ଶଙ୍କରଂ ଚ ଶିଵଂ ଶଂଭୁମୀଶ୍ଵରଂ ଚ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ଗଣେଶଂ ଚ ତଥା ସ୍କନ୍ଦଂ ଗୌରୀଂ ଭାଗୀରଥୀଂ ଶିଵାମ୍
ଶଙ୍କର, ଶିବ, ଶମ୍ଭୁ, ଈଶ୍ୱର, ମହେଶ୍ୱର, ଗଣେଶ, ଏହିପରି ସ୍କନ୍ଦ, ଗୌରୀ, ଭାଗୀରଥୀ, ଶିବା—
ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକୋ ନଲୋ ରାଜା ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକୋ ଜନାର୍ଦନଃ। ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକା ଚ ଵୈଦେହୀ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ନଳ ରାଜା, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକୀ ବୈଦେହୀ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ବଲିର୍ଵ୍ଯାସୋ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ। କୃପଃ ପରଶୁରାମଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ ଚୀରଜୀଵିନଃ
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା, ବଲି, ବ୍ୟାସ, ହନୁମାନ, ବିଭୀଷଣ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରଶୁରାମ—ଏହି ସାତଜଣ ଅମର ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବାକୁ ଚିହ୍ନଟ।
ଏତାନ୍ଯସ୍ତୁ ସ୍ମରେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସକୃଦୁଚ୍ଚରିତେ ତାତ ସର୍ଵଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ଦାନସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଏମାନଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ଶତ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳିଥାଏ।
ତତଶ୍ଚାପି ଶୁଚୌ ଦେଶେ ମଲମୂତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ରାତ୍ରୌ ଦିଵା କୁର୍ଯାଦୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ତାପରେ, ସଫା ସ୍ଥାନରେ ମଳ ଓ ପେଶାବ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦିନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କରିବା ଉଚିତ।
ପରତୋ ଦଂତକାଷ୍ଠଂ ଚ ତୃଣୈରୁଦୁଂବରାଦିଭିଃ। ଅତଃ ପରଂ ଚ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସଂଯତଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍
ଏହା ପରେ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ ଘାସ, ଉଦୁମ୍ବର ବା ଏହାଭଳି ଗଛର ଡାଳି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖିବା ଦରକାର।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ରକ୍ତଵର୍ଣାଂ ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣିକାମ୍। ସାଯଂ ସରସ୍ଵତୀଂ କୃଷ୍ଣାଂ ଦ୍ଵିଜୋ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଯଥାଵିଧି
ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଓ ସାଞ୍ଜରେ କଳା ରୂପରେ ଯଥାବିଧି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ସମାଚରେତ୍ସ୍ନାନଂ ଯଥାଜ୍ଞାନେନ ଯତ୍ନତଃ। ଅଂଗଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯିତ୍ଵା ତୁ ମୃଦ୍ଭିଃ ସଂଲେପଯେତ୍ତତଃ
ତାପରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେହର ଅଂଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ, ପରେ ମାଟି ଲଗାଇବା ଦରକାର।
ଶିରୋଦେଶେ ଲଲାଟେ ଚ ନାସିକାଯାଂ ହୃଦି ଭ୍ରୁଵୋଃ। ବାହ୍ଵୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଥା ନାଭୌ ଜାନ୍ଵୋରଙ୍ଘ୍ରିଦ୍ଵଯେ ତଥା
ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ନାକ, ହୃଦୟ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ, ବାହୁ, ପାଶ୍ୱ, ନାଭି, ଦୁଇ ହାଟୁ ଓ ଦୁଇ ପାଦରେ—
ଏକା ଲିଂଗେ ଗୁଦେ ତିସ୍ରସ୍ତଥା ଵାମକରେ ଦଶ। ଉଭଯୋଃ ସପ୍ତ ଦାତଵ୍ଯା ମୃଦଃ ଶୁଦ୍ଧିମଭୀପ୍ସତା
ଏକଥର ଲିଙ୍ଗରେ, ତିନିଥର ପିଛାଳିରେ, ଦଶଥର ବାମହାତରେ, ଦୁଇ ହାତରେ ସାତଥର—ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧି ଚାହାଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାଟି ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେ ରଥକ୍ରାଂତେ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାଂତେ ଵସୁଂଧରେ। ମୃତ୍ତିକେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ମଯା ପୂର୍ଵସଂଚିତମ୍
ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶ ପାଇଥିବା ମାଟି ଓ ପୃଥିବୀ, ମୋ ପୂର୍ବ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ଦୂର କର।
ଅନେନୈଵ ତୁ ମଂତ୍ରେଣ ମୃତ୍ତିକାଂ ଯସ୍ତନୌ କ୍ଷିପେତ୍। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭଵତି ମାନଵଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେଉଁଠାରେ ମାଟି ଦେହରେ ଲଗାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ତତସ୍ତୁ ଵେଦପୂର୍ଵେଣ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ନଦେ ନଦ୍ଯାଂ ତଥା କୂପେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ତଟାକକେ
ତାପରେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ନଦୀ, ନାଳା, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ବା ଝିଅ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସେଠି ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲରାଶୌ ଚ ଵପ୍ରେ ଚ ଘଟସ୍ନାନଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍। କାରଯେଦ୍ଵିଧିଵନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯାଯ ଚ
ପାଣି ତଳା, ଡାମ୍ବ, ବା ଘଡ଼ାରୁ ପାଣି ଢାଳି ସ୍ନାନ—ଏହି ଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍। ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସତତଂ ଵିପ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସକାଳ ସ୍ନାନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଏହା ନିୟମିତ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ପ୍ରାତଃ ସଂଧ୍ଯାସମୀପେ ଚ ଯାଵଦ୍ଦଂଡଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ତାଵତ୍ପାନୀଯମମୃତଂ ପିତୄଣାମୁପତିଷ୍ଠତେ
ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଚାରି ଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପାଣି ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ।
ପରତୋ ଘଟିକାଯୁଗ୍ମଂ ଯାଵଦ୍ଯାମୈକମାହ୍ନିକମ୍। ମଧୁତୁଲ୍ଯଂ ଜଲଂ ତସ୍ମିନ୍ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ତାପରେ ଦୁଇ ଘଟିକା ଓ ଏକ ଯାମ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ମଧୁ ସମାନ ହୁଏ ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ସାର୍ଦ୍ଧଯାମୈକଂ ଜଲଂ କ୍ଷୀରମଯଂ ସ୍ମୃତମ୍। କ୍ଷୀରମିଶ୍ରଂ ଜଲଂ ତାଵଦ୍ଯାଵଦ୍ଦଣ୍ଡଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ତାପରେ ଅର୍ଧ ଯାମ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ଦୁଧ ସମାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଚାରି ଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଧ ମିଶା ପାଣି ଏଭଳି ହୁଏ।
ଅତଃ ପରଂ ଚ ପାନୀଯଂ ଯାଵଦ୍ଧି ପ୍ରହରତ୍ରଯମ୍। ତତ୍ପରଂ ଲୋହିତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯାଵଦସ୍ତଂଗତୋ ରଵିଃ
ଏହା ପରେ ତିନି ପ୍ରହର ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ଏଭଳି ରହେ। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ରକ୍ତ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଥପ୍ରହରେ ସ୍ନାନେ ରାତ୍ରୌ ଵା ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍। ତତ୍ତୋଯଂ ରକ୍ଷସାମେଵ ଗ୍ରହଣେନ ଵିନା ସ୍ମୃତମ୍
ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହରରେ, ସନାନ କାଳରେ କିମ୍ବା ରାତିରେ ପିତୃମାନେଂକୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତି କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ, ରାକ୍ଷସ ଆଦିକୁ ଦୂର କରିବା ପୂଜା ବିନା ମଧ୍ୟ ସୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ।
ପାନୀଯଂ ସର୍ଵସିର୍ଦ୍ଧ୍ଯ୍ଥଂ ପୁରୈଵ ନିର୍ମିତଂ ମଯା। ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତୋଯସ୍ଯ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵ ଧୁରଂଧରାଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ପୂଜା ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ସେହି ଜଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯକ୍ଷମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ପିତରୋ ଯେ ଚ ଲୋକାଂତରଂ ଗତାଃ। ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ସଲିଲଂ ତେଷାମୃତେ ସ୍ଵାନ୍ମର୍ତ୍ଯଵାସିନଃ
ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଳ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଜଳ ସେମାନେ ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, କେବଳ ନିଜ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ପାଇପାରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୌତ୍ରଦୌହିତ୍ରକାଦିଭିଃ। ବଂଧୁଵର୍ଗୈସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈସ୍ତର୍ପଣୀଯଂ ପିତୃଵ୍ରତୈଃ
ସେଥିପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ, ପଉତ, ଦୌହିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପିତୃମାନେଂକୁ ପିତୃକର୍ମ ଅନୁସାରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଜଲସ୍ଯ ଦୈଵତଂ ବ୍ରୂହି ତର୍ପଣସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମଯି। ଯଥା ଜାନାମି ଦେଵେଶ ତତ୍ଵତୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ ମୋତେ ଜଳର ଦେବତା କିଏ ଓ ତର୍ପଣ କିପରି କରିବା ଯଥାଯଥିକ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିପାରିବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଜଲସ୍ଯ ଦେଵତା ଵିଷ୍ଣୁଃସ ର୍ଵଲୋକେଷୁ ଗୀଯତେ। ଜଲପୂତୋ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଚ୍ଛଂକରୋ ଭଵେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଜଳର ଦେବତା ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ପବିତ୍ରତା ଆସେ, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠି ଶୁଭତା ବି ଥାଏ।
ଜଲଂ ଗଂଡୂଷମାତ୍ରଂ ତୁ ପୀତ୍ଵା ପୂତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଵିଶେଷାତ୍କୁଶସଂସର୍ଗାତ୍ପୀଯୂଷାଦଧିକଂ ଜଲମ୍
ଏକ ମୁହଁ ଜଳ ପିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ବିଶେଷ କରି କୁଶ ଘାସ ସଂସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏହି ଜଳ ଅମୃତଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ସର୍ଵଦେଵାଲଯୋ ଦର୍ଭୋ ମଯାଯଂ ନିର୍ମିତଃ ପୁରା। [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php କୁଶମୂଲେ] ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମା କୁଶମଧ୍ଯେ ତୁ କେଶଵଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦର୍ଭା ଘାସକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ ଭାବେ ତିଆରି କରିଛି। କୁଶ ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ କେଶବ ଅଛନ୍ତି।
କୁଶାଗ୍ରେ ଶଂକରଂ ଵିଦ୍ଧି କୁଶ ଏତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ। କୁଶହସ୍ତଃ ସଦା ମେଧ୍ଯଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଂ ପଠେଦ୍ଯଦି
କୁଶ ଟିପରେ ଶଂକର ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି କୁଶ ଏଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଯେଉଁଠି କୁଶ ହାତରେ ଧରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସଦା ପବିତ୍ରତା ଥାଏ।
ସର୍ଵଂ ଶତଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥେ ସାହସ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। କୁଶାଃ କାଶାସ୍ତଥା ଦୂର୍ଵା ଯଵପତ୍ରାଣି ଵ୍ରୀହଯଃ
ତୀର୍ଥରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ହଜାର ଗୁଣ ହୁଏ। କୁଶ, କାଶ, ଦୂର୍ବା, ଯବ ପତ୍ର ଓ ଚାଉଳ—