ଚତୁର୍ଥପ୍ରହରେ ସ୍ନାନେ ରାତ୍ରୌ ଵା ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତତ୍ତୋଯଂ ରକ୍ଷସାମେଵ ଗ୍ରହଣେନ ଵିନା ସ୍ମୃତମ୍
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହରରେ, ସନାନ କାଳରେ କିମ୍ବା ରାତିରେ ପିତୃମାନେଂକୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତି କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ, ରାକ୍ଷସ ଆଦିକୁ ଦୂର କରିବା ପୂଜା ବିନା ମଧ୍ୟ ସୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ।
ପାନୀଯଂ ସର୍ଵସିର୍ଦ୍ଧ୍ଯ୍ଥଂ ପୁରୈଵ ନିର୍ମିତଂ ମଯା। ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତୋଯସ୍ଯ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵ ଧୁରଂଧରାଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ପୂଜା ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ସେହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯକ୍ଷମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ପିତରୋ ଯେ ଚ ଲୋକାଂତରଂ ଗତାଃ। ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ସଲିଲଂ ତେଷାମୃତେ ସ୍ଵାନ୍ମର୍ତ୍ଯଵାସିନଃ
ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଳ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଜଳ ସେମାନେ ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, କେବଳ ନିଜ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ପାଇପାରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୌତ୍ରଦୌହିତ୍ରକାଦିଭିଃ। ବଂଧୁଵର୍ଗୈସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈସ୍ତର୍ପଣୀଯଂ ପିତୃଵ୍ରତୈଃ
ସେଥିପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ, ପଉତ, ଦୌହିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପିତୃମାନେଂକୁ ପିତୃକର୍ମ ଅନୁସାରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଜଲସ୍ଯ ଦୈଵତଂ ବ୍ରୂହି ତର୍ପଣସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମଯି। ଯଥା ଜାନାମି ଦେଵେଶ ତତ୍ଵତୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ ମୋତେ ଜଳର ଦେବତା କିଏ ଓ ତର୍ପଣ କିପରି କରିବା ଯଥାଯଥିକ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିପାରିବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଜଲସ୍ଯ ଦେଵତା ଵିଷ୍ଣୁଃସ ର୍ଵଲୋକେଷୁ ଗୀଯତେ। ଜଲପୂତୋ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଚ୍ଛଂକରୋ ଭଵେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଜଳର ଦେବତା ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ପବିତ୍ରତା ଆସେ, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠି ଶୁଭତା ବି ଥାଏ।
ଜଲଂ ଗଂଡୂଷମାତ୍ରଂ ତୁ ପୀତ୍ଵା ପୂତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଵିଶେଷାତ୍କୁଶସଂସର୍ଗାତ୍ପୀଯୂଷାଦଧିକଂ ଜଲମ୍
ଏକ ମୁହଁ ଜଳ ପିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ବିଶେଷ କରି କୁଶ ଘାସ ସଂସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏହି ଜଳ ଅମୃତଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ସର୍ଵଦେଵାଲଯୋ ଦର୍ଭୋ ମଯାଯଂ ନିର୍ମିତଃ ପୁରା। [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php କୁଶମୂଲେ] ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମା କୁଶମଧ୍ଯେ ତୁ କେଶଵଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦର୍ଭା ଘାସକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ ଭାବେ ତିଆରି କରିଛି। କୁଶ ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ କେଶବ ଅଛନ୍ତି।
କୁଶାଗ୍ରେ ଶଂକରଂ ଵିଦ୍ଧି କୁଶ ଏତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। କୁଶହସ୍ତଃ ସଦା ମେଧ୍ଯଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଂ ପଠେଦ୍ଯଦି
କୁଶ ଟିପରେ ଶଂକର ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି କୁଶ ଏଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଯେଉଁଠି କୁଶ ହାତରେ ଧରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସଦା ପବିତ୍ରତା ଥାଏ।
ସର୍ଵଂ ଶତଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥେ ସାହସ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। କୁଶାଃ କାଶାସ୍ତଥା ଦୂର୍ଵା ଯଵପତ୍ରାଣି ଵ୍ରୀହଯଃ
ତୀର୍ଥରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ହଜାର ଗୁଣ ହୁଏ। କୁଶ, କାଶ, ଦୂର୍ବା, ଯବ ପତ୍ର ଓ ଚାଉଳ—
ବଲ୍ଵଜାଃ ପୁଂଡରୀକାଶ୍ଚ କୁଶାସ୍ସପ୍ତ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ମେଧ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁଃ କୁଶା ଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ବଲ୍ବଜ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ କୁଶର ସାତ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ଏହି କୁଶଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପବିତ୍ର ମନାଯାଏ, ଏବଂ କୁଶ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଵିନା ମଂତ୍ରେଣ ଯତ୍ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵଂ ତନ୍ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍। ଅମୃତାତ୍ସ୍ଵାଦୁତାମେତି ସଂସ୍ପର୍ଶାଚ୍ଚ ତିଲସ୍ଯ ଚ
ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରାଯାଇଥିବା ସନାନ ସମସ୍ତେ ଫଳହୀନ ହୁଏ। ତିଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଜଳ ଅମୃତଠାରୁ ମଧୁର ହୁଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ତର୍ପଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପିତୄଂସ୍ତିଲଜଲୈର୍ବୁଧଃ। ଦଶଭିଶ୍ଚ ତିଲୈସ୍ତାଵତ୍ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
ସେହିପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ତିଳ ମିଶିତ ଜଳରେ ପିତୃମାନେଂକୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦଶଟି ତିଳ ଦେଇଲେ ପିତୃମାନେଂକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ।
ଅଗ୍ନିସ୍ତଂଭଭଯାଦ୍ଦେଵା ନ ଚେଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯତିଵିସ୍ତରମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ଯସ୍ତର୍ପଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତିଲମିଶ୍ରୋଦକୈଃ ପିତୄନ୍
ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭ ଭୟରୁ ଦେବତାମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଦାନ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତିଳ ମିଶିତ ଜଳରେ ସନାନ କରି ପିତୃମାନେଂକୁ ତର୍ପଣ କରେ—
ନୀଲପଂଡଵିମୋକ୍ଷେଣ ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯା ତିଲୋଦକୈଃ। ଵର୍ଷାସୁ ଦୀପଦାନେନ ପିତୄଣାମନୃଣୋ ଭଵେତ୍
ନୀଳ ଓ ପାଣ୍ଡୁ ଛାଡ଼ି, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ, ବର୍ଷାକାଳରେ ଦୀପ ଦେଇଲେ, ପିତୃମାନେଂକୁ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବାଯାଏ।
ଵତ୍ସରୈକମମାଯାଂ ତୁ ତର୍ପଯେଦ୍ଯସ୍ତିଲୈଃ ପିତୃନ୍। ଵିନାଯକତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଦେଵୈଃ ପ୍ରପୂଜ୍ଯତେ
ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ପିତୃମାନେଂକୁ ତିଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ବିନାୟକ ଦେବତ୍ୱ ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।
ଯୁଗାଦ୍ଯାସୁ ଚ ସର୍ଵାସୁ ଯସ୍ତିଲୈସ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ଉକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵାପ୍ଯମାଯାଂ ତୁ ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣାଧିକମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ପିତୃମାନେଂକୁ ତିଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ରାକାମାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ। ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୃଵ୍ଯୂହଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଷୁବ ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପିତୃମାନେଂକୁ ତର୍ପଣ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ।
ତଥା ମନ୍ଵଂତରାଖ୍ଯାଯାମନ୍ଯସ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯସଂସ୍ଥିତୌ। ଗ୍ରହଣେ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ଗଯାଦିଷୁ
ଏହିପରି, ମନ୍ବନ୍ତର ନାମକ ଯୁଗରେ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ,
ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଯାତି ମାଧଵସ୍ଯ ନିକେତନମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯାହକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଚଯମ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ମାଧବଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଏ; ଏହିଠାରୁ, ଶୁଭ ଦିନ ମିଳିଲେ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ। ଅଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣେ ବୁଧଃ
ପ୍ରଥମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭୋଜନକାଲେ ଚ ପାଣିନୈକେନ ଦାପଯେତ୍। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ତର୍ପଣେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣ ସମୟରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ଦୀର୍ଘକାଳର ନିୟମ।
ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିସ୍ତୁ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତୃପ୍ଯତାମିତି ଵାକ୍ଯେନ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ପୁନଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, 'ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅକୃଷ୍ଣୈର୍ଯତ୍ତିଲୈର୍ମୋହାତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃସଂଚଯମ୍। ଭୂମ୍ଯାଂ ଦଦାତି ଯଦପୋ ଦାତା ଚୈଵ ଜଲେ ସ୍ଥିତଃ
କଳା ତିଳ ନୁହେଁ, ଅଭେଦା ଧଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୂମିରେ ଯାହା ଜଳ ଦିଆଯାଏ, ଦାତା ଜଳରେ ଦଁଡାଇ ଥାଏ।
ଵୃଥା ତଦ୍ଦୀଯତେ ଦାନଂ ନୋପତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍। ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦୁଦକଂ ନରଃ
ଏପରି ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, କାହାରୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୂମିରେ ଦଁଡାଇ ଜଳରେ ଜଳ ଦେଉଛି—
ନୋପତିଷ୍ଠେତ୍ପିତୄଣାଂ ତୁ ସଲିଲଂ ତନ୍ନିରର୍ଥକମ୍। ଆର୍ଦ୍ରଵାସା ଜଲେ ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାଦୁଦକତର୍ପଣମ୍ ୫୦ 1.49.
ସେହି ଜଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ, ଏହା ଅଫଳ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଜଳରେ ତର୍ପଣ କରେ—
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ସହଦେଵୈସ୍ସଦାନଘ। ରଜକୈଃ କ୍ଷାଲିତଂ ଵସ୍ତ୍ରମଶୁଦ୍ଧଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧୋବି ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅପବିତ୍ର ମନେ କରନ୍ତି।
ହସ୍ତପ୍ରକ୍ଷାଲନେ ଚୈଵ ପୁନର୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଶୁଧ୍ଯତି। ଶୁଷ୍କଵାସାଃ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ସ୍ଥାନେ ଯତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ହାତ ଧୋଇବା ପରେ ବସ୍ତ୍ର ପୁନି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଶୁଖିଲା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତୁଷ୍ଯଂତି ପିତରୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ସ୍ନାନଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଚ ପାଷାଣେ ଖଡ୍ଗେ ଵା ତାମ୍ରଭାଜନେ
ଏପରେ ପିତୃମାନେ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପାଥର, ତଳୱାର କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ସ୍ନାନ ଓ ସଂଧ୍ୟା କରି—
ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଚ ଶତାଧିକମ୍। ରୌପ୍ଯାଂଗୁଲୀଯଂ ତର୍ଜନ୍ଯାଂ ଧୃତ୍ଵା ଯତ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଯିଏ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ତାଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ତରଜନୀରେ ପିନ୍ଧି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ—