ପ୍ରଣମେଚ୍ଚ ହରେଃ ପାଦୌ ସ ଗଚ୍ଛେଦପଵର୍ଗିତାମ୍। ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସ୍ତୋତ୍ରାଣି ମୁଖେ ଚାପି କଥୋତ୍ତମା
ହରିଙ୍କର ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ବାସୁଦେବଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ମୁଁ ମୁଖେ କହିଥାଏ।
ପଂକସ୍ଯ ଲଵମାତ୍ରଂ ତୁ ତସ୍ଯ ଦେହେ ନ ତିଷ୍ଠତି। ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଵଗାହେନ ତ୍ରିସ୍ରୋତଃ ସ୍ନାନଜଂ ଫଲମ୍1.46.
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ମାତ୍ର କାଦି ମଧ୍ୟ ରହିନଥାଏ। ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲୀନ ହେଲେ ତିନି ନଦୀରେ ସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଧର୍ମପାଠକୃତାଂ ଲୋକେ ଯଜ୍ଞକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଏଵଂ ଵିପ୍ରଗୁଣାନ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଧର୍ମ ପାଠ କରିଲେ ଏହି ଜଗତରେ କୋଟି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏପରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵରୂପଶ୍ଚ କୋ ଦେହୀ ସମୂର୍ତୋ ହରିରେଵ ଚ। ଯସ୍ଯ ଶାପାଦ୍ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାଦାଯୁର୍ଵିଦ୍ଯା ଯଶୋ ଧନମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱରେ କିଏ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କିଏ ଦେହୀ? କେବଳ ହରି। ତାଙ୍କ ଶାପରେ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧନର ନାଶ ହୁଏ।
ଵରଦାନାତ୍ସମାଯାଂତି ସର୍ଵାଃ ସଂପତ୍ତଯସ୍ତଥା। ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତାମେତି ସଦା ଵିପ୍ର ପ୍ରସାଦତଃ
ବରଦାନ ଦେଇଲେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର କୃପାରେ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି।
ନମୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵାଯ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତାଯ ଚ। ଜଗଦ୍ଧିତାଯ କୃଷ୍ଣାଯ ଗୋଵିଂଦାଯ ନମୋ ନମଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ, ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଥିବାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ।
ମଂତ୍ରେଣୈଵଂ ହରିଂ ଯସ୍ତୁ ପୂଜଯେତ୍ସତତଂ ନରଃ। ପ୍ରସାଦୀ ଚ ହରିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେ କେହି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ କୃପା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ଏକତା ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାତ୍ପୁଣ୍ଯମାଖ୍ଯାନଂ ଧର୍ମଵିଗ୍ରହମ୍। ତସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଜନ୍ମଜନ୍ମକୃତଂ ଚ ଯତ୍
ଯେ କେହି ଏହି ପବିତ୍ର ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ, ଜନ୍ମେଜନ୍ମର ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯଃ ପଠେତ୍ପାଠଯେଦ୍ଵାପି ଉପଦେଷ୍ଟା ଜନସ୍ଯ ଚ। ନ ତସ୍ଯ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଃ ସ୍ଵର୍ଗମକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ
ଯେ କେହି ଏହି କଥା ପଢନ୍ତି, ପଢାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶିଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଲଭେଦତ୍ର ରାଜ୍ଯଭୋଗାନରୋଗିତାମ୍। ସତ୍ସୁତଂ ଚ ଶୁଭାଂ କୀର୍ତିଂ ଦେଵଵଦ୍ରମତେ ଦିଵି
ଏଠାରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ରାଜ୍ୟର ସୁଖ, ରୋଗ ନାହିଁ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ସନ୍ତାନ, ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତଵ ପ୍ରସାଦତୋ ଜ୍ଞାତୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯତମଶ୍ଚ ଯଃ। ଯଥା ଜାନାମି ଦେଵେଶ କ୍ରିଯଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦୟାରେ କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ତାହା ଜାଣିଛି; ଏବେ କୃପାକରି କହ, କାହାକୁ କିପରି କାମରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବି?
ବ୍ରୂହି ଶୀଘ୍ରଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦି ପ୍ରୀତିଂ ମଯୀଚ୍ଛସି। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ସ୍ନାନୈର୍ଦଶଵିଧୈର୍ମୁକ୍ତସ୍ତଥୈଵ ତର୍ପଣାଦିଭିଃ
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରେମ କର, ହେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଦଶ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସଂଧ୍ଯାସଂଯମହୀନଶ୍ଚ ସ ଏଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମଃ। ଦେଵପୂଜାଵ୍ରତୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଦିଭିସ୍ତଥା
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ ରହିତ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଦେବପୂଜା, ବ୍ରତ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସତ୍ଯଶୌଚାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଯୋଗଜ୍ଞାନାଗ୍ନିତର୍ପଣୈଃ। ପଂଚସ୍ନାନାନାନି ଵିପ୍ରାଣାଂ କୀର୍ତିତାନି ମହର୍ଷିଭିଃ
ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିକୁ ତର୍ପଣ କରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ କଥା କହିଛନ୍ତି।
ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାରୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଆଗ୍ନେଯଂ ଭସ୍ମନା ସ୍ନାନମଦ୍ଭିର୍ଵାରୁଣମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ନାନ: ଅଗ୍ନିୟ, ବାରୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମ, ବାୟବ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ। ଅଗ୍ନିୟ ସ୍ନାନ ହେଉଛି ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବାରୁଣ ସ୍ନାନ।
ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଗୋରଜଃ ସ୍ମୃତମ୍। ଅଦ୍ଭିରାତପଵର୍ଷାଭିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ନାନମୁଦାହୃତମ୍
'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ମନ୍ତ୍ର ପଢିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ; ଗାଈର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ବାୟବ୍ୟ ସ୍ନାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ, ବର୍ଷା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ।
ଏତୈସ୍ତୁ ମଂତ୍ରତଃ ସ୍ନାନାତ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍। ତୁଲସୀପତ୍ରସଂଲଗ୍ନଂ ସାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂବୁ ଚ
ଏହି ସ୍ନାନଗୁଡ଼ିକୁ ମନ୍ତ୍ର ସହ କଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ; ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଲାଗିଥିବା ଜଳ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ଓ
ଗଵାଂ ଶୃଂଗୋଦକଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରପାଦୋଦକଂ ଚ ଯତ୍। ଗୁରୂଣାମେଵ ମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୂତାତ୍ପୂତମିତି ସ୍ମୃତିଃ
ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ର ଜଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଥିବା ଜଳ, ବିଶେଷକରି ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କର ଜଳ, ସମସ୍ତ ଜଳ ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପୁରାତନ କଥା।
ତ୍ଯାଗ ତୀର୍ଥାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵ୍ରତହୋମାଦିଭିସ୍ତଥା। ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଧୀରଃ ସ୍ନାନୈରେତୈସ୍ତୁ ତତ୍ଫଲମ୍
ତ୍ୟାଗ, ତୀର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ହୋମ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ତର୍ପଣୈଶ୍ଚ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପିତୄଣାମେଵ ନିତ୍ଯଶଃ। ପିତୃହା ନରକଂ ଯାତି ସଂଧ୍ଯାହୀନସ୍ତୁ ଵିପ୍ରହା
ତର୍ପଣ କଲେ ପିତୃ ଋଣ ରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପିତୃ ଘାତକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସଂଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ ହୁଅନ୍ତି।
ମଂତ୍ରଵ୍ରତଵିହୀନଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଗୁଣୈରପି। ଯଜ୍ଞଦାନାଦିଭିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାଧମାଧମଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥକା ଦେଵଲକା ନାକ୍ଷତ୍ରା ଗ୍ରାମଯାଜକାଃ। ପରଦାରରତା ନିତ୍ଯଂ ପଂଚୈତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଲାଭ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଜନୀ ସହ ସଦା ଲାଗି ରହନ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମଂତ୍ରସଂସ୍କାରହୀନାଶ୍ଚ ଶୁଚିସଂଯମଵର୍ଜିତାଃ। ମୋଘାଶିନୋ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଧମାଧମାଃ
ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ରତା ନଥିବା, ଶୁଚିତା ଓ ନିୟମ ରହିତ, ଅପରିଗ୍ରହ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ରହନ୍ତି।
ଅପି ସ୍ତେଯରତା ମୂଢାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଉନ୍ମାର୍ଗଗାମିନୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଧମାଧମାଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବୁଦ୍ଧି, ଚୋରିରେ ଲଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବିହୀନ ଓ ସଦା ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକର୍ମରହିତା ଗୁରୁସେଵାଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଅମଂତ୍ରା ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦା ଏତେ ସର୍ଵାଧମାଧମାଃ
ଯେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନାଗ୍ରହ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା ନକରନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର ନଥିବା ଓ ଶିମା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଅସଂଭାଷ୍ଯା ଇମେ ଦୁଷ୍ଟାସ୍ସର୍ଵେ ନିରଯଗାମିନଃ। ଅମେଧ୍ଯାସ୍ତେ ଦୁରାଚାରା ଅପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ସମଂତତଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଅପୂଜ୍ୟ।
ଖଡ୍ଗୋପଜୀଵିକାଃ ପ୍ରେଷ୍ଯା ଗୋଵାହନରତା ଦ୍ଵିଜାଃ। କାରୁଵୃତ୍ଯୁପଜୀଵାଶ୍ଚ ଗଣଵାର୍ଦ୍ଧଷିକାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଚାକରି କରନ୍ତି, ଗୋ ଚାଳନାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, କଳା କାମ କରନ୍ତି, ଗଣ ଓ ଦଳରେ ଅଂଶ ନେନ୍ତି—
ବାଲାପଣ୍ଯାଭିଚାରାଶ୍ଚ ଅଂତ୍ଯଜାଶ୍ରଯମାଶ୍ରିତାଃ। କୃତଘ୍ନାଶ୍ଚ ଗୁରୁଘ୍ନାଶ୍ଚ ଏତେ ସର୍ଵାଧମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ଶିଶୁ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଚାଲାନ୍ତି, ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଅକୃତଜ୍ଞ ଅଟେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚୈଵାନ୍ଯେ ହତାଚାରାଃ ପାଷଂଡା ଧର୍ମନିଂଦକାଃ। ଦୂଷକାଦେଵ ଭେଦାନାମେତେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅନ୍ୟ ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ଧର୍ମର ବିରୋଧୀ, ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭାଗ ଭାଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ନ ହଂତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ। ଏନଂ ହତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମହା ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କେବେ ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ହେବ।