ମଂତ୍ରଵ୍ରତଵିହୀନଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଗୁଣୈରପି। ଯଜ୍ଞଦାନାଦିଭିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାଧମାଧମଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥକା ଦେଵଲକା ନାକ୍ଷତ୍ରା ଗ୍ରାମଯାଜକାଃ। ପରଦାରରତା ନିତ୍ଯଂ ପଂଚୈତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଲାଭ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଜନୀ ସହ ସଦା ଲାଗି ରହନ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମଂତ୍ରସଂସ୍କାରହୀନାଶ୍ଚ ଶୁଚିସଂଯମଵର୍ଜିତାଃ। ମୋଘାଶିନୋ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଧମାଧମାଃ
ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ରତା ନଥିବା, ଶୁଚିତା ଓ ନିୟମ ରହିତ, ଅପରିଗ୍ରହ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ରହନ୍ତି।
ଅପି ସ୍ତେଯରତା ମୂଢାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଉନ୍ମାର୍ଗଗାମିନୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଧମାଧମାଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବୁଦ୍ଧି, ଚୋରିରେ ଲଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବିହୀନ ଓ ସଦା ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକର୍ମରହିତା ଗୁରୁସେଵାଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଅମଂତ୍ରା ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦା ଏତେ ସର୍ଵାଧମାଧମାଃ
ଯେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନାଗ୍ରହ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା ନକରନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର ନଥିବା ଓ ଶିମା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଅସଂଭାଷ୍ଯା ଇମେ ଦୁଷ୍ଟାସ୍ସର୍ଵେ ନିରଯଗାମିନଃ। ଅମେଧ୍ଯାସ୍ତେ ଦୁରାଚାରା ଅପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ସମଂତତଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଅପୂଜ୍ୟ।
ଖଡ୍ଗୋପଜୀଵିକାଃ ପ୍ରେଷ୍ଯା ଗୋଵାହନରତା ଦ୍ଵିଜାଃ। କାରୁଵୃତ୍ଯୁପଜୀଵାଶ୍ଚ ଗଣଵାର୍ଦ୍ଧଷିକାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଚାକରି କରନ୍ତି, ଗୋ ଚାଳନାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, କଳା କାମ କରନ୍ତି, ଗଣ ଓ ଦଳରେ ଅଂଶ ନେନ୍ତି—
ବାଲାପଣ୍ଯାଭିଚାରାଶ୍ଚ ଅଂତ୍ଯଜାଶ୍ରଯମାଶ୍ରିତାଃ। କୃତଘ୍ନାଶ୍ଚ ଗୁରୁଘ୍ନାଶ୍ଚ ଏତେ ସର୍ଵାଧମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ଶିଶୁ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଚାଲାନ୍ତି, ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଅକୃତଜ୍ଞ ଅଟେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚୈଵାନ୍ଯେ ହତାଚାରାଃ ପାଷଂଡା ଧର୍ମନିଂଦକାଃ। ଦୂଷକାଦେଵ ଭେଦାନାମେତେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅନ୍ୟ ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ, ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭାଗ ଭାଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ନ ହଂତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ। ଏନଂ ହତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମହା ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କେବେ ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ହେବ।
ଅଂତ୍ଯଜାତିଷୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛେଷୁ ତଥା ଚାଂଡାଲଜାତିଷୁ। ପତିତୋ ଵାନ୍ନଯୋନିଭ୍ଯାଂ ନ ହଂତଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ଚାଣ୍ଡାଳ ଜାତିରେ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଦିଗରୁ ପତିତ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଜାତିସ୍ତ୍ରିଯଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵାଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣାତ୍। ଦ୍ଵିଜତ୍ଵଂ ନ ଵିନଶ୍ଯେତ ପୁଣ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଭଵେତ୍ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀଙ୍କୁ ଗଲେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଈଦୃଶଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତ୍ଵା ପଶ୍ଚାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍। କାଂ ଗତିଂ ଯାତ୍ଯସୌ ଵିପ୍ରଃ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି, ପରେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁ ଗତି ପାଇଥାଏ?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ପାପାନି ପଶ୍ଚାଦ୍ଯସ୍ତୁ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମର୍ହତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପାପ କରି, ପରେ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର କଥାଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଚ ପୁରାତନୀମ୍। କସ୍ଯଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାପି ଯୌଵନାଢ୍ଯଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍
ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାତନ କଥା: ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏକ ଯୁବକ ପୁଅ ଥିଲା।
ତତୋ ଯୌଵନସଂପତ୍ତେର୍ମୋହାଚ୍ଚ ପୂର୍ଵକର୍ମଣଃ। ଚାଂଡାଲୀମଗମତ୍ସଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯତରୋଽଭଵତ୍
ଯୁବାବସ୍ଥା ଆସିବା, ମୋହ ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳୀଙ୍କୁ ଯାଇଲା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲା।
ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦିତାସ୍ତେନ ପୁତ୍ରା ଦୁହିତରସ୍ତଥା। ସ୍ଵକୁଟୁଂବଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହେ ତସ୍ଯାଶ୍ଚିରଂ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ତାଙ୍କ ସହ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଜନ୍ମାଇଲା, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଛାଡି, ତାଙ୍କ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲା।
ଅନ୍ଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ଚାଶ୍ନାତି ଘୃଣଯା ଚ ସୁରାଂ ତ୍ଯଜେତ୍। ତମୁଵାଚ ସଦା ସା ଚ ଭକ୍ଷଯାନ୍ଯତରାଂ ସୁରାମ୍
ସେ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉନଥିଲା, ଘୃଣାରେ ମଦ୍ୟ ଛାଡି ଦେଇଥିଲା; ତଥାପି ସେ ସଦା ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଓ ମଦ୍ୟ ପିବାକୁ କହୁଥିଲା।
ତାମୁଵାଚ ତଦା ଶୌଚଂ ଗଦିତୁଂ ନାର୍ହସି ପ୍ରିଯେ। ଉତ୍କାରୋ ଜାଯତେ ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣାତ୍ସତତଂ ମମ
ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ପ୍ରିୟେ, ଶୁଚିତା ବିଷୟରେ କଥା ନକର; ତାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ ମୋର ସଦା ଅପ୍ରୀତି ହୁଏ।'
ଏକଦା ସ ମୃଗାନ୍ଵେଷାତ୍ଶ୍ରାଂତଃ ସୁପ୍ତୋ ଗୃହେ ଦିଵା। ଗୃହୀତ୍ଵା ସା ସୁରାଂ ତସ୍ଯ ହସିତ୍ଵା ଚ ମୁଖେ ଦଦୌ
ଏକ ଦିନ, ଶିକାରରୁ ଥକି ଘରେ ଦିନେ ଘୁମି ଥିବାବେଳେ, ସେ ମଦ୍ୟ ନେଇ, ହସି, ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଦେଲା।
ତତୋ ଵିପ୍ରମୁଖାଦଗ୍ନିଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ସମଂତତଃ। ଜ୍ଵାଲା ତୁ ସକୁଟୁବାଂତାମଦହଚ୍ଚ ଗୃହଂ ଵସୁ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରର ସାମ୍ନାରୁ ଆଗି ଚାରିପଟେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳିଉଠିଲା; ଧୂଆଁରେ ଢାକା ତାହାର ଶିଖା ଘର ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ଦୌଲତକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।
ହାହା କୃତ୍ଵା ସମୁତ୍ଥାଯ ଵିଲଲାପ ତଦା ଦ୍ଵିଜଃ। ଵିଲାପାଂତେ ଚ ଜିଜ୍ଞାସା ସମାରବ୍ଧା ଚ ତେନ ହି
ହାହାକାର କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଠିବା ସହିତ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; ଏହି ଶୋକ ଶେଷ ହେବା ପରେ ସେ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କୁତଶ୍ଚାଗ୍ନିଃ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଗୃହେ ଦାହଃ କଥଂ ମମ। ତତଃ ଖେ ତମୁଵାଚେଦଂ ତେଜସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ
“ଏହି ଆଗି କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ମୋ ଘର କିପରି ପୁଡ଼ିଗଲା?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲା।
କଥିତେ ତଦ୍ଯଥାଵୃତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ। ଵିମୃଶ୍ଯାର୍ଥମୁଵାଚେଦଂ ପୁନଃ ଖେଽସ୍ଯ ହିତଂ ଵଚଃ
ଏହି ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତାହା କହିଦେବା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ବିଷୟ ଭାବିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ପୁଣି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ମିଳିଲା।
ଵିପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ସୁତେଜସ୍ତେ ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଚରୋ ଭଵ। ତତୋ ମୁନିଵରାନ୍ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛାତ୍ମହିତଂ ଦ୍ଵିଜଃ
“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ତେଜ ହରାଇଯାଇଛି; ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ଲାଗିପଡ଼।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ମହାମୁନିମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ତମୂଚୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଦାନଧର୍ମଂ ସମାଚର। ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ପୂଯଂତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନି ଯମୈର୍ଵ୍ରତୈଃ
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦାନ ଦେବା ଧର୍ମ କର।” ଋଷିମାନେ କହିଲେ: “ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।”
ନିଯମାନ୍ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ପୂତତ୍ଵାର୍ଥମୁପାଚର। ଚାଂଦ୍ରାଯଣାଂଶ୍ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରାଂଶ୍ଚ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ନିୟମ ଦେଖାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କର; ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ତାପ୍ତ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ବାରମ୍ବାର କର।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦୋଷଶୋଷାଯ ସତ୍ଵରମ୍। ଗଚ୍ଛ ତୀର୍ଥାନି ପୂତାନି ଗୋଵିଂଦାରାଧନଂ କୁରୁ
ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ରୁତ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦୂର ହେବ; ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ ଓ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
କ୍ଷଯମେଷ୍ଯଂତି ପାପାନି ନ ଚିରେଣ ସମଂତତଃ। ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଗୋଵିଂଦସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ
ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
କ୍ଷଯମେଷ୍ଯଂତି ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଭଵାନ୍। ଶୃଣୁ ତାତ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ କଥଯାମଃ ପୁରାତନମ୍
ତୁମର ପାପ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଏବଂ ତୁମେ ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ; ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ଯେପରି ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଘଟିଥିଲା, ଆମେ ତାହା କହୁଛୁ।