ଵେଶ୍ଯାପୁତ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ଅନ୍ଯେ ସିଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜାଦଯଃ। ତସ୍ମାତ୍ସଚ୍ଛୋତ୍ରିଯାଦୀନାଂ ଶୃଣୁ ପୁତ୍ରକ ଲକ୍ଷଣମ୍
ବସିଷ୍ଠ ବେଶ୍ୟାପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ଏବେ ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
ଧରାଯାଂ ତୀର୍ଥଭୂତାନାଂ ସର୍ଵପାପହରାଯ ଚ। ଜନ୍ମନା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଜ୍ଞେଯଃ ସଂସ୍କାରୈର୍ଦ୍ଵିଜ ଉଚ୍ଯତେ୧୨୯ ଦ୍ଵିଜ। ଵିଦ୍ଯଯା ଯାତି ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ତ୍ରିଭିଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଲକ୍ଷଣମ୍ ଵିପ୍ର। ଵିଦ୍ଯାପୂତୋ ମଂତ୍ରପୂତୋ ଵେଦପୂତସ୍ତଥୈଵ ଚ
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତୀର୍ଥ ସମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ହରନ୍ତି—ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଂସ୍କାରରେ ଦ୍ୱିଜ, ଜ୍ଞାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଏ; ଏହି ତିନିଟି ହେଉଛି ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ: ଜ୍ଞାନରେ ପବିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର, ବେଦରେ ପବିତ୍ର।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଦିଭିର୍ମେଧ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ପୂଜ୍ଯତମଃ ସ୍ମୃତଃ। ନାରାଯଣେ ସଦା ଭକ୍ତଃ ଶୁଦ୍ଧାଂତଃକରଣସ୍ତଥା
ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜାଦି ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମାନ୍ୟ ମନାଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି ରହିଥାଏ ଓ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଅଛି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ଜିତେଂଦ୍ରିଯୋ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ସମଃ ସର୍ଵଜନେଷୁ ଚ। ଗୁରୁଦେଵାତିଥେର୍ଭକ୍ତଃ ପିତ୍ରୋଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ଗୁରୁ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ସେବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ପରଦାରେ ମନୋ ଯସ୍ଯ କଦାଚିନ୍ନୈଵ ମୋଦତେ। ପୁରାଣକଥକୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯାନସ୍ଯ ସଂତତିଃ
ଯାହାର ମନ କେବେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ସଦା ପୁରାଣ କଥା କହନ୍ତି ଓ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି।
ଅସ୍ଯୈଵ ଦର୍ଶନାନ୍ନିତ୍ଯମଶ୍ଵମେଧାଦିଜଂ ଫଲମ୍। ସଂଲାପେ ଗତିମେତ୍ଯସ୍ଯ ଭାଗୀରଥ୍ଯା ପ୍ଲଵସ୍ଯ ଚ
ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେଖିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ସେଉଁଠି କଥା ହେଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଓ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୂତୋ ନିତ୍ଯସ୍ନାନଦ୍ଵିଜାର୍ଚନୈଃ। ମିତ୍ରାମିତ୍ରେ ଦଯାଲୁଃ ସ୍ଯାତ୍ସମଃ ସର୍ଵଜନେଷୁ ଚ
ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ, ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।
ପରସ୍ଵଂ ନ ହରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତୃଣମପ୍ଯଟଵୀଗତମ୍। କାମକ୍ରୋଧାଦିନିର୍ମୁକ୍ତ ଇଂଦ୍ରିଯୈରଜିତଃ ପୁମାନ୍
ଯିଏ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି, ଏକ ଗଛର ଶୁଖିଲା ଗାସ ମଧ୍ୟ ଚୋରାଏ ନାହିଁ, ଯିଏ କାମ, କ୍ରୋଧ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ରହିଛି।
ପରଦାରାନ୍ନ ଗୃହ୍ଣାତି ମନସାପି ଗୃହାଗତାନ୍। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ କିଂ ଵା ପ୍ରତ୍ଯେକାକ୍ଷରଜଂ ଗୁଣମ୍
ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ଘରକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ନାରଦ କହିଲେ: ଗାୟତ୍ରୀର ଲକ୍ଷଣ କଣ, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଗୁଣ କଣ?
କୁକ୍ଷିଚରଣଗୋତ୍ରାଣାଂ ତସ୍ଯା ବ୍ରୂହି ସୁନିଶ୍ଚଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଛଂଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ସଵିତା ଦେଵତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପଦ ଓ ଗୋତ୍ର ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଗାୟତ୍ରୀର ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ସବିତା, ଏହା ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣାତ୍ଵଗ୍ନିମୁଖା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିସ୍ତଥା। ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଶିରଆରୂଢା ଶିଖା ଵିଷ୍ଣୁ ହୃଦି ସ୍ଥିତା
ଏହା ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର, ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର। ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାରେ, ଶିଖା ବିଷ୍ଣୁରେ, ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ଉପନଯନେ ନିଯୋଗଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଂଖ୍ଯାଯନ ସଗୋତ୍ରଜା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚରଣା ଜ୍ଞେଯା ପୃଥିଵୀକୁକ୍ଷି ସଂସ୍ଥିତା
ଉପନୟନ ସମୟରେ ସାଙ୍ଖ୍ୟାୟନ ଗୋତ୍ରରେ ଏହାର ବିଧି ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହା ତିନି ଲୋକରେ ଚଳିଥାଏ ଓ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭରେ ବସିଛି।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସ୍ଥାନେ ଚ ପାଦାଦୌ ମସ୍ତକାଂତକେ। ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷରଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଵିଂଦତି
ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚବିଶିଟି ସ୍ଥାନରେ ଚବିଶିଟି ଅକ୍ଷର ରଖିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ଯର୍ଣଦେଵତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍। ଅପରଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ ଧ୍ରୁଵଂ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତାକୁ ଜାଣିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ। ମୁଁ ଗାୟତ୍ରୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷଣ କହିବି।
ସପ୍ତପଂଚ ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ଯଜୁରଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷରମ୍। ଜ୍ଵଲନାଦିହକାରାଂତଂ ଜଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶତଂ ଜପେତ୍
ବ୍ରହ୍ମାର ସାତ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଯଜୁର୍ବେଦର ଅଠର ଅକ୍ଷର। 'ହ' ଅକ୍ଷରରେ ଶେଷ, ଜଳରେ ଦଢ଼ିଏ ଏହାକୁ ଶତବାର ପଢ଼।
ଉପପାତକକୋଟ୍ଯା ତୁ ତଥାତିପାତକୈରପି। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ମମାଲଯଂ
ଅନେକ ଉପପାପ ଓ ମହାପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି କଲେ ସେମାନେ ମୋ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଓଁଅଗ୍ନେର୍ଵାକ୍ପୁଂସି ଯଜୁର୍ଵେଦେନ ଜୁଷ୍ଟାତ୍ସୋମଂ ପିବ ସ୍ଵାହା। ଵିଷ୍ଣୁମଂତ୍ରଂ ମହାମଂତ୍ରଂ ତଥା ମାହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଚ
'ଓଁ! ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ବାଣୀ, ପୁରୁଷରେ ଯଜୁର୍ବେଦ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୋମ ପିଉ, ସ୍ୱାହା!' ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ର, ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ।
ଦେଵୀସୂର୍ଯଗଣେଶାନାଂ ତଥା କ୍ରତୁଭୁଜାଂ ସୁତ। ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତୋ ଗୁଣଵାନେଵ ତୈର୍ଗୁଣୈଃ
ଦେବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଣେଶ, ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବେ, ଯଦି ଗୁଣ ଥାଏ, ସେ ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମମଯୋ ଵିପ୍ରଃ ପୂଜନୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି
ଯିଏ ସକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଉଁଠି ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅକ୍ଷଯଂ ଲଭତେ ଦାତା ଜନ୍ମକୋଟିଶତାନ୍ପ୍ରତି। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତୋ ଵିପ୍ରୋ ଯଃ ପଠେତ୍ପାଠଯେତ୍ପରାନ୍
ଯିଏ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଅନେକ କୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଯିଏ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟନେ ଲିନ, ନିଜେ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ପଢ଼ାନ୍ତି।
ଧର୍ମଂ ଚ ଶ୍ରାଵଯେଲ୍ଲୋକେ ସଦାଚାରଂ ଶ୍ରୁତିଂ ସ୍ମୃତିଂ। ପୁରାଣସଂହିତାଂ ନୂନଂ ତଥୈଵ ଧର୍ମସଂହିତାଂ
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଭଲ ଆଚରଣ, ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ସଂହିତା ଏବଂ ଧର୍ମ ସଂହିତା ବିଷୟରେ ଶୁଣାଇବାକୁ ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ତୁ ଲୋକେଷୁ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଉର୍ଵ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁସମଃ ସୋପି ପୂଜନୀଯୋ ନରୈଃ ସୁରୈଃ1.46.
ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶୁଣାଇବା ପରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦ୍ବଲଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥଭୂତାନଘସ୍ଯ ଚ। ସମାନମର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ନରୋ ଯାତ୍ଯଚ୍ଯୁତାଲଯଂ
ଯିଏ ପାପରହିତ ଏବଂ ତୀର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ ରହେ; ସେପରି ଉପାସନା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
କଦାଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପାପଂ ଵିପ୍ରଃ ପାପୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ। ଚାଂଡାଲସ୍ଯ ଗୃହେ ନିଷ୍ଠୌ ଭାସ୍କରଜ୍ଵଲନୌ ଯଥା
ଯଦି କେବେ ଅପରାଧ ହେବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯାଜନାଧ୍ଯାପନାଦ୍ଯୌନାତ୍ତଥୈଵାସତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍। ଵିପ୍ରାଣାଂ ନ ଭଵେଦ୍ଦୋଷୋ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯଜ୍ଞ କରାଇବା, ପଢ଼ାଇବା ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେଇବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।
ତାନ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହଜାନ୍ଦୋଷାନ୍ପ୍ରାଣାଯାମ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ନାଶଯଂତୀହ ପାପାନି ଵାଯୁର୍ମେଘମିଵାଂବରେ
ଯେଉଁ ଦୋଷ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ହୁଏ, ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବାମାନେ ସେହି ପାପକୁ ଏଠାରେ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି, ଯେପରି ପବନ ଆକାଶରେ ମେଘକୁ ହଟାଏ।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ଯୋ ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାଯାମସମନ୍ଵିତାଂ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରାମରୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ସ୍ଵାଙ୍ଗେ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତାମପି
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତା ସହିତ ତାହାକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ବ୍ୟବହାର କରେ—
ସର୍ଵପାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଜନ୍ମକୋଟିକୃତାଦପି। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାର ହୁଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମଯୁତାଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗାଯତ୍ରୀଂ ଜପ ନାରଦ। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ପ୍ରାଣାଯାମାଃ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରତ୍ଯେକାକ୍ଷରଦେଵତାଃ
ତେଣୁ ନାରଦ, ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରାଣାୟାମ କିପରି? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଦେବତା କିଏ?
ତେଷାଂ ନ୍ଯାସଂ ତଥାଂଗେଷୁ ଵଦ ତାତ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଗୁଦଦେଶେତ୍ଵପାନସ୍ଯାଦ୍ଧୃଦି ପ୍ରାଣୋସ୍ତି ଦେହିନଃ
ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କିପରି ଶରୀରର ଅଙ୍ଗରେ କରାଯିବ, ତାହା କ୍ରମକ୍ରମେ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଗୁଦ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅପାନ ବସିଥାଏ, ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଣ ଅଛି।