ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ। ଅଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣେ ବୁଧଃ
ପ୍ରଥମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭୋଜନକାଲେ ଚ ପାଣିନୈକେନ ଦାପଯେତ୍। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ତର୍ପଣେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣ ସମୟରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ଦୀର୍ଘକାଳର ନିୟମ।
ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିସ୍ତୁ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତୃପ୍ଯତାମିତି ଵାକ୍ଯେନ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ପୁନଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, 'ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅକୃଷ୍ଣୈର୍ଯତ୍ତିଲୈର୍ମୋହାତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଚଯମ୍। ଭୂମ୍ଯାଂ ଦଦାତି ଯଦପୋ ଦାତା ଚୈଵ ଜଲେ ସ୍ଥିତଃ
କଳା ତିଳ ନୁହେଁ, ଅଭେଦା ଧଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୂମିରେ ଯାହା ଜଳ ଦିଆଯାଏ, ଦାତା ଜଳରେ ଦଁଡାଇ ଥାଏ।
ଵୃଥା ତଦ୍ଦୀଯତେ ଦାନଂ ନୋପତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍। ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦୁଦକଂ ନରଃ
ଏପରି ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, କାହାରୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୂମିରେ ଦଁଡାଇ ଜଳରେ ଜଳ ଦେଉଛି—
ନୋପତିଷ୍ଠେତ୍ପିତୄଣାଂ ତୁ ସଲିଲଂ ତନ୍ନିରର୍ଥକମ୍। ଆର୍ଦ୍ରଵାସା ଜଲେ ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାଦୁଦକତର୍ପଣମ୍ ୫୦ 1.49.
ସେହି ଜଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ, ଏହା ଅଫଳ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଜଳରେ ତର୍ପଣ କରେ—
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ସହଦେଵୈସ୍ସଦାନଘ। ରଜକୈଃ କ୍ଷାଲିତଂ ଵସ୍ତ୍ରମଶୁଦ୍ଧଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧୋବି ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅପବିତ୍ର ମନେ କରନ୍ତି।
ହସ୍ତପ୍ରକ୍ଷାଲନେ ଚୈଵ ପୁନର୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଶୁଧ୍ଯତି। ଶୁଷ୍କଵାସାଃ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ସ୍ଥାନେ ଯତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ହାତ ଧୋଇବା ପରେ ବସ୍ତ୍ର ପୁନି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଶୁଖିଲା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତୁଷ୍ଯଂତି ପିତରୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ସ୍ନାନଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଚ ପାଷାଣେ ଖଡ୍ଗେ ଵା ତାମ୍ରଭାଜନେ
ଏପରେ ପିତୃମାନେ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପାଥର, ତଳୱାର କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ସ୍ନାନ ଓ ସଂଧ୍ୟା କରି—
ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଚ ଶତାଧିକମ୍। ରୌପ୍ଯାଂଗୁଲୀଯଂ ତର୍ଜନ୍ଯାଂ ଧୃତ୍ଵା ଯତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଯିଏ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ତାଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ତରଜନୀରେ ପିନ୍ଧି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ—
ସର୍ଵଂ ଚ ଶତସାହସ୍ରଗୁଣଂ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା। ତଥୈଵାନାମିକାଯାଂ ତୁ ଧୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଣାଂଗୁଲୀଂ ବୁଧଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶତସାହସ୍ର ଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅନାମିକା ଆଉଳିରେ ସୁନା ଆଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି—
ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଦୋହଂ ଲକ୍ଷକୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଅଂଗୁଷ୍ଠଦେଶିନୀ ମଧ୍ଯେ ସଵ୍ଯହସ୍ତସ୍ଯ ଖଡ୍ଗକମ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ, ଏହା ଲକ୍ଷକୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି। ବାମ ହାତର ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତରଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ତଳୱାର ଧରି—
ଧୃତ୍ଵାନାମିକଯା ରତ୍ନମଂଜଲେରକ୍ଷଯଂଫଲଂ। ସ୍ନାନାର୍ଥମଭିଗଚ୍ଛଂତଂ ଦେଵାଃ ପିତୃଗଣୈଃ ସହ
ଅନାମିକା ଆଉଳିରେ ମଣି ଧରିଲେ, ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି।
ଵାଯୁଭୂତାନୁଗଚ୍ଛଂତି ତୃଷାର୍ତାଃ ସଲିଲାର୍ଥିନଃ। ନିରାଶାସ୍ତେ ନିଵର୍ତଂତେ ଵସ୍ତ୍ରନିଷ୍ପୀଡନେନ ଚ
ତାମାନେ ପାଣି ପାଇବା ଆଶାରେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ବାୟୁରୂପେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ବସ୍ତ୍ର ଚିପିଲେ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ନ ପୀଡଯେଦ୍ଵସ୍ତ୍ରମକୃତ୍ଵା ପିତୃତର୍ପଣମ୍। ତିସ୍ରଃକୋଟ୍ଯୋଽର୍ଧକୋଟୀ ଚ ଯାନି ଲୋମାନି ମାନୁଷେ
ସେଥିପାଇଁ, ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବସ୍ତ୍ର ଚିପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମାନବ ଦେହରେ ତିନି କୋଟି ଅର୍ଧ କୋଟି ଲୋମ ଅଛି—
ସ୍ରଵଂତି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ତସ୍ମାନ୍ନ ପରିପୀଡଯେତ୍। ଦେଵାଃ ପିବଂତି ଶିରସି ଶ୍ମଶ୍ରୁତଃ ପିତରସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ସେଥିରେ ବହେ; ତେଣୁ ବସ୍ତ୍ର ଚିପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ପିଅନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଚକ୍ଷୁଷୋରପି ଗଂଧର୍ଵା ଅଧସ୍ତାତ୍ସର୍ଵଜଂତଵଃ। ଦେଵାଃ ପିତୃଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଗଂଧର୍ଵା ଜଂତଵସ୍ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତଳେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବଜନ୍ତୁ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଯଂତି ସ୍ନାନାତ୍ପାପଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ନିତ୍ଯସ୍ନାନଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ନରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ରହିନଥାଏ। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନାକଲୋକେମହୀଯତେ। ସ୍ନାନଂ ତର୍ପଣପର୍ଯଂତଂ ଦେଵା ମହର୍ଷଯୋ ଵିଦୁଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅମର ଲୋକରୁ କେବେ ବି ଖସିଯାଏ ନାହିଁ। ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ସ୍ନାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତର୍ପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଅତଃ ପରଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ଗଣେଶଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଘ୍ନସ୍ତସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ
ଏହା ପରେ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେଠାରେ କେବେ ବି କୌଣସି ବାଧା ଆସେ ନାହିଁ।
ଆରୋଗ୍ଯାର୍ଥଂ ଚ ସୂର୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମମୋକ୍ଷାଯ ମାଧଵମ୍। ଶିଵଂ ଚ କୃତ୍ଯକାମାର୍ଥଂ ସର୍ଵକାମାଯ ଚଂଡିକାମ୍
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମାଧବଙ୍କୁ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵାଂସ୍ତୁ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵବଲିଂ ଚରେତ୍। ଵହ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଂ ବ୍ରାହ୍ମଣତର୍ପଣମ୍
ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେଉଁଠି ବୈଶ୍ୱଦେବ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର।
ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵସତ୍ଵାନାଂ ପୁନସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଗତାଗତଂ ସ୍ଥିରଂ କୃତ୍ଵା କାମାନ୍ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖଂ ଦିଵମ୍
ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଲାଭ କରେ। ଆସିଯିବା-ଯିବା ଚକ୍ରକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ, ସୁଖ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ପାଇଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିତ୍ଯଂ କର୍ମାଣି କାରଯେତ୍। ନାରଦ ଉଵାଚ-। କିମର୍ଥଂ ଚ ଜଲଂ ତାତ ଦେଵାଃ ପିତୃଗଣୈଃ ସହ
ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ନିତ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ପିତା, ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ମିଶି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରି ପାଣି କାହିଁକି ପାଉନାହାନ୍ତି?
ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଲଭଂତେ ମାନଵା ଯଥା। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ପୁରା ସୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତୋଯଂ ସର୍ଵଦେଵମଯାମୃତମ୍
ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରି ପାଣି ପାଉନାହାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣିକୁ ଅମୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି।
ତସ୍ଯୈଵ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଚ ରକ୍ଷା ଯକ୍ଷା ଧନୁର୍ଧରାଃ। ଘ୍ନଂତି ତେ ପିତରଂ ଦେଵମସ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ନ ମାନୁଷମ୍
ସେଇ ପାଣିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଧନୁଧାରୀ ଯକ୍ଷମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଆମ ଆଦେଶରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ନୁହେଁ।
ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଃ କୀଟା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ମର୍ତ୍ଯଜାତାଶ୍ଚ ଦେଵା ଯେ ତଥୈଵ ମାନୁଷା ଧ୍ରୁଵମ୍
ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟମାନେ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁ ଦେବତା ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ।
ତର୍ପଯିତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁରଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। ଅସ୍ନାଯୀ ଚ ମଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଅଜପୀ ପୂଯଶୋଣିତମ୍
ନିତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ, ସେ ଦେବଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେନାହିଁ, ସେ ମଳ ଖାଏ; ଯିଏ ଜପ କରେନାହିଁ, ସେ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତର ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
ଅକୃତ୍ଵା ତର୍ପଣଂ ନିତ୍ଯଂ ପିତୃହା ଚୋପଜାଯତେ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମଂ ପାପଂ ଦେଵାନାମପ୍ଯପୂଜନେ
ନିତ୍ୟ ତର୍ପଣ ନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃହନ୍ତା ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କଲେ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ।
ସନ୍ଧ୍ଯାକୃତ୍ଯମକୃତ୍ଵା ଚ ସୂର୍ଯଂ ହଂତି ଚ ପାପକୃତ୍। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସଦାଚାରକ୍ରମଂ ବ୍ରୂହି ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟା କର୍ମ ନ କଲେ, ପାପୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ। ନାରଦ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସଦାଚାର ଓ କର୍ମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନେଙ୍କର କର୍ମ ମଧ୍ୟ କହ।