ୍ରିଣୀ ଭର୍ତୁଃ ସା ଚ ଭାର୍ଯା ପତିଵ୍ରତା। ଭର୍ତୁରାଜ୍ଞାଂ ନ ଲଂଘେଦ୍ଯା ମନୋ ଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ
ବିପଦରେ ପତିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ସେଠି ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ। ପତିଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ମନ, କଥା, କାମରେ କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେନାହିଁ।
ଭୁକ୍ତେ ପତ୍ଯୌ ସଦା ଚାତ୍ତି ସା ଚ ଭାର୍ଯା ପତିଵ୍ରତା। ଯସ୍ଯାଂ ଯସ୍ଯାଂତୁ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ପତିଃ ସ୍ଵପିତି ଯତ୍ନତଃ
ପତି ଖାଇଲେ ପରେ ସେ ସଦା ଖାଏ, ସେଠି ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ। ପତି ଯେଉଁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଏ, ସେଠି ସେ ଯତ୍ନ କରେ।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ସାଭର୍ତୁରର୍ଚାଂ କରୋତି ନିତ୍ଯଶଃ। ନୈଵ ମତ୍ସରମାଯାତି ନ କାର୍ପଣ୍ଯଂ ନ ମାନିନୀ
ଯେଉଁଠିଁଠିଁ ସେ ପତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେଠି ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ। ସେ କେବେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରେନାହିଁ, କଞ୍ଜୁସି କରେନାହିଁ, ଗର୍ବ କରେନାହିଁ।
ମାନେଽମାନେ ସମାନଂ ଚ ଯା ପଶ୍ଯେତ୍ସା ପତିଵ୍ରତା। ସୁଵେଷଂ ଯା ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ପିତରଂ ସୁତଂ
ମାନ-ଅପମାନକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ସେଠି ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ। ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷ—ଭାଇ, ବାପା କିମ୍ବା ପୁଅ—
ମନ୍ଯତେ ଚ ପରଂ ସାଧ୍ଵୀ ସା ଚ ଭାର୍ଯା ପତିଵ୍ରତା। ତାଂ ଗଚ୍ଛ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ଵଦକାମଂ ଯଥା ତଵ
ସେଠି ସେ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖେ, ଏହି ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ଯାହା ଚାହଁ, ପଚାର।
ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯୋଽଷ୍ଟ ତିଷ୍ଠଂତି ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନା ଦଯାଯୁକ୍ତା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ତାଙ୍କର ଆଠିଜଣ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ରୂପ, ଯୌବନ, ଦୟା ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଶୁଭା ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗତ୍ଵା ତାଂ ପୃଚ୍ଛ ତେ ହିତଂ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସେ ଶୁଭା ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ପଚାର। ଏମିତି କହି ଭଗବାନ୍ ସେଠିଁଠିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯୈଵାଦୃଶ୍ଯତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋଭୂଦ୍ଦ୍ଵିଜସ୍ତଦା। ସ ଚ ସାଧ୍ଵୀଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛାଥ ପତିଵ୍ରତାଂ
ତାଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ପରେ ସେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଅତିଥେର୍ଵଚନଂଶ୍ରୁତ୍ଵାଗୃହାନ୍ନିଃସୃତ୍ଯସଂଭ୍ରମାତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଂ ସତୀ ତତ୍ର ଦ୍ଵାରଦେଶେ ସ୍ଥିତାଭଵତ୍
ଅତିଥିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଘରୁ ବାହାରିଲେ, କିଛି ଭୟ ନଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଵଚନଂ ମୁଦା। ପ୍ରିଯଂ ମମହିତଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵମେଵ ହି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ, ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ପରି କହ।
ପତିଵ୍ରତୋଵାଚ-। ସାଂପ୍ରତଂ ପତ୍ଯୁରର୍ଚାସ୍ତି ନ ଚାସ୍ମାକଂ ସ୍ଵତଂତ୍ରତା। ପଶ୍ଚାତ୍କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ଗୃହାଣାତିଥ୍ଯମଦ୍ଯ ଵୈ
ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ପତିଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଆମ ପାଖରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ। ପରେ ଯାହା ଦରକାର କରିବି; ଆଜି ଦୟାକରି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କର।
ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ମମ ଦେହେ କ୍ଷୁଧା ନାସ୍ତି ପିପାସାଦ୍ଯ ନ ଚ ଶ୍ରମଃ। ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ନୋଚେଚ୍ଛାପଂ ଦଦାମି ତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ମୋ ଦେହରେ ଭୋକ ନାହିଁ, ଆଜି ପିପାସା କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯାହା ଚାହଁ, ଶୁଭେ, କହ; ନହେଲେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି।
ତମୁଵାଚ ତଦା ସାପି ନ ବକୋହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମତୁଲାଧାରଂ ପୃଚ୍ଛ ତଂ ତେ ହିତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେ କହିଲେ—ମୁଁ ବକ ପରି ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧର୍ମତୁଳା ନାମକ ଧର୍ମବାନ୍କୁ ଯାଅ, ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ପଚାର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାଭାଗା ପ୍ରଯଯୌ ଚ ଗୃହୋଦରମ୍। ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜୋ ଵିପ୍ରଂ ଯଥା ଚାଂଡାଲଵେଶ୍ମନି
ଏହିପରି କହି ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଚଣ୍ଡାଳ ଘର ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵିମୃଶ୍ଯ ଵିସ୍ମଯାପନ୍ନସ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ଯଯୌ ଦ୍ଵିଜଃ। ତିଷ୍ଠଂତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜଂ ତଂ ଚ ସୋପଶ୍ଯଦ୍ଧୃଷ୍ଟମାନସମ୍
ଚିନ୍ତା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ଦଢ଼ିଆ ହୃଦୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖିଲେ।