ଅମୂଷୁ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସିତୈଶ୍ଚିତ୍ରାଦିଭିର୍ନରଃ। କଜ୍ଜଲୈଃ କୁସୁମୈସ୍ତୈଲୈଃ ସୋକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ
ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଯିଏ ଧଳା ବା ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ, କାଜଳ, ଫୁଲ ଓ ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଗୋକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଘାସମୁଷ୍ଟିଂ ପରଗଵେ ଯୋ ଦଦାତି ସଦାହ୍ନିକମ୍। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ୟର ଗୋକୁ ଏକ ମୁଠି ଘାସ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଯଥା ଵିପ୍ରସ୍ତଥା ଗୌଶ୍ଚ ଦ୍ଵଯୋଃ ପୂଜାଫଲଂ ସମମ୍। ଵିଚାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମୁଖ୍ଯୋ ନୃଣାଂ ଗାଵଃ ପଶୌ ତଥା
ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେପରି ଗୋ; ଦୁହାର ପୂଜାର ଫଳ ସମାନ। ଚିନ୍ତା କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମମୁଖେ ଜାତଃ କଥିତୋ ମେ ତ୍ଵଯାନଘ। କଥଂ ଗୋଭିଃ ସମୋ ନାଥ ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ଵିଧେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ପାପହୀନ, ଆପଣ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ ଗୋ କିପରି ସେମାନଙ୍କ ସମାନ? ଏଥିରେ ମୋର ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଶୃଣୁ ଚାତ୍ର ଯଥାତଥ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗଵାଂ ଯଥା। ଏକପିଂଡକ୍ରିଯୈକ୍ଯଂ ତୁ ପୁରୁଷୈର୍ନିର୍ମିତଂ ପୁରା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏଠି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୋଙ୍କ ଏକତା ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦାନର ନିୟମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ପୁରା ବ୍ରହ୍ମମୁଖୋଦ୍ଭୂତଂ କୂଟଂ ତେଜୋମଯଂ ମହତ୍। ଚତୁର୍ଭାଗପ୍ରଜାତଂ ତଦ୍ଵେଦୋଗ୍ନିର୍ଗୌର୍ଦ୍ଵିଜସ୍ତଥା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ବଡ ଦଳ ଦେଖାଦେଲା; ଏହାର ଚାରି ଭାଗରୁ ବେଦ, ଅଗ୍ନି, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ପ୍ରାକ୍ତେଜଃ ସଂଭଵୋ ଵେଦୋ ଵହ୍ନିରେଵ ତଥୈଵ ଚ। ପରତୋ ଗୌସ୍ତଥା ଵିପ୍ରୋ ଜାତଶ୍ଚୈଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପ୍ରଥମେ ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଦଳରୁ ବେଦ ଓ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ; ପରେ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତତ୍ର ସୃଷ୍ଟା ମଯା ଚାଦୌ ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏକଶଃ। ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଭୁଵନାନାଂ ସମଂତତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଆରମ୍ଭରେ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ଏକ ଏକ କରି ସୃଷ୍ଟି କଲି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଭୁବନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
ଅଗ୍ନିର୍ହଵ୍ଯାନି ଭୁଂଜୀତ ଦେଵହେତୋସ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ। ଆଜ୍ଯଂ ଗୋପ୍ରଭଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତସ୍ମାଦେତେ ପ୍ରସୂତକାଃ
ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ ଉପଭୋଗ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ଘିଅ ଗୋଠୁ ମିଳେ ବୋଲି ଜାଣ, ଏହି ସମସ୍ତେ ଗୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ନ ସଂତି ଯଦି ଲୋକେଷୁ ଚତ୍ଵାରୋମୀ ମହତ୍ତରାଃ। ତଦାଖିଲଂ ଚ ଭୁଵନଂ ନଷ୍ଟଂ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍
ଯଦି ଏହି ଚାରିଟି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଭିର୍ଧୃତାଃ ସଦା ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ସ୍ଵଭାଵତଃ। ସ୍ଵଭାଵୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପୋସାଵେତେ ବ୍ରହ୍ମମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଦା ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏହି ସ୍ୱଭାବଟି ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଓ ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୌଃ ପୂଜନୀଯୋସୌ ଵିପ୍ର ଦେଵାସୁରୈରପି। ଉଦାରଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଜାତସ୍ତଥ୍ଯୋ ଗୁଣାକରଃ
ସେହିଠାରୁ ଗାଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସେ ଉଦାର, ସମସ୍ତ କାମପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର।
ସର୍ଵଦେଵମଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵସତ୍ଵାନୁକଂପକଃ। ଅସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ମଯା ସୃଷ୍ଟଂ ପୁରୈଵ ପୋଷଣଂ ପ୍ରତି
ଗାଈ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଶ୍ର ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କୃପାଳୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ପୋଷଣ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲି।
ଅତଏଵ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଵରଂ ଚାତିସୁଶୋଭନମ୍। ଏକଜନ୍ମନି ତେ ମୋକ୍ଷସ୍ତଵାସ୍ତ୍ଵିତି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛି—ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଅତ୍ରୈଵ ଯେ ମୃତା ଗାଵସ୍ତ୍ଵାଗଚ୍ଛଂତି ମମାଲଯମ୍। ପାପସ୍ଯ କଣମାତ୍ରଂ ତୁ ତେଷାଂ ଦେହେନ ତିଷ୍ଠତି
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଗାଈମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ କେବଳ ଅତି ସାନ ଅଂଶ ପାପ ରହିଯାଏ।
ଦେଵୀ ଗୌର୍ଧେନୁକା ଦେଵାଶ୍ଚାଦିଦେଵୀ ତ୍ରିଶକ୍ତିକା। ପ୍ରସାଦାଦ୍ଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହି ଵିନିଶ୍ଚିତଃ
ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଗୌରୀ, ଗାଈ ହେଉଛି ଧେନୁକା, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଆଦି ତ୍ରିଶକ୍ତି ଦେବୀ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଯଜ୍ଞର ଉତ୍ପତ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଗଵାଂ ସର୍ଵପଵିତ୍ରାଣି ପୁନଂତି ସକଲଂ ଜଗତ୍। ମୂତ୍ରଂ ଗୋର୍ଗୋମଯଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧିସର୍ପିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଗାଈର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ସାରା ସଂସାରକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ତାଙ୍କର ମୁତ୍ର, ଗୋମୟ, ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଘିଅ ମଧ୍ୟ।
ଅମୀଷାଂ ଭକ୍ଷଣେ ପାପଂ ନ ତିଷ୍ଠତି କଲେଵରେ। ତସ୍ମାଦ୍ଘୃତଂ ଦଧି କ୍ଷୀରଂ ନିତ୍ଯଂ ଖାଦଂତି ଧାର୍ମିକାଃ
ଏହିବସ୍ତୁମାନେ ଖାଇଲେ ଦେହରେ ପାପ ରହିନଥାଏ; ତେଣୁ ଧର୍ମିକମାନେ ସଦା ଘିଅ, ଦହି ଓ ଦୁଧ ଖାନ୍ତି।
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଗଵ୍ଯମିଷ୍ଟଂ ପରଂ ଶୁଭମ୍। ଯସ୍ଯାସ୍ଯେ ଭୋଜନଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ମୂର୍ତିସ୍ତୁ ପୂତିକା
ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈର ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଶେଷ ମାନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ଦେହ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ ହୁଏ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯଂ ପଂଚରାତ୍ରେଣ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ଵୈ ପଯଃ। ଦଧି ଵିଂଶତିରାତ୍ରେଣ ଘୃତଂ ସ୍ଯାନ୍ମାସମେକକମ୍
ଅନ୍ନ ଓ ପାନଚାରି ରାତିରେ ପଚିଯାଏ, ଦୁଧ ସାତ ରାତିରେ, ଦହି କୁ ଏକୋଇଶି ରାତିରେ ଓ ଘିଅ କୁ ଏକ ମାସରେ ପଚିଯାଏ।
ଅଗଵ୍ଯୈର୍ଯସ୍ତୁ ଭୁଂକ୍ତେ ଵୈ ମାସମେକଂ ନିରଂତରମ୍। ଭୋଜନେ ତସ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରେତାଃ ଖାଦଂତି ଚୈଵ ହି
ଯେଉଁମାନେ ଗାଈ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଏକ ମାସ ଧରି ଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟକୁ ପିଶାଚମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପରମାନ୍ନଂ ପରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଵିନ୍ନଂ ଚାତପତଣ୍ଡୁଲୈଃ। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯତ୍କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିକୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଅନ୍ନ, ଭଲଭାବେ ଧୋଇଥିବା ଚାଉଳରେ ରାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, ଏହା ଭୋଜନ କଲେ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଉପକାର ମିଳେ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚାପି ଚ ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ହଵିଷ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ମିତମ୍। ତଦ୍ଭୁକ୍ତଵା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ ସର୍ଵଂ ଲକ୍ଷଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଏହା ଛଡ଼ା ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ହବିଷ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହା ଭୋଜନ କଲେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ନିରାମିଷଂ ଚ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଗୌଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଶସ୍ତ ଏକୋ ଯୁଗେଯୁଗେ
ଯେଉଁ ନିରାମିଷ ଖାଦ୍ୟରୁ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠାରୁ ମାତ୍ର ଏହି ଫଳ ମିଳେ; ଏହିକାରଣରୁ ଗାଈ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାମେଷୁ ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦଃ। ନାରଦ ଉଵାଚ-। କେଷୁ କିଂ ଵା ପ୍ରଯୋଗେଣ ପରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଂ
ସେ ସଦା, ସମସ୍ତ ଆଶାରେ, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ—କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ?
ଵଦ ତତ୍ସର୍ଵଲୋକେଶ ଯଥା ଜାନାମି ତତ୍ଵତଃ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ସକୃତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଗୋଧନଂ ଚାଭିଵଂଦଯେତ୍
ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିପାରିବି। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଗୋଧନକୁ ଏକଥର ପରିକ୍ରମା କରି ଶିର ନମାଇଲେ—
ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ। ସୁରାଚାର୍ଯୋ ଯଥା ଵଂଦ୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯୋସୌ ମାଧଵୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ପୂଜ୍ୟ, ଯେପରି ମାଧବ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ।
ସପ୍ତପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଚୈଶ୍ଵର୍ଯାତ୍ପାକଶାସନଃ। କଲ୍ଯ ଉତ୍ଥାଯ ଗୋମଧ୍ଯେ ପାତ୍ରଂ ଗୃହ୍ଯ ସହୋଦକମ୍
ସାତଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ ଧନର ଆଧିପତ୍ୟ ମିଳେ; ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ଜଳସହିତ ପାତ୍ର ନେଇ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ—
ନିଷିଂଚେଦ୍ଯୋ ଗଵାଂ ଶୃଂଗଂ ମସ୍ତକେନୈଵ ତଜ୍ଜଲମ୍। ପ୍ରତୀଚ୍ଛେତ ନିରାହାରସ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନିବୋଧତ
ଯେଉଁଜଣେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗରୁ ଝରୁଥିବା ପାଣିକୁ ଧରନ୍ତି ଏବଂ ଉପବାସରେ ଥାଇ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାକୁ ଜାଣ।
ଶ୍ରୂଯଂତେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନାରଦ। ସିଦ୍ଧଚାରଣଯୁକ୍ତାନି ସେଵିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ
ନାରଦ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ସିଧ୍ଧମନ୍ଦଳ ଓ ଦେବମୁନିମାନେ ଯାଞ୍ଚନ୍ତି, ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି—