ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣାତ୍ଵଗ୍ନିମୁଖା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିସ୍ତଥା। ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଶିରଆରୂଢା ଶିଖା ଵିଷ୍ଣୁ ହୃଦି ସ୍ଥିତା
ଏହା ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର, ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର। ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାରେ, ଶିଖା ବିଷ୍ଣୁରେ, ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ଉପନଯନେ ନିଯୋଗଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଂଖ୍ଯାଯନ ସଗୋତ୍ରଜା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚରଣା ଜ୍ଞେଯା ପୃଥିଵୀକୁକ୍ଷି ସଂସ୍ଥିତା
ଉପନୟନ ସମୟରେ ସାଙ୍ଖ୍ୟାୟନ ଗୋତ୍ରରେ ଏହାର ବିଧି ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହା ତିନି ଲୋକରେ ଚଳିଥାଏ ଓ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭରେ ବସିଛି।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସ୍ଥାନେ ଚ ପାଦାଦୌ ମସ୍ତକାଂତକେ। ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷରଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଵିଂଦତି
ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚବିଶିଟି ସ୍ଥାନରେ ଚବିଶିଟି ଅକ୍ଷର ରଖିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ଯର୍ଣଦେଵତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍। ଅପରଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ ଧ୍ରୁଵଂ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତାକୁ ଜାଣିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ। ମୁଁ ଗାୟତ୍ରୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷଣ କହିବି।
ସପ୍ତପଂଚ ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ଯଜୁରଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷରମ୍। ଜ୍ଵଲନାଦିହକାରାଂତଂ ଜଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶତଂ ଜପେତ୍
ବ୍ରହ୍ମାର ସାତ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଯଜୁର୍ବେଦର ଅଠର ଅକ୍ଷର। 'ହ' ଅକ୍ଷରରେ ଶେଷ, ଜଳରେ ଦଢ଼ିଏ ଏହାକୁ ଶତବାର ପଢ଼।
ଉପପାତକକୋଟ୍ଯା ତୁ ତଥାତିପାତକୈରପି। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ମମାଲଯଂ
ଅନେକ ଉପପାପ ଓ ମହାପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି କଲେ ସେମାନେ ମୋ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଓଁଅଗ୍ନେର୍ଵାକ୍ପୁଂସି ଯଜୁର୍ଵେଦେନ ଜୁଷ୍ଟାତ୍ସୋମଂ ପିବ ସ୍ଵାହା। ଵିଷ୍ଣୁମଂତ୍ରଂ ମହାମଂତ୍ରଂ ତଥା ମାହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଚ
'ଓଁ! ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ବାଣୀ, ପୁରୁଷରେ ଯଜୁର୍ବେଦ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୋମ ପିଉ, ସ୍ୱାହା!' ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ର, ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ।
ଦେଵୀସୂର୍ଯଗଣେଶାନାଂ ତଥା କ୍ରତୁଭୁଜାଂ ସୁତ। ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତୋ ଗୁଣଵାନେଵ ତୈର୍ଗୁଣୈଃ
ଦେବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଣେଶ, ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବେ, ଯଦି ଗୁଣ ଥାଏ, ସେ ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମମଯୋ ଵିପ୍ରଃ ପୂଜନୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି
ଯିଏ ସକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଉଁଠି ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ଦାତା ଜନ୍ମକୋଟିଶତାନ୍ପ୍ରତି। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତୋ ଵିପ୍ରୋ ଯଃ ପଠେତ୍ପାଠଯେତ୍ପରାନ୍
ଯିଏ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଅନେକ କୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଯିଏ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟନେ ଲିନ, ନିଜେ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ପଢ଼ାନ୍ତି।
ଧର୍ମଂ ଚ ଶ୍ରାଵଯେଲ୍ଲୋକେ ସଦାଚାରଂ ଶ୍ରୁତିଂ ସ୍ମୃତିଂ। ପୁରାଣସଂହିତାଂ ନୂନଂ ତଥୈଵ ଧର୍ମସଂହିତାଂ
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଭଲ ଆଚରଣ, ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ସଂହିତା ଏବଂ ଧର୍ମ ସଂହିତା ବିଷୟରେ ଶୁଣାଇବାକୁ ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ତୁ ଲୋକେଷୁ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଉର୍ଵ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁସମଃ ସୋପି ପୂଜନୀଯୋ ନରୈଃ ସୁରୈଃ1.46.
ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶୁଣାଇବା ପରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦ୍ବଲଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥଭୂତାନଘସ୍ଯ ଚ। ସମାନମର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ନରୋ ଯାତ୍ଯଚ୍ଯୁତାଲଯଂ
ଯିଏ ପାପରହିତ ଏବଂ ତୀର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ ରହେ; ସେପରି ଉପାସନା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
କଦାଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପାପଂ ଵିପ୍ରଃ ପାପୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ। ଚାଂଡାଲସ୍ଯ ଗୃହେ ନିଷ୍ଠୌ ଭାସ୍କରଜ୍ଵଲନୌ ଯଥା
ଯଦି କେବେ ଅପରାଧ ହେବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯାଜନାଧ୍ଯାପନାଦ୍ଯୌନାତ୍ତଥୈଵାସତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍। ଵିପ୍ରାଣାଂ ନ ଭଵେଦ୍ଦୋଷୋ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯଜ୍ଞ କରାଇବା, ପଢ଼ାଇବା ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେଇବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।
ତାନ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହଜାନ୍ଦୋଷାନ୍ପ୍ରାଣାଯାମ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ନାଶଯଂତୀହ ପାପାନି ଵାଯୁର୍ମେଘମିଵାଂବରେ
ଯେଉଁ ଦୋଷ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ହୁଏ, ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବାମାନେ ସେହି ପାପକୁ ଏଠାରେ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି, ଯେପରି ପବନ ଆକାଶରେ ମେଘକୁ ହଟାଏ।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ଯୋ ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାଯାମସମନ୍ଵିତାଂ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରାମରୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ସ୍ଵାଙ୍ଗେ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତାମପି
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତା ସହିତ ତାହାକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ବ୍ୟବହାର କରେ—
ସର୍ଵପାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଜନ୍ମକୋଟିକୃତାଦପି। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାର ହୁଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମଯୁତାଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗାଯତ୍ରୀଂ ଜପ ନାରଦ। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ପ୍ରାଣାଯାମାଃ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରତ୍ଯେକାକ୍ଷରଦେଵତାଃ
ତେଣୁ ନାରଦ, ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରାଣାୟାମ କିପରି? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତା କିଏ?
ତେଷାଂ ନ୍ଯାସଂ ତଥାଂଗେଷୁ ଵଦ ତାତ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଗୁଦଦେଶେତ୍ଵପାନସ୍ଯାଦ୍ଧୃଦି ପ୍ରାଣୋସ୍ତି ଦେହିନଃ
ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କିପରି ଶରୀରର ଅଙ୍ଗରେ କରାଯିବ, ତାହା କ୍ରମକ୍ରମେ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଗୁଦ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅପାନ ବସିଥାଏ, ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଣ ଅଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୁଦଂ ସମାକୁଂଚ୍ଯ ପ୍ରାଣେନ ସହ ଯୋଜଯେତ୍। ପୂରକେଣ ତଦା ପୁତ୍ର କୃତ୍ଵା କୁଂଭକମୁତ୍ତମଂ
ତେଣୁ ଗୁଦକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ପ୍ରାଣ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍; ପୁତ୍ର, ପୂରକ କରି ଉତ୍ତମ କୁମ୍ଭକ କରିବା ଚାହିଁ।
ପ୍ରାଣାଯାମତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ଗାଯତ୍ରୀଂ ସଂଜପେଦିଦ୍ଵଜଃ। ଅନେନୈଵ ଜପେଦ୍ଯସ୍ତୁ ମହାପାତକସଂଚଯଃ
ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍; ବଡ଼ ପାପ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ସକୃଦୁଚ୍ଚାରିତେନୈଵ କ୍ଷଯଂ ଯାତ୍ଯୁପପାତକଂ। ପ୍ରତିଵର୍ଣସ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିନ୍ଯସ୍ଯେଦ୍ଯଃ କଲେଵରେ
ଏହାକୁ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଉପପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ସ୍ୱର ଜାଣି, ଏହାକୁ ଶରୀରରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ ଜନୋ ବ୍ରହ୍ମତାମେତି ଫଲଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରସ୍ଯ ଯଦ୍ଦୈଵଂ ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ଵଦାମ୍ଯହଂ
ସେ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହାର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ପୁତ୍ର, ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତା କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଯଜ୍ଜପ୍ତ୍ଵା ଚ ପୁନର୍ମାତୁସ୍ତନଂ ନ ପିବତି ଦ୍ଵିଜଃ। ଆଗ୍ନେଯଂ ପ୍ରଥମଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ଏହା ଜପ କଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଆଉ କେବେ ମାଆର ଦୁଧ ପିଏ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଅଗ୍ନିର, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅକ୍ଷର ବାୟୁର।
ତୃତୀଯଂ ସୂର୍ଯଦୈଵତ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଵୈଯତଂ ତଥା। ପଂଚମଂ ଯମଦୈଵତ୍ଯଂ ଵାରୁଣଂ ଷଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ
ତୃତୀୟ ଅକ୍ଷର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତାଙ୍କ, ଚତୁର୍ଥ ଅକ୍ଷର ବାୟୁଙ୍କ; ପଞ୍ଚମ ଅକ୍ଷର ଯମଙ୍କ, ଷଷ୍ଠ ଅକ୍ଷର ବରୁଣଙ୍କ।
ସପ୍ତମଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ତୁ ପାର୍ଜନ୍ଯଂ ଚାଷ୍ଟମଂ ଵିଦୁଃ। ଐନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ନଵମଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଗାଂଧର୍ଵଂ ଦଶମଂ ତଥା
ସପ୍ତମ ଅକ୍ଷର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ, ଅଷ୍ଟମ ଅକ୍ଷର ପର୍ଜ୍ଞ୍ୟଙ୍କ; ନବମ ଅକ୍ଷର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ, ଦଶମ ଅକ୍ଷର ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କ।
ପୌଷ୍ଣମେକାଦଶଂ ଵିଦ୍ଧି ମୈତ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶକଂ ସ୍ମୃତଂ। ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଂ ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଵାସଵଂ ତୁ ଚତୁର୍ଦଶଂ
ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷର ପୂଷାଙ୍କ, ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମିତ୍ରଙ୍କ; ତ୍ରୟୋଦଶ ଅକ୍ଷର ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅକ୍ଷର ବାସବଙ୍କ।
ମାରୁତଂ ପଂଚଦଶକଂ ସୌମ୍ଯଂ ଷୋଡଶକଂ ସ୍ମୃତଂ। ଆଂଗିରସଂ ସପ୍ତଦଶଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵମତଃ ପରଂ
ମାରୁତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପନ୍ଦର ଅକ୍ଷର, ସୌମ୍ୟରେ ଛଉଦଶ ଅକ୍ଷର ଥାଏ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଆଙ୍ଗିରସ ମନ୍ତ୍ରରେ ସତର ଅକ୍ଷର ଅଛି, ଏହା ପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ମନ୍ତ୍ର ଆସେ।
ଆଶ୍ଵିନଂ ଚୈକୋନଵିଂଶଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତୁ ଵିଂଶକଂ। ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ଜ୍ଞେଯମେକଵିଂଶକମକ୍ଷରଂ
ଆଶ୍ୱିନ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକୋନିଶ ଅକ୍ଷର ଅଛି, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟରେ କିନ୍ତୁ କୁଡି ଅକ୍ଷର ଅଛି। ସର୍ବଦେବମୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକୋଇଶି ଅକ୍ଷର ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।