ଋଷଯୋ ମୁନଯୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦସ୍ତଥା। ଦେଶାନାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ସ ଚ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେଦିହ
ସମସ୍ତ ଋଷି, ମୁନି, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଏଠି ସେକୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ କହନ୍ତି।
ଅତୋ ବ୍ରହ୍ମଵଧଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପିତୃଭିଃ ସହ ପଚ୍ଯତେ। ପ୍ରାଯୋପଵେଶକଂ ଵିପ୍ରଂ ବୁଧଃ ସଂମାନଯେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍୫୦ 1.48.
ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଲେ ସେ ପିତୃମାନେ ସହିତ ନରକରେ ପଚାଯାନ୍ତି; ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାୟୋପବେଶ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୋଷୈଶ୍ଚାପି ଵିନିର୍ମୁକ୍ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପ୍ରାଣମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ସ ପ୍ରଲିପ୍ତୋ ଵଧୈର୍ଘୋରୈର୍ନ ତୁ ଯଂ ପରିକୀର୍ତଯେତ୍
ଯଦି କେହି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ପାଇଁ ଏହା କରାଯାଏ ସେ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମଘାତଂ ଦ୍ରୁମାରୋହଂ କୋଟରୈ ରୂପଜୀଵିନଂ। ଯଃ କୁର୍ଯାଦାତ୍ମନୋଘାତଂ ସ୍ଵଵଂଶେ ବ୍ରହ୍ମହା ଭଵେତ୍
ନିଜେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବା, ଗଛ ଚଢ଼ିବା, ଗୁହାରେ ରହିବା କିମ୍ବା ପଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିବା—ଯିଏ ଏପରି ନିଜକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ହୁଏ।
ଭ୍ରୂଣଂ ଚ ଘାତଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶିଶୁଂ ଵା ଆତୁରଂ ଗୁରୁମ୍। ବ୍ରହ୍ମହା ସ୍ଵଯମେଵ ସ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ଯଂ ପରିକୀର୍ତଯେତ୍
ଯିଏ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ, ଶିଶୁ, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ପାଇଁ ଏହା କରାଯାଏ ସେ ନୁହେଁ।
ମାରଯେଚ୍ଚ ସଗୋତ୍ରଂ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମଃ। ତସ୍ଯୈଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍ପାପଂ ନ ତୁ ଯଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତଯେତ୍
ଯଦି ଜଣେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେହି ପାପ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଲାଗେ, ଯାହା ପାଇଁ ଏହା କରାଯାଏ ସେ ନୁହେଁ।
ପୀଡଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଂ ଶୂଦ୍ରଃ ସ୍ଵକାର୍ଯଂ ଚାପି ସାଧଯେତ୍। ତତ୍ରାପାପେ ଚ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ପାତକଂ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ଯଦି ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ନିଜ କାମ ସାଧନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ପାପ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଲାଗେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ତାତ୍କାଲିକ ଵଧଂ ହତ୍ଵା ହଂତାରମାତତାଯିନଂ। ନ ଚ ହଂତା ଚ ତତ୍ପାପୈର୍ଲିପ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯଦି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ମାରାଯାଏ, ତେବେ ମାରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କେହି ମଧ୍ୟ ସେହି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।
ଆତତାଯିନମାଯାଂତମପି ଵେଦାଂତଗଂ ରଣେ। ଜିଘାଂସଂତଂ ଜିଘାଂସେଚ୍ଚ ନ ତେନ ବ୍ରହ୍ମହା ଭଵେତ୍
ଯଦି କୌଣସି ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଭାବେ ଆସି ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ତାକୁ ମାରିଦେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଅଗ୍ନିଦୋ ଗରଦଶ୍ଚୈଵ ଧନହାରୀ ଚ ସୁପ୍ତଘଃ। କ୍ଷେତ୍ରଦାରାପହାରୀ ଚ ଷଡେତେ ହ୍ଯାତତାଯିନଃ
ଅଗ୍ନି ଲଗାଇବା, ବିଷ ଦେବା, ଧନ ଚୋରି କରିବା, ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିଦେବା, ଜମି ଓ ଜନାନୀ ଚୁରାଇନେବା—ଏହି ଛଅଜଣ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଖଲୋ ରାଜଵଧୋଦ୍ଯୋଗୀ ପିତୄଣାଂ ଚ ଵଧେ ରତଃ। ଅନୁଯାଯୀ ନୃପୋ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାତତାଯିନଃ
ଯିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଅଥବା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିବା ରାଜା—ଏହି ଚାରିଜଣ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣକାରୀ।
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନ ମୃତଂ ଵିପ୍ରଂ ପୁନର୍ହଂତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ। ପୁର୍ନହତ୍ଵା ଵଧଂ ଘୋରଂ ଜ୍ଞାନାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତଂ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ ହେଲେ, ପୁଣି ତାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଜାଣିସୁଣି ମାରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଲାଗେ।
ଲୋକେ ଵିପ୍ରସମୋ ନାସ୍ତି ପୂଜନୀଯୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ। ହତ୍ଵା ତଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ପାପଂ ତତ୍ପରଂ ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି; ସେ ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ। ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଯେପରିମାଣେ ପାପ ହୁଏ, ତାହାର ଚେଯିଁ ଅଧିକ କିଛି ନାହିଁ।
ଦେଵଵତ୍ପୂଜନୀଯୋସୌ ଦେଵାସୁରଗଣୈର୍ନରୈଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସମୋ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନିଶ୍ଚିତଂ
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ କେହି ନିଶ୍ଚିତ ନାହାନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। କାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ସମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜେନ ହି। ଅପାନେନ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ଵତୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଅଯାଚିତା ଚ ଯା ଭିକ୍ଷା ପ୍ରଶସ୍ତା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଉଞ୍ଛଵୃତ୍ତିସ୍ତତୋ ଭଦ୍ରା ସୁଭଦ୍ରା ସର୍ଵଵୃତ୍ତିଷୁ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯେ ଭିକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କରି ନହୁଏ, ସେଠି ଭିକ୍ଷା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଉଞ୍ଚ ଜୀବିକା ସମସ୍ତ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଚ୍ଛଂତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍। ଦକ୍ଷିଣା ଯଜ୍ଞଶେଷାଣାଂ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଯଜ୍ଞଗତେନ ହି
ଏହି ଉପାୟ ଅନୁସରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ବଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହା କେବଳ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି।
ପାଠନଂ ଯାଜନଂ କୃତ୍ଵା ଗ୍ରହୀତଵ୍ଯଂ ଧନଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ପାଠଯିତ୍ଵା ପଠିତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଶୁଭଂ
ପାଠ ପଢ଼ାଇବା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ପଢ଼ାଇ, ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମିଦଂ ଜୀଵ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟା ଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ। ଶାସ୍ତ୍ରୋପଜୀଵିନୋ ଧନ୍ଯା ଧନ୍ଯା ଵୃକ୍ଷୋପଜୀଵିନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ଉଚିତ ଜୀବିକା; ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରମାଣିତ ଉପାୟ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଏବଂ ଗଛ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ।
ଧନ୍ଯା ଵୃକ୍ଷଲତାଜୀଵ୍ଯା ଵାଟୀସସ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ। ଅନ୍ନ ଜଂତୁ ଵଧେ ପାପଂ ତସ୍ଯ ଦୋଷୋପଶାଂତଯେ
ଲତା ଓ ଗଛ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା, ବା ଉଦ୍ୟାନର ଫଳ ଓ ଶାକ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ; ଜୀବ ମାରି ଖାଇବାର ପାପ ହେଉଛି, ଏହିପରି ଜୀବିକା ତାହାର ପ୍ରତିକାର।
ନଵଧାନ୍ଯାନି ଶସ୍ତାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍। ନ ଚେତ୍ପ୍ରାଣିଵଧେ ହ୍ଯତ୍ର କ୍ଷୀଯଂତେ ଚାଯୁଷୋ ଧ୍ରୁଵଂ
ନବ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଜୀବ ହତ୍ୟା କରି ଖାଇଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ସୁବହୂନି ପିତୃଦେଵଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଅଭାଵାତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଵୃତ୍ତିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈରୂପଜୀଵ୍ଯତେ
ତେଣୁ ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହା ନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଜୀବିକା ଅନୁସରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ନ୍ଯାଯଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଚରେଦ୍ଵୀରଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍। ସ ତଯା ଚ ଦ୍ଵିଜୋ ଵୃତ୍ଯା ଯଦ୍ଧନଂ ଲଭତେ ନୃପାତ୍
ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେବା ଓ ବୀରତାର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଉପାୟରେ ଦ୍ୱିଜ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଯେ ଧନ ପାଏ,
ପିତୃଯଜ୍ଞାଦିଦାନେଷୁ ମେଧ୍ଯଂ ତଦ୍ଧନମୁଚ୍ଯତେ। ସମଭ୍ଯସେଦ୍ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଵେଦଯୁକ୍ତାଂ ସଦାନଘଃ
ପିତୃଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନରେ ଯେ ଧନ ମିଳେ, ତାହା ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ; ବେଦ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତିକୁଂତଗଦାଖଡ୍ଗ ପରିଘାଣାଂ ସମଂତତଃ। ଅଶ୍ଵାରୋହଂ ଗଜାରୋହମୈଂଦ୍ରଜାଲମମାନକଂ
ଶକ୍ତି, କୁଂତ, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ପରିଘ ଇତ୍ୟାଦି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବା, ହାତୀ ଚଢ଼ିବା, ମାୟାବି କଳା ଓ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବା—
ରଥଭୂମିଗତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵତ୍ର କାରଯେତ୍। ଦ୍ଵିଜ ଦେଵ ଧ୍ରୁଵାଣାଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵୃତ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ରଥ ଓ ପଦାତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯଥାଯଥିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ହେଉଛି ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା, ଧୃଢ଼ମନ୍ଥିବା ଏବଂ ନାରୀମାନେର ଉଚିତ ଆଚରଣ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵୀ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ନୃପାଣାଂ ରକ୍ଷଣାଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭ୍ଯତେ ଶୂରୈଃ କଥଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଗୁରୁ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ । କେବଳ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପରେ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କେମିତି ପାଇପାରିବେ ?
ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ସୋକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ। ସମ୍ମୁଖେ ନ୍ଯାଯଯୁଦ୍ଧେ ଚ ପତଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣା ରଣେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ଦୁଃଖ ଛାଡି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଯଥାଯଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।
ତେ ଵ୍ରଜଂତି ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଗମ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାଂ। ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଶୃଣୁ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଥାର୍ଥତଃ
ସେମାନେ ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହାକି କେବଳ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପରେ ଲଗା ଲୋକମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଏବେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣ ।
ସଂମୁଖେନ ପ୍ରଯୁଧ୍ଯଂତେ ନ ଚ ଗଚ୍ଛଂତି କାତରଂ। ନ ଭଗ୍ନଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ଘ୍ନଂତି ନିଃଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରପଲାଯିତମ୍
ସେମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଭୟରେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ । ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, ପଳାଇଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି ନାହିଁ ।