ବଲ୍ଵଜାଃ ପୁଂଡରୀକାଶ୍ଚ କୁଶାସ୍ସପ୍ତ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ମେଧ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁଃ କୁଶା ଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ବଲ୍ବଜ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ କୁଶର ସାତ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ଏହି କୁଶଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପବିତ୍ର ମନାଯାଏ, ଏବଂ କୁଶ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଵିନା ମଂତ୍ରେଣ ଯତ୍ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵଂ ତନ୍ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍। ଅମୃତାତ୍ସ୍ଵାଦୁତାମେତି ସଂସ୍ପର୍ଶାଚ୍ଚ ତିଲସ୍ଯ ଚ
ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରାଯାଇଥିବା ସନାନ ସମସ୍ତେ ଫଳହୀନ ହୁଏ। ତିଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଜଳ ଅମୃତଠାରୁ ମଧୁର ହୁଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ତର୍ପଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପିତୄଂସ୍ତିଲଜଲୈର୍ବୁଧଃ। ଦଶଭିଶ୍ଚ ତିଲୈସ୍ତାଵତ୍ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
ସେହିପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ତିଳ ମିଶିତ ଜଳରେ ପିତୃମାନେଂକୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦଶଟି ତିଳ ଦେଇଲେ ପିତୃମାନେଂକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ।
ଅଗ୍ନିସ୍ତଂଭଭଯାଦ୍ଦେଵା ନ ଚେଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯତିଵିସ୍ତରମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ଯସ୍ତର୍ପଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତିଲମିଶ୍ରୋଦକୈଃ ପିତୄନ୍
ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭ ଭୟରୁ ଦେବତାମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଦାନ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତିଳ ମିଶିତ ଜଳରେ ସନାନ କରି ପିତୃମାନେଂକୁ ତର୍ପଣ କରେ—
ନୀଲପଂଡଵିମୋକ୍ଷେଣ ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯା ତିଲୋଦକୈଃ। ଵର୍ଷାସୁ ଦୀପଦାନେନ ପିତୄଣାମନୃଣୋ ଭଵେତ୍
ନୀଳ ଓ ପାଣ୍ଡୁ ଛାଡ଼ି, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ, ବର୍ଷାକାଳରେ ଦୀପ ଦେଇଲେ, ପିତୃମାନେଂକୁ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବାଯାଏ।
ଵତ୍ସରୈକମମାଯାଂ ତୁ ତର୍ପଯେଦ୍ଯସ୍ତିଲୈଃ ପିତୃନ୍। ଵିନାଯକତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଦେଵୈଃ ପ୍ରପୂଜ୍ଯତେ
ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ପିତୃମାନେଂକୁ ତିଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ବିନାୟକ ଦେବତ୍ୱ ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।
ଯୁଗାଦ୍ଯାସୁ ଚ ସର୍ଵାସୁ ଯସ୍ତିଲୈସ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ଉକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵାପ୍ଯମାଯାଂ ତୁ ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣାଧିକମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ପିତୃମାନେଂକୁ ତିଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ରାକାମାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ। ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୃଵ୍ଯୂହଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଷୁବ ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପିତୃମାନେଂକୁ ତର୍ପଣ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ।
ତଥା ମନ୍ଵଂତରାଖ୍ଯାଯାମନ୍ଯସ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯସଂସ୍ଥିତୌ। ଗ୍ରହଣେ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ଗଯାଦିଷୁ
ଏହିପରି, ମନ୍ବନ୍ତର ନାମକ ଯୁଗରେ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ,
ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଯାତି ମାଧଵସ୍ଯ ନିକେତନମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯାହକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଚଯମ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ମାଧବଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଏ; ଏହିଠାରୁ, ଶୁଭ ଦିନ ମିଳିଲେ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ। ଅଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣେ ବୁଧଃ
ପ୍ରଥମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭୋଜନକାଲେ ଚ ପାଣିନୈକେନ ଦାପଯେତ୍। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ତର୍ପଣେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣ ସମୟରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ଦୀର୍ଘକାଳର ନିୟମ।
ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିସ୍ତୁ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତୃପ୍ଯତାମିତି ଵାକ୍ଯେନ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ପୁନଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, 'ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅକୃଷ୍ଣୈର୍ଯତ୍ତିଲୈର୍ମୋହାତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଚଯମ୍। ଭୂମ୍ଯାଂ ଦଦାତି ଯଦପୋ ଦାତା ଚୈଵ ଜଲେ ସ୍ଥିତଃ
କଳା ତିଳ ନୁହେଁ, ଅଭେଦା ଧଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୂମିରେ ଯାହା ଜଳ ଦିଆଯାଏ, ଦାତା ଜଳରେ ଦଁଡାଇ ଥାଏ।
ଵୃଥା ତଦ୍ଦୀଯତେ ଦାନଂ ନୋପତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍। ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦୁଦକଂ ନରଃ
ଏପରି ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, କାହାରୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୂମିରେ ଦଁଡାଇ ଜଳରେ ଜଳ ଦେଉଛି—
ନୋପତିଷ୍ଠେତ୍ପିତୄଣାଂ ତୁ ସଲିଲଂ ତନ୍ନିରର୍ଥକମ୍। ଆର୍ଦ୍ରଵାସା ଜଲେ ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାଦୁଦକତର୍ପଣମ୍ ୫୦ 1.49.
ସେହି ଜଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ, ଏହା ଅଫଳ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଜଳରେ ତର୍ପଣ କରେ—
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ସହଦେଵୈସ୍ସଦାନଘ। ରଜକୈଃ କ୍ଷାଲିତଂ ଵସ୍ତ୍ରମଶୁଦ୍ଧଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧୋବି ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅପବିତ୍ର ମନେ କରନ୍ତି।
ହସ୍ତପ୍ରକ୍ଷାଲନେ ଚୈଵ ପୁନର୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଶୁଧ୍ଯତି। ଶୁଷ୍କଵାସାଃ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ସ୍ଥାନେ ଯତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ହାତ ଧୋଇବା ପରେ ବସ୍ତ୍ର ପୁନି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଶୁଖିଲା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତୁଷ୍ଯଂତି ପିତରୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ସ୍ନାନଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଚ ପାଷାଣେ ଖଡ୍ଗେ ଵା ତାମ୍ରଭାଜନେ
ଏପରେ ପିତୃମାନେ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପାଥର, ତଳୱାର କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ସ୍ନାନ ଓ ସଂଧ୍ୟା କରି—
ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଚ ଶତାଧିକମ୍। ରୌପ୍ଯାଂଗୁଲୀଯଂ ତର୍ଜନ୍ଯାଂ ଧୃତ୍ଵା ଯତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଯିଏ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ତାଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ତରଜନୀରେ ପିନ୍ଧି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ—
ସର୍ଵଂ ଚ ଶତସାହସ୍ରଗୁଣଂ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା। ତଥୈଵାନାମିକାଯାଂ ତୁ ଧୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଣାଂଗୁଲୀଂ ବୁଧଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶତସାହସ୍ର ଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅନାମିକା ଆଉଳିରେ ସୁନା ଆଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି—
ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଦୋହଂ ଲକ୍ଷକୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଅଂଗୁଷ୍ଠଦେଶିନୀ ମଧ୍ଯେ ସଵ୍ଯହସ୍ତସ୍ଯ ଖଡ୍ଗକମ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ, ଏହା ଲକ୍ଷକୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି। ବାମ ହାତର ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତରଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ତଳୱାର ଧରି—
ଧୃତ୍ଵାନାମିକଯା ରତ୍ନମଂଜଲେରକ୍ଷଯଂଫଲଂ। ସ୍ନାନାର୍ଥମଭିଗଚ୍ଛଂତଂ ଦେଵାଃ ପିତୃଗଣୈଃ ସହ
ଅନାମିକା ଆଉଳିରେ ମଣି ଧରିଲେ, ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି।
ଵାଯୁଭୂତାନୁଗଚ୍ଛଂତି ତୃଷାର୍ତାଃ ସଲିଲାର୍ଥିନଃ। ନିରାଶାସ୍ତେ ନିଵର୍ତଂତେ ଵସ୍ତ୍ରନିଷ୍ପୀଡନେନ ଚ
ତାମାନେ ପାଣି ପାଇବା ଆଶାରେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ବାୟୁରୂପେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ବସ୍ତ୍ର ଚିପିଲେ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ନ ପୀଡଯେଦ୍ଵସ୍ତ୍ରମକୃତ୍ଵା ପିତୃତର୍ପଣମ୍। ତିସ୍ରଃକୋଟ୍ଯୋଽର୍ଧକୋଟୀ ଚ ଯାନି ଲୋମାନି ମାନୁଷେ
ସେଥିପାଇଁ, ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବସ୍ତ୍ର ଚିପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମାନବ ଦେହରେ ତିନି କୋଟି ଅର୍ଧ କୋଟି ଲୋମ ଅଛି—
ସ୍ରଵଂତି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ତସ୍ମାନ୍ନ ପରିପୀଡଯେତ୍। ଦେଵାଃ ପିବଂତି ଶିରସି ଶ୍ମଶ୍ରୁତଃ ପିତରସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ସେଥିରେ ବହେ; ତେଣୁ ବସ୍ତ୍ର ଚିପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ପିଅନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଚକ୍ଷୁଷୋରପି ଗଂଧର୍ଵା ଅଧସ୍ତାତ୍ସର୍ଵଜଂତଵଃ। ଦେଵାଃ ପିତୃଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଗଂଧର୍ଵା ଜଂତଵସ୍ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତଳେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବଜନ୍ତୁ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଯଂତି ସ୍ନାନାତ୍ପାପଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ନିତ୍ଯସ୍ନାନଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ନରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ରହିନଥାଏ। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନାକଲୋକେମହୀଯତେ। ସ୍ନାନଂ ତର୍ପଣପର୍ଯଂତଂ ଦେଵା ମହର୍ଷଯୋ ଵିଦୁଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅମର ଲୋକରୁ କେବେ ବି ଖସିଯାଏ ନାହିଁ। ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ସ୍ନାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତର୍ପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଅତଃ ପରଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ଗଣେଶଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଘ୍ନସ୍ତସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ
ଏହା ପରେ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେଠାରେ କେବେ ବି କୌଣସି ବାଧା ଆସେ ନାହିଁ।