ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯୀ ମାତା ସର୍ଵଦେଵମଯଃ ପିତା। ମାତରଂ ପିତରଂ ଚୈଵ ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ମାଆ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତି, ବାପା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି; ଯିଏ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତା ତେନ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଵସୁଂଧରା। ଜାନୁନୀ ଚ କରୌ ଯସ୍ଯ ପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରଣମତଃ ଶିରଃ
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ହୁଏ; ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ହାତ ଓ ଘୁଁଡି ଦେଇ ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିକୁ ଛୁଏ।
ନିପତଂତି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ସୋକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ଦିଵଂ। ତଯୋଶ୍ଚରଣଯୋର୍ଯାଵଦ୍ରଜଶ୍ଚିହ୍ନାନି ମସ୍ତକେ
ସେ ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇ ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ଥାନ ପାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳିର ଚିହ୍ନ ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରତୀକେ ଚ ଵିଲଗ୍ନାନି ତାଵତ୍ପୂତଃ ସୁତସ୍ତଯୋଃ। ପାଦାରଵିଂଦସଲିଲଂ ଯଃ ପିତ୍ରୋଃ ପିବତେ ସୁତଃ
ସେଇ ଚିହ୍ନ ଦେହରେ ଲାଗି ରହିଲେ, ସେ ପୁଅ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ପିଏ।
ତସ୍ଯ ପାପକ୍ଷଯଂ ଯାତି ଜନ୍ମକୋଟିଶତାର୍ଜିତଂ। ଧନ୍ଯୋସୌ ମାନଵୋ ଲୋକେ ପୂତୋସୌ ସର୍ଵକଲ୍ମଷାତ୍
ତାଙ୍କର ଶତକୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସେ ମଣିଷ ଏହି ଜଗତରେ ଧନ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ପବିତ୍ର।
ଵିନାଯକତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଜନ୍ମନୈକେନ ମାନଵଃ। ପିତରୌ ଲଂଘଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵଚୋଭିଃ ପୁରୁଷାଧମଃ
ଏଭଳି କରିଲେ ମଣିଷ ଏକ ଜନ୍ମରେ ହିଁ ବିନାୟକ ପଦକୁ ପାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିଚ।
ନିରଯେ ଚ ଵସେତ୍ତାଵଦ୍ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵଂ। ପିତ୍ରୋରନର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ସୁତାଧମଃ
ଯେ କୃତଘ୍ନ ପୁଅ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ସଂସାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିଥାଏ।
କ୍ରିମିକୂପେଥ ନରକେ କଲ୍ପାଂତମୁପତିଷ୍ଠତି। ରୋଗିଣଂ ଚାପି ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ପିତରଂ ଵୃତ୍ତିକର୍ଶିତମ୍
ଯେ ପୁଅ ନିଜ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କୁ ରୋଗ, ବୟସ୍କତା କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ କୀଟମାନେ ଥିବା ଗଡ଼ିଆଘର ନରକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଵିକଲଂ ନେତ୍ରକର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ ରୌରଵମ୍। ଅଂତ୍ଯଜାତିଷୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛେଷୁ ଚାଂଡାଲେଷ୍ଵପି ଜାଯତେ
ଯେ ପୁଅ ନିଜ ପିତା ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା କାନରେ ଅସୁବିଧା ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ନିମ୍ନଜାତି, ବିଦେଶୀ ଓ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପିତ୍ରୋରପୋଷଣଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍। ନାରାଧ୍ଯ ପିତରୌ ପୁତ୍ରସ୍ତୀର୍ଥଦେଵାନ୍ଭଜନ୍ନପି
ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା ନକରିଲେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ପୁଅ ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେଥିରେ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ତଯୋର୍ନ ଫଲମାପ୍ନୋତି କୀଟଵଦ୍ରମତେ ମହୀମ୍। କଥଯାମି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶୃଣୁତ ଯତ୍ନତଃ
ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କୌଣସି ଫଳ ପାଉନାହିଁ, ପୃଥିବୀରେ କୀଟ ଭଳି ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ମୁଁ ପୁରୁଣା ଘଟଣା କହିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ପୁନର୍ମୋହଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯଥ ପୁନର୍ଭୁଵି। ପୁରାସୀଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିନ୍ନରୋତ୍ତମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ଆଉ କେବେ ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସ୍ଵପିତରାଵନାଦୃତ୍ଯ ଗତୋସୌ ତୀର୍ଥସେଵଯା। ତତଃ ସର୍ଵାଣି ତୀର୍ଥାନି ଗଚ୍ଛତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅଦୃଷ୍ଟ କରି, ତୀର୍ଥସେବା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆକାଶେ ସ୍ନାନଚେଲାନି ପ୍ରଶୁଷ୍ଯଂତି ଦିନେ ଦିନେ। ଅହଂକାରୋଽଵିଶତ୍ତସ୍ଯ ମାନସେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କର ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର ଦିନକୁ ଦିନ ଆକାଶରେ ଶୁଖିଯାଉଥିଲା। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା।
ମତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଵୈ କଶ୍ଚିତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମା ମହାଯଶାଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଚାନନେ ତସ୍ଯ ଅହଦଚ୍ଚ ବକସ୍ତଦା
ସେ କହିଲେ, 'ମୋ ପରି ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଓ ମହାନ ଖ୍ୟାତି ଥିବା ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି।' ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ଉଠୁରା ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
କ୍ରୋଧାଚ୍ଚୈଵେରିତସ୍ତସ୍ଯ ସ ଶଶାପ ଦ୍ଵିଜୋ ବକମ୍। ପପାତ ଚ ବକଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ସ ଭସ୍ମୀଭୂତଵିଗ୍ରହଃ
ଉଠୁରା ପକ୍ଷୀ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଉଠୁରା ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ତାହାର ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।
ଭୀର୍ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରଂ ମହାମୋହଃ ପ୍ରାଵିଶଚ୍ଚାଂତକର୍ମଣି। ତତଃ ପାପାଚ୍ଚ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଚେଲଂ ଖଂ ଚ ନ ଗଚ୍ଛତି
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟ ଓ ମହାମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦେହ ଆକାଶକୁ ଯାଇପାରିଲା ନାହିଁ।
ଵିଷାଦମଗମତ୍ସଦ୍ଯସ୍ତତଃ ଖଂ ତମୁଵାଚ ହ। ଗଚ୍ଛ ବାଡଵ ଚାଂଡାଲଂ ମୂକଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍
ସେ ସତେଜ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ଏବେ ଆକାଶ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ଯାଅ, ମୂକ ଚାଣ୍ଡାଳ, ସବୁଠାରୁ ଅଧର୍ମୀ ନିକଟକୁ।'
ତତ୍ର ଧର୍ମଂ ଚ ଜାନୀଷେ କ୍ଷେମଂ ତେ ତଦ୍ଵଚୋ ଭଵେତ୍। ଖାଚ୍ଚ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତୋସୌ ମୂକମଂଦିରମ୍
'ସେଠାରେ ତୁମେ ଧର୍ମ ଶିଖିବେ; ତାଙ୍କର କଥାରୁ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୂକ ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଂତଂ ଚ ପିତରୌ ସର୍ଵାରଂଭାନ୍ଦଦର୍ଶ ସଃ। ଦଦତଂ ଶୀତକାଲେ ଚ ସମ୍ଯଗୁଷ୍ଣଂ ଜଲଂ ତଯୋଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ମୂକ ପୁଅ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମରେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ଶୀତକାଳରେ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭଳି ଗରମ ପାଣି ଦେଉଛନ୍ତି।
ତୈଲତାପନତାଂବୂଲଂ ତଥା ତୂଲଵତୀଂ ପଟୀମ୍। ନିତ୍ଯାଶନଂ ଚ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଦୁଗ୍ଧଖଂଡଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ତାଙ୍କୁ ତେଲ ମାସାଜ, ପାନ, ମୃଦୁ କପାସ ବସ୍ତ୍ର, ଦିନକୁ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଦୁଧ ଓ ଚିନି ଦେଉଥିଲେ।
ଦାପଯଂତଂ ଵସଂତେ ଚ ମଧୁମାଲାଂ ସୁଗଂଧିକାଂ। ଅନ୍ଯାନି ଯାନି ଭୋଗ୍ଯାନି କୃତ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ବସନ୍ତରୁତୁରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ୍ୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଦେଉଥିଲେ।
ଉଷ୍ଣେ ଚାଵୀଜଯତ୍ସୋପି ନିତ୍ଯଂ ଚ ପିତରାଵପି। ତତସ୍ତଯୋଃ ପ୍ରଚର୍ଯାଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ତେଥ ସର୍ଵଦା
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପଖା ଝାଲିଥିଲେ, ସଦା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚାର୍ଯ୍ୟା ପରେ ସେ ଖାଉଥିଲେ।
ଶ୍ରମସ୍ଯ ଵାରଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂତାପସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ। ଏଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ଗେହୋଦରେ ଚିରମ୍
ସେ ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିଲେ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଘରେ ବାସ କରିଥିଲେ।
ଅଂତରିକ୍ଷେ ଚ କ୍ରୀଡଂତମାଧାରସ୍ତଂଭଵର୍ଜିତେ। ତସ୍ଯାପି ଭଵନେ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଥିତଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଂ
ଆକାଶରେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, ସେଠି ଖେଳୁଥିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ରହୁଛନ୍ତି ତିନି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ।
ଵିପ୍ରରୂପଧରଂ କାଂତଂ ନାନ୍ଯୈର୍ଭୂତଂ ଚ ସତ୍ପରମ୍। ତେଜୋମଯଂ ମହାସତ୍ଵଂ ଶୋଭଯଂତଂ ଚ ମଂଦିରଂ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଆକର୍ଷକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିପାରିନଥିବା, ସତ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମନ୍ଦିରକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନୋ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୂକକମ୍। ଵିପ୍ର ଉଵାଚ-। ଆସନ୍ନଂ ଚ ମମାଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଯୈଵେଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତଂ
ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ମୂକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶାଶ୍ୱତ ଜିନିଷ ଚାହେଁ।'
ହିତଂ ମେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତତ୍ଵତୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ମୂକ ଉଵାଚ-। ପିତ୍ରୋରର୍ଚାଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ କଥମାଯାମି ତେଂତିକଂ
‘ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ।’ ମୂକ କହିଲେ: ‘ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କ ପୂଜା କରୁଛି, କିପରି ଏବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବି?’
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ପିତରୌ କୃତ୍ଯଂ ତେ କରଵାଣି ଵୈ। ତିଷ୍ଠ ମେ ଦ୍ଵାରଦେଶେ ଚ ଆତିଥ୍ଯଂ ତେ କରୋମ୍ଯହମ୍
‘ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେଷରେ ତୁମ କାମ କରିଦେବି; ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେବି।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଚୈଵ ଚାଂଡାଲେ ଚୁକୋପ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତଦା। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିଂ କାର୍ଯମଧିକଂ ତଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ: ‘ମୋତେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମର ତାଠାରୁ କେଉଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଧିକ?’