ଅଭାଵାତ୍ତ୍ରିତଯଂ ଚୈଵ ଅଵିଶ୍ରାମଂ ନ କାରଯେତ୍। ଚାରଯେଚ୍ଚ ତୃଣେଽଚ୍ଛିନ୍ନୈ ଚୋରଵ୍ଯାଘ୍ରଵିଵର୍ଜିତେ
ଯଦି ଚାରିଟି ନଥାଏ, ତେବେ ତିନିଟି ବଳଦ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅବିରତ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅକାଟା ଘାସ ଯେଉଁଠି ଚୋର ଓ ବାଘ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ଚରାଇବା ଉଚିତ୍।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଘାସଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଚ ନିତ୍ଯମାତର୍ପଯେତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଗୋଷ୍ଠଂ ଚ କାରଯେତ୍ତସ୍ଯ କିଂଚିଦ୍ଵିଘ୍ନଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଇଚ୍ଛାମତ ଘାସ ଦେବା ଏବଂ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଘ୍ନା ଓ ବିଘ୍ନ ନଥିବା ଗୋଶାଳା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ସଦା ଗୋମଯମୂତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵିଘସୈଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଜିତମ୍। ନ ମଲଂ ନିକ୍ଷିପେଦ୍ଗୋଷ୍ଠେ ସର୍ଵଦେଵନିକେତନେ
ସଦା ଗୋମୟ, ଗୋମୂତ୍ର ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମନଃ ଶଯନୀଯସ୍ଯ ସଦୃଶଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ସମଂ ନିର୍ଵାପଯେଦ୍ଯତ୍ନାଚ୍ଛୀତଵାତରଜସ୍ତଥା
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶୋଇବା ଜାଗା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହା ସମତଳ ଓ ଠଣ୍ଡା, ପବନ ଓ ଧୂଳିରୁ ରକ୍ଷିତ ରହିବା ଦିଗରେ ସାବଧାନ ହେବା ଦରକାର।
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଗାଂ ଚ ସାମାନ୍ଯଵିଗ୍ରହମ୍। ଅସ୍ଯ ଦେହେ ସୁଖଂଦୁଃଖଂ ତଥା ତସ୍ଯୈଵ କଲ୍ପତେ
ଗୋକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଭାବିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଏହାର ଦେହରେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେପରି ନିଜ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଦରକାର।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ କୃଷିକର୍ମାଣି କାରଯେତ୍। ସ ଚ ଗୋଵାହନୈର୍ଦୋଷୈର୍ନ ଲିପ୍ଯେତ ଧନୀ ଭଵେତ୍
ଏହି ପ୍ରକାର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯିଏ କୃଷି କାମ କରେ, ସେ ଗୋବାହନ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ ଓ ଧନୀ ହୁଏ।
ଦୁର୍ବଲଂ ପୀଡଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତଥୈଵ ଗଦସଂଯୁତମ୍। ଅତିବାଲାତିଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ସ ଗୋହତ୍ଯାଂ ସମାଲଭେତ୍
ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ, ରୋଗୀ, ଅତି ଛୋଟ ବା ଅତି ବୃଦ୍ଧ ଗୋକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ, ସେ ଗୋହତ୍ୟା ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ।
ଵିଷମଂ ଵାହଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଦୁର୍ବଲଂ ସବଲଂ ତଥା। ସ ଗୋହତ୍ଯାସମଂ ପାପଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତୀହ ନ ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋକୁ ଅସମତଳ ଭାବରେ ଟାଣିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଗୋହତ୍ୟା ସମ ପାପ ଲାଭ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯୋ ଵାହଯେଦ୍ଵିନା ସସ୍ଯଂ ଖାଦଂତଂ ଗାଂ ନିଵାରଯେତ୍। ମୋହାତ୍ତୃଣଂ ଜଲଂ ଵାପି ସ ଗୋହତ୍ଯାସମଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ଫସଲ ନଥିବା ବେଳେ ଗୋକୁ କାମ କରାଏ, କିମ୍ବା ମୂର୍ଖତାରେ ତାକୁ ଘାସ ଖାଇବା ବା ପାଣି ପିଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରେ, ସେ ଗୋହତ୍ୟା ସମ ପାପ ପାଏ।
ସଂକ୍ରାଂତ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚାମାଵାସ୍ଯାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ। ହଲସ୍ଯ ଵାହନାତ୍ପାପଂ ଗଵାମଯୁତହତ୍ଯଯା
ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଯଦି ଗୋକୁ ହଳ ଟାଣିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ଦଶ ହଜାର ଗୋହତ୍ୟା ସମ ପାପ ହୁଏ।
ଅମୂଷୁ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସିତୈଶ୍ଚିତ୍ରାଦିଭିର୍ନରଃ। କଜ୍ଜଲୈଃ କୁସୁମୈସ୍ତୈଲୈଃ ସୋକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ
ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଯିଏ ଧଳା ବା ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ, କାଜଳ, ଫୁଲ ଓ ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଗୋକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଘାସମୁଷ୍ଟିଂ ପରଗଵେ ଯୋ ଦଦାତି ସଦାହ୍ନିକମ୍। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ୟର ଗୋକୁ ଏକ ମୁଠି ଘାସ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଯଥା ଵିପ୍ରସ୍ତଥା ଗୌଶ୍ଚ ଦ୍ଵଯୋଃ ପୂଜାଫଲଂ ସମମ୍। ଵିଚାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମୁଖ୍ଯୋ ନୃଣାଂ ଗାଵଃ ପଶୌ ତଥା
ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେପରି ଗୋ; ଦୁହାର ପୂଜାର ଫଳ ସମାନ। ଚିନ୍ତା କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମମୁଖେ ଜାତଃ କଥିତୋ ମେ ତ୍ଵଯାନଘ। କଥଂ ଗୋଭିଃ ସମୋ ନାଥ ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ଵିଧେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ପାପହୀନ, ଆପଣ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ ଗୋ କିପରି ସେମାନଙ୍କ ସମାନ? ଏଥିରେ ମୋର ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଶୃଣୁ ଚାତ୍ର ଯଥାତଥ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗଵାଂ ଯଥା। ଏକପିଂଡକ୍ରିଯୈକ୍ଯଂ ତୁ ପୁରୁଷୈର୍ନିର୍ମିତଂ ପୁରା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏଠି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୋଙ୍କ ଏକତା ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦାନର ନିୟମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ପୁରା ବ୍ରହ୍ମମୁଖୋଦ୍ଭୂତଂ କୂଟଂ ତେଜୋମଯଂ ମହତ୍। ଚତୁର୍ଭାଗପ୍ରଜାତଂ ତଦ୍ଵେଦୋଗ୍ନିର୍ଗୌର୍ଦ୍ଵିଜସ୍ତଥା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ବଡ ଦଳ ଦେଖାଦେଲା; ଏହାର ଚାରି ଭାଗରୁ ବେଦ, ଅଗ୍ନି, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ପ୍ରାକ୍ତେଜଃ ସଂଭଵୋ ଵେଦୋ ଵହ୍ନିରେଵ ତଥୈଵ ଚ। ପରତୋ ଗୌସ୍ତଥା ଵିପ୍ରୋ ଜାତଶ୍ଚୈଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପ୍ରଥମେ ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଦଳରୁ ବେଦ ଓ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ; ପରେ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତତ୍ର ସୃଷ୍ଟା ମଯା ଚାଦୌ ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏକଶଃ। ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଭୁଵନାନାଂ ସମଂତତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଆରମ୍ଭରେ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ଏକ ଏକ କରି ସୃଷ୍ଟି କଲି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଭୁବନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
ଅଗ୍ନିର୍ହଵ୍ଯାନି ଭୁଂଜୀତ ଦେଵହେତୋସ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ। ଆଜ୍ଯଂ ଗୋପ୍ରଭଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତସ୍ମାଦେତେ ପ୍ରସୂତକାଃ
ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ ଉପଭୋଗ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ଘିଅ ଗୋଠୁ ମିଳେ ବୋଲି ଜାଣ, ଏହି ସମସ୍ତେ ଗୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ନ ସଂତି ଯଦି ଲୋକେଷୁ ଚତ୍ଵାରୋମୀ ମହତ୍ତରାଃ। ତଦାଖିଲଂ ଚ ଭୁଵନଂ ନଷ୍ଟଂ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍
ଯଦି ଏହି ଚାରିଟି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଭିର୍ଧୃତାଃ ସଦା ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ସ୍ଵଭାଵତଃ। ସ୍ଵଭାଵୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପୋସାଵେତେ ବ୍ରହ୍ମମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଦା ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏହି ସ୍ୱଭାବଟି ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଓ ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୌଃ ପୂଜନୀଯୋସୌ ଵିପ୍ର ଦେଵାସୁରୈରପି। ଉଦାରଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଜାତସ୍ତଥ୍ଯୋ ଗୁଣାକରଃ
ସେହିଠାରୁ ଗାଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସେ ଉଦାର, ସମସ୍ତ କାମପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର।
ସର୍ଵଦେଵମଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵସତ୍ଵାନୁକଂପକଃ। ଅସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ମଯା ସୃଷ୍ଟଂ ପୁରୈଵ ପୋଷଣଂ ପ୍ରତି
ଗାଈ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମିଶ୍ର ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କୃପାଳୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ପୋଷଣ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲି।
ଅତଏଵ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଵରଂ ଚାତିସୁଶୋଭନମ୍। ଏକଜନ୍ମନି ତେ ମୋକ୍ଷସ୍ତଵାସ୍ତ୍ଵିତି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛି—ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଅତ୍ରୈଵ ଯେ ମୃତା ଗାଵସ୍ତ୍ଵାଗଚ୍ଛଂତି ମମାଲଯମ୍। ପାପସ୍ଯ କଣମାତ୍ରଂ ତୁ ତେଷାଂ ଦେହେନ ତିଷ୍ଠତି
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଗାଈମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ କେବଳ ଅତି ସାନ ଅଂଶ ପାପ ରହିଯାଏ।
ଦେଵୀ ଗୌର୍ଧେନୁକା ଦେଵାଶ୍ଚାଦିଦେଵୀ ତ୍ରିଶକ୍ତିକା। ପ୍ରସାଦାଦ୍ଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହି ଵିନିଶ୍ଚିତଃ
ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଗୌରୀ, ଗାଈ ହେଉଛି ଧେନୁକା, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଆଦି ତ୍ରିଶକ୍ତି ଦେବୀ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଯଜ୍ଞର ଉତ୍ପତ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଗଵାଂ ସର୍ଵପଵିତ୍ରାଣି ପୁନଂତି ସକଲଂ ଜଗତ୍। ମୂତ୍ରଂ ଗୋର୍ଗୋମଯଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧିସର୍ପିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଗାଈର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ସାରା ସଂସାରକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ତାଙ୍କର ମୁତ୍ର, ଗୋମୟ, ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଘିଅ ମଧ୍ୟ।
ଅମୀଷାଂ ଭକ୍ଷଣେ ପାପଂ ନ ତିଷ୍ଠତି କଲେଵରେ। ତସ୍ମାଦ୍ଘୃତଂ ଦଧି କ୍ଷୀରଂ ନିତ୍ଯଂ ଖାଦଂତି ଧାର୍ମିକାଃ
ଏହିବସ୍ତୁମାନେ ଖାଇଲେ ଦେହରେ ପାପ ରହିନଥାଏ; ତେଣୁ ଧର୍ମିକମାନେ ସଦା ଘିଅ, ଦହି ଓ ଦୁଧ ଖାନ୍ତି।
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଗଵ୍ଯମିଷ୍ଟଂ ପରଂ ଶୁଭମ୍। ଯସ୍ଯାସ୍ଯେ ଭୋଜନଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ମୂର୍ତିସ୍ତୁ ପୂତିକା
ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈର ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଶେଷ ମାନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ଦେହ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ ହୁଏ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯଂ ପଂଚରାତ୍ରେଣ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ଵୈ ପଯଃ। ଦଧି ଵିଂଶତିରାତ୍ରେଣ ଘୃତଂ ସ୍ଯାନ୍ମାସମେକକମ୍
ଅନ୍ନ ଓ ପାନଚାରି ରାତିରେ ପଚିଯାଏ, ଦୁଧ ସାତ ରାତିରେ, ଦହି କୁ ଏକୋଇଶି ରାତିରେ ଓ ଘିଅ କୁ ଏକ ମାସରେ ପଚିଯାଏ।