ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତଵ ପ୍ରସାଦତୋ ଜ୍ଞାତୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯତମଶ୍ଚ ଯଃ। ଯଥା ଜାନାମି ଦେଵେଶ କ୍ରିଯଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦୟାରେ କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ତାହା ଜାଣିଛି; ଏବେ କୃପାକରି କହ, କାହାକୁ କିପରି କାମରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବି?
ବ୍ରୂହି ଶୀଘ୍ରଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦି ପ୍ରୀତିଂ ମଯୀଚ୍ଛସି। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ସ୍ନାନୈର୍ଦଶଵିଧୈର୍ମୁକ୍ତସ୍ତଥୈଵ ତର୍ପଣାଦିଭିଃ
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରେମ କର, ହେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଦଶ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସଂଧ୍ଯାସଂଯମହୀନଶ୍ଚ ସ ଏଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମଃ। ଦେଵପୂଜାଵ୍ରତୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଦିଭିସ୍ତଥା
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ ରହିତ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଦେବପୂଜା, ବ୍ରତ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସତ୍ଯଶୌଚାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଯୋଗଜ୍ଞାନାଗ୍ନିତର୍ପଣୈଃ। ପଂଚସ୍ନାନାନାନି ଵିପ୍ରାଣାଂ କୀର୍ତିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ
ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିକୁ ତର୍ପଣ କରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ କଥା କହିଛନ୍ତି।
ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାରୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଆଗ୍ନେଯଂ ଭସ୍ମନା ସ୍ନାନମଦ୍ଭିର୍ଵାରୁଣମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ନାନ: ଅଗ୍ନିୟ, ବାରୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମ, ବାୟବ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ। ଅଗ୍ନିୟ ସ୍ନାନ ହେଉଛି ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବାରୁଣ ସ୍ନାନ।
ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଗୋରଜଃ ସ୍ମୃତମ୍। ଅଦ୍ଭିରାତପଵର୍ଷାଭିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ନାନମୁଦାହୃତମ୍
'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ମନ୍ତ୍ର ପଢିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ; ଗାଈର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ବାୟବ୍ୟ ସ୍ନାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ, ବର୍ଷା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ।
ଏତୈସ୍ତୁ ମଂତ୍ରତଃ ସ୍ନାନାତ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍। ତୁଲସୀପତ୍ରସଂଲଗ୍ନଂ ସାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂବୁ ଚ
ଏହି ସ୍ନାନଗୁଡ଼ିକୁ ମନ୍ତ୍ର ସହ କଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ; ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଲାଗିଥିବା ଜଳ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ଓ
ଗଵାଂ ଶୃଂଗୋଦକଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରପାଦୋଦକଂ ଚ ଯତ୍। ଗୁରୂଣାମେଵ ମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୂତାତ୍ପୂତମିତି ସ୍ମୃତିଃ
ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ର ଜଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଥିବା ଜଳ, ବିଶେଷକରି ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କର ଜଳ, ସମସ୍ତ ଜଳ ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପୁରାତନ କଥା।
ତ୍ଯାଗ ତୀର୍ଥାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵ୍ରତହୋମାଦିଭିସ୍ତଥା। ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଧୀରଃ ସ୍ନାନୈରେତୈସ୍ତୁ ତତ୍ଫଲମ୍
ତ୍ୟାଗ, ତୀର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ହୋମ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ତର୍ପଣୈଶ୍ଚ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପିତୄଣାମେଵ ନିତ୍ଯଶଃ। ପିତୃହା ନରକଂ ଯାତି ସଂଧ୍ଯାହୀନସ୍ତୁ ଵିପ୍ରହା
ତର୍ପଣ କଲେ ପିତୃ ଋଣ ରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପିତୃ ଘାତକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସଂଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ ହୁଅନ୍ତି।
ମଂତ୍ରଵ୍ରତଵିହୀନଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଗୁଣୈରପି। ଯଜ୍ଞଦାନାଦିଭିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାଧମାଧମଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥକା ଦେଵଲକା ନାକ୍ଷତ୍ରା ଗ୍ରାମଯାଜକାଃ। ପରଦାରରତା ନିତ୍ଯଂ ପଂଚୈତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଲାଭ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଜନୀ ସହ ସଦା ଲାଗି ରହନ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମଂତ୍ରସଂସ୍କାରହୀନାଶ୍ଚ ଶୁଚିସଂଯମଵର୍ଜିତାଃ। ମୋଘାଶିନୋ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଧମାଧମାଃ
ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ରତା ନଥିବା, ଶୁଚିତା ଓ ନିୟମ ରହିତ, ଅପରିଗ୍ରହ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ରହନ୍ତି।
ଅପି ସ୍ତେଯରତା ମୂଢାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଉନ୍ମାର୍ଗଗାମିନୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଧମାଧମାଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବୁଦ୍ଧି, ଚୋରିରେ ଲଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବିହୀନ ଓ ସଦା ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକର୍ମରହିତା ଗୁରୁସେଵାଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଅମଂତ୍ରା ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦା ଏତେ ସର୍ଵାଧମାଧମାଃ
ଯେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନାଗ୍ରହ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା ନକରନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର ନଥିବା ଓ ଶିମା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଅସଂଭାଷ୍ଯା ଇମେ ଦୁଷ୍ଟାସ୍ସର୍ଵେ ନିରଯଗାମିନଃ। ଅମେଧ୍ଯାସ୍ତେ ଦୁରାଚାରା ଅପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ସମଂତତଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଅପୂଜ୍ୟ।
ଖଡ୍ଗୋପଜୀଵିକାଃ ପ୍ରେଷ୍ଯା ଗୋଵାହନରତା ଦ୍ଵିଜାଃ। କାରୁଵୃତ୍ଯୁପଜୀଵାଶ୍ଚ ଗଣଵାର୍ଦ୍ଧଷିକାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଚାକରି କରନ୍ତି, ଗୋ ଚାଳନାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, କଳା କାମ କରନ୍ତି, ଗଣ ଓ ଦଳରେ ଅଂଶ ନେନ୍ତି—
ବାଲାପଣ୍ଯାଭିଚାରାଶ୍ଚ ଅଂତ୍ଯଜାଶ୍ରଯମାଶ୍ରିତାଃ। କୃତଘ୍ନାଶ୍ଚ ଗୁରୁଘ୍ନାଶ୍ଚ ଏତେ ସର୍ଵାଧମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ଶିଶୁ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଚାଲାନ୍ତି, ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଅକୃତଜ୍ଞ ଅଟେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚୈଵାନ୍ଯେ ହତାଚାରାଃ ପାଷଂଡା ଧର୍ମନିଂଦକାଃ। ଦୂଷକାଦେଵ ଭେଦାନାମେତେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅନ୍ୟ ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ, ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭାଗ ଭାଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ନ ହଂତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ। ଏନଂ ହତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମହା ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କେବେ ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ହେବ।
ଅଂତ୍ଯଜାତିଷୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛେଷୁ ତଥା ଚାଂଡାଲଜାତିଷୁ। ପତିତୋ ଵାନ୍ନଯୋନିଭ୍ଯାଂ ନ ହଂତଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ଚାଣ୍ଡାଳ ଜାତିରେ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଦିଗରୁ ପତିତ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଜାତିସ୍ତ୍ରିଯଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵାଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣାତ୍। ଦ୍ଵିଜତ୍ଵଂ ନ ଵିନଶ୍ଯେତ ପୁଣ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଭଵେତ୍ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀଙ୍କୁ ଗଲେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଈଦୃଶଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତ୍ଵା ପଶ୍ଚାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍। କାଂ ଗତିଂ ଯାତ୍ଯସୌ ଵିପ୍ରଃ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି, ପରେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁ ଗତି ପାଇଥାଏ?
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ପାପାନି ପଶ୍ଚାଦ୍ଯସ୍ତୁ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମର୍ହତି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପାପ କରି, ପରେ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର କଥାଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଚ ପୁରାତନୀମ୍। କସ୍ଯଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାପି ଯୌଵନାଢ୍ଯଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍
ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାତନ କଥା: ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏକ ଯୁବକ ପୁଅ ଥିଲା।
ତତୋ ଯୌଵନସଂପତ୍ତେର୍ମୋହାଚ୍ଚ ପୂର୍ଵକର୍ମଣଃ। ଚାଂଡାଲୀମଗମତ୍ସଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯତରୋଽଭଵତ୍
ଯୁବାବସ୍ଥା ଆସିବା, ମୋହ ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳୀଙ୍କୁ ଯାଇଲା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲା।
ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦିତାସ୍ତେନ ପୁତ୍ରା ଦୁହିତରସ୍ତଥା। ସ୍ଵକୁଟୁଂବଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହେ ତସ୍ଯାଶ୍ଚିରଂ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ତାଙ୍କ ସହ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଜନ୍ମାଇଲା, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଛାଡି, ତାଙ୍କ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲା।
ଅନ୍ଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ଚାଶ୍ନାତି ଘୃଣଯା ଚ ସୁରାଂ ତ୍ଯଜେତ୍। ତମୁଵାଚ ସଦା ସା ଚ ଭକ୍ଷଯାନ୍ଯତରାଂ ସୁରାମ୍
ସେ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉନଥିଲା, ଘୃଣାରେ ମଦ୍ୟ ଛାଡି ଦେଇଥିଲା; ତଥାପି ସେ ସଦା ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଓ ମଦ୍ୟ ପିବାକୁ କହୁଥିଲା।
ତାମୁଵାଚ ତଦା ଶୌଚଂ ଗଦିତୁଂ ନାର୍ହସି ପ୍ରିଯେ। ଉତ୍କାରୋ ଜାଯତେ ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣାତ୍ସତତଂ ମମ
ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ପ୍ରିୟେ, ଶୁଚିତା ବିଷୟରେ କଥା ନକର; ତାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ ମୋର ସଦା ଅପ୍ରୀତି ହୁଏ।'
ଏକଦା ସ ମୃଗାନ୍ଵେଷାତ୍ଶ୍ରାଂତଃ ସୁପ୍ତୋ ଗୃହେ ଦିଵା। ଗୃହୀତ୍ଵା ସା ସୁରାଂ ତସ୍ଯ ହସିତ୍ଵା ଚ ମୁଖେ ଦଦୌ
ଏକ ଦିନ, ଶିକାରରୁ ଥକି ଘରେ ଦିନେ ଘୁମି ଥିବାବେଳେ, ସେ ମଦ୍ୟ ନେଇ, ହସି, ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଦେଲା।